Phát biểu khai mạc tại Hội thảo quốc gia ngày 09/01/2026, GS.TS. Lê Hồng Hạnh - Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) nhận định: Tranh chấp trong lĩnh vực xây dựng hiện là một trong những nhóm tranh chấp lớn, phức tạp và có giá trị cao nhất tại Việt Nam. Trong bối cảnh Luật Xây dựng sửa đổi năm 2025 sắp có hiệu lực, việc nắm bắt các thay đổi cốt lõi không chỉ là yêu cầu tuân thủ, mà còn là yếu tố sống còn để doanh nghiệp thiết lập "lá chắn" rủi ro và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Hội thảo với chủ đề “Luật Xây dựng sửa đổi năm 2025 - Những điểm cần lưu ý trong hợp đồng xây dựng và quản trị rủi ro pháp lý” do VIAC phối hợp cùng Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam (SCLVN) và Trường Đại học Luật Hà Nội (HLU) tổ chức đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới chuyên môn. Theo GS.TS. Lê Hồng Hạnh, tỷ trọng các vụ việc xây dựng tại VIAC không ngừng gia tăng trong những năm gần đây, phản ánh đặc thù rủi ro cao của ngành. Ông nhấn mạnh rằng trọng tài thương mại đang khẳng định vai trò là cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả, linh hoạt và phù hợp với thông lệ quốc tế, giúp doanh nghiệp tháo gỡ những "nút thắt" về tiến độ và chi phí mà vẫn giữ được uy tín trên thị trường.

Tinh giản thủ tục và phân định rõ trách nhiệm chủ thể

Luật Xây dựng sửa đổi năm 2025 được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10 và sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Đây được xem là cột mốc quan trọng trong việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, với trọng tâm là tinh giản thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý dự án. Ông Bùi Văn Dưỡng - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý Đầu tư Xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, luật mới tập trung vào ba nhóm cải cách: đổi mới phương thức quản lý, cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh và đặc biệt là phân định rõ trách nhiệm giữa quản lý nhà nước với các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng.

Đồng quan điểm, đại diện Trường Đại học Luật Hà Nội và Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam (SCLVN) đánh giá cao việc luật hóa các quy định nhằm tăng cường trách nhiệm của các bên. Điều này buộc các đơn vị tư vấn, nhà thầu và chủ đầu tư phải chuyên nghiệp hóa đội ngũ pháp chế, thay đổi tư duy làm việc từ "đối phó thủ tục" sang "quản trị thực chất". Việc nắm bắt kịp thời các quy định này là chìa khóa để doanh nghiệp chủ động ứng phó với các thách thức mới, đồng thời giúp các cơ sở đào tạo luật cập nhật thực tiễn vào giảng dạy, nghiên cứu.

"Trận địa" quản lý chi phí và biến động trong hợp đồng

Một trong những phần trọng tâm của hội thảo là phiên thảo luận về quản lý chi phí vấn đề thường xuyên dẫn đến xung đột giữa các bên. Các chuyên gia như Ls. Lê Nết (Công ty Luật LNT & Cộng sự) và PGS.TS. Nguyễn Quang Tuyến (Trường ĐH Luật Hà Nội) cùng đại diện Bộ Xây dựng đã mổ xẻ các vấn đề về điều chỉnh giá, thay đổi phạm vi công việc và phân bổ rủi ro. Thực tế cho thấy, nhiều dự án bị đình trệ do các bên không đạt được tiếng nói chung khi giá vật liệu biến động hoặc thiết kế thay đổi so với ban đầu.

Theo các chuyên gia, Luật Xây dựng sửa đổi năm 2025 đặt ra yêu cầu khắt khe hơn về việc kiểm soát chi phí ngay từ giai đoạn chuẩn bị hợp đồng. Việc soạn thảo hợp đồng giờ đây không chỉ là sao chép các mẫu có sẵn mà phải là một quá trình đàm phán dựa trên khả năng dự báo rủi ro. Nếu các điều khoản về điều chỉnh giá và phạm vi công việc không được quy định chặt chẽ, doanh nghiệp sẽ rất dễ rơi vào thế bị động khi có biến cố xảy ra, dẫn đến những thiệt hại tài chính không đáng có.

Hóa giải tranh chấp bằng các cơ chế bồi thường và trọng tài

Ở phiên thảo luận thứ hai, hội thảo tập trung vào các giải pháp ngăn ngừa và giải quyết tranh chấp thông qua cơ chế bồi thường thiệt hại định trước (Liquidated Damages) và các phương thức giải quyết thay thế. Ông Nguyễn Bắc Thủy (Bộ Xây dựng) và Ls. Đỗ Khôi Nguyên (Công ty Luật YKVN) đã làm rõ cách thức áp dụng bồi thường thiệt hại trong bối cảnh pháp luật mới, giúp các bên có thể định lượng rủi ro ngay khi ký kết. Điều này giúp giảm thiểu việc phải chứng minh thiệt hại thực tế phức tạp  vốn là điểm nghẽn thường thấy trong các vụ kiện xây dựng.

Hội thảo kết thúc với thông điệp mạnh mẽ về sự đồng hành của VIAC, SCLVN và HLU cùng cộng đồng doanh nghiệp. Việc hiểu đúng và vận dụng hiệu quả Luật Xây dựng sửa đổi năm 2025 không chỉ giúp ngăn ngừa các tranh chấp kéo dài mà còn hướng tới mục tiêu phát triển bền vững cho ngành xây dựng Việt Nam. Trong một kỷ nguyên mà rủi ro pháp lý luôn hiện hữu, sự chuẩn bị kỹ lưỡng về kiến thức và kỹ năng quản trị hợp đồng chính là nền tảng vững chắc nhất để doanh nghiệp vươn tầm quốc tế.

BH