Tại Hội thảo “Mã số rừng trồng gắn với thực hiện quản lý rừng bền vững và chứng chỉ rừng” diễn ra ngày 6/11, các chuyên gia, nhà quản lý và tổ chức quốc tế cùng thống nhất rằng mã số rừng trồng sẽ là nền tảng để minh bạch hóa quản lý rừng, truy xuất nguồn gốc gỗ hợp pháp, đồng thời giúp Việt Nam chủ động đáp ứng Quy định chống mất rừng (EUDR) của Liên minh châu Âu.

Theo ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), mã số rừng trồng là công cụ quan trọng trong hiện đại hóa quản lý ngành. “Mã số không chỉ giúp định danh từng khu rừng, mà còn kết nối dữ liệu giữa chủ rừng, cơ quan quản lý và doanh nghiệp chế biến – xuất khẩu,” ông nhấn mạnh. Khi vận hành đồng bộ, hệ thống này sẽ tạo cơ sở minh bạch cho cấp chứng chỉ rừng, truy xuất nguồn gốc gỗ, đồng thời là bước chuẩn bị quan trọng để đáp ứng các yêu cầu khắt khe của EUDR.

Bà Lê Thu Hương, đại diện Cơ quan Phát triển Pháp (AFD), cho biết việc thiết lập hệ thống mã số phù hợp với xu hướng toàn cầu về quản lý tài nguyên thiên nhiên có trách nhiệm. Bà dẫn ví dụ về Sáng kiến BIODEV2030 – chương trình do AFD tài trợ tại 16 quốc gia nhằm lồng ghép yếu tố đa dạng sinh học vào phát triển kinh tế. Tại Việt Nam, BIODEV2030 đã hỗ trợ đối thoại giữa các bên liên quan và hỗ trợ kỹ thuật cho ngành lâm nghiệp trong xây dựng hệ thống mã số rừng trồng.

Theo bà Nguyễn Bích Hằng, đại diện WWF Việt Nam, mã số rừng trồng sẽ giúp Việt Nam chứng minh tính hợp pháp của nguồn gỗ, nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế quốc gia cung ứng gỗ bền vững. WWF đang hỗ trợ chuẩn hóa dữ liệu và truyền thông để nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và địa phương tham gia.

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận bốn nhóm nội dung chính: thực trạng triển khai mã số rừng trồng; mối liên kết giữa mã số – chứng chỉ rừng – truy xuất nguồn gốc; cơ chế phối hợp giữa các bên; và ứng dụng công nghệ số trong giám sát. Mỗi vùng rừng khi được gắn mã số đồng nghĩa với việc dữ liệu sản xuất được số hóa, có thể kiểm chứng và chia sẻ – điều kiện bắt buộc đối với các thị trường phát triển.

Hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xem xét tích hợp hệ thống mã số vào chương trình giám sát quốc gia, đồng bộ với hệ thống chứng chỉ rừng. Theo thống kê, ngành lâm nghiệp Việt Nam đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 17,3 tỷ USD/năm, tạo việc làm cho hơn 500.000 lao động trực tiếp. Khi hệ thống mã số hoàn thiện, chuỗi giá trị từ trồng, chế biến đến xuất khẩu sẽ được minh bạch và hiệu quả hơn.

Cục Lâm nghiệp đã phối hợp với Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam thí điểm cấp mã tại 5 tỉnh miền núi phía Bắc. Kết quả cho thấy hệ thống giúp kiểm soát tốt hơn nguồn gốc nguyên liệu và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp xin chứng chỉ rừng quốc tế. Tuy nhiên, khó khăn vẫn tồn tại do thiếu cơ sở dữ liệu đồng bộ, năng lực kỹ thuật hạn chế và nhận thức chưa cao ở một số chủ rừng nhỏ lẻ.

Theo Cục trưởng Trần Quang Bảo, mã số rừng trồng không phải là “giấy phép mới” mà là “chìa khóa kết nối dữ liệu”, giúp kiểm soát hợp pháp lâm sản và thuận lợi cho doanh nghiệp xuất khẩu. Giai đoạn đầu, cơ quan nhà nước sẽ trực tiếp cấp mã để bảo đảm thống nhất và chuẩn kỹ thuật, trước khi tiến tới xã hội hóa.

Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh, quá trình triển khai phải chuyển từ “quản lý sang phục vụ, kiến tạo phát triển”. Trước mắt, giao Chi cục Kiểm lâm cấp tỉnh thực hiện cấp mã số rừng, sau đó mở rộng phân cấp khi dữ liệu được chuẩn hóa. “Rừng có mã số sẽ tăng giá trị bán hàng, minh bạch nguồn gốc gỗ và đáp ứng yêu cầu truy xuất của thị trường,” ông khẳng định.

Nếu được triển khai hiệu quả, hệ thống mã số rừng trồng sẽ không chỉ là công cụ quản lý mà còn trở thành “giấy thông hành xanh” cho ngành gỗ Việt Nam – khẳng định thương hiệu quốc gia về gỗ hợp pháp, bền vững và có trách nhiệm trên thị trường toàn cầu.

TH