Đa số các ý kiến đại biểu tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024 nhằm xây dựng một thể chế đặc thù, vượt trội và ổn định, đủ khả năng giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô, qua đó tạo lợi thế cạnh tranh và thúc đẩy Hà Nội phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

Phát biểu tại phiên thảo luận, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (đại biểu Đoàn Hà Nội) nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này không chỉ dừng lại ở hoàn thiện một đạo luật cụ thể, mà là cơ hội thực chất, một bước đi chiến lược nhằm kiến tạo mô hình phát triển mới cho Thủ đô – nơi giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Tinh thần xuyên suốt cần được quán triệt là xây dựng Luật Thủ đô trở thành thiết chế pháp lý đặc thù, vượt trội, có sức dẫn dắt đủ mạnh để tháo gỡ các điểm nghẽn phát triển, đồng thời vẫn bảo đảm kỷ cương, kỷ luật và tính thống nhất của hệ thống pháp luật vì lợi ích chung của quốc gia. Theo đó, yêu cầu đặt ra là phải trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền triệt để hơn, song trách nhiệm giải trình phải rõ ràng hơn, cơ chế kiểm soát quyền lực phải chặt chẽ hơn, tuyệt đối không buông lỏng.

Tổng Bí thư cũng chỉ ra những điểm nghẽn lớn hiện nay tập trung ở các lĩnh vực như quy hoạch, hạ tầng, quản trị đô thị, phân cấp, phân quyền và huy động nguồn lực. Dẫn chứng về công tác quy hoạch, ông nhấn mạnh yêu cầu phải có tầm nhìn dài hạn, bảo đảm tính bền vững, không thể để tình trạng mỗi nhiệm kỳ lại điều chỉnh theo cách riêng, thiếu tính ổn định. Quy hoạch cần định hình rõ không gian phát triển trong 50 năm, thậm chí 100 năm, từ cấu trúc đô thị, hệ thống giao thông đến phân bổ các khu chức năng như đô thị, công nghiệp, văn hóa, giáo dục hay bảo tồn di sản.

Ngoài ra, thực tế phát triển đô thị hiện nay cũng có nhiều bất cập, khi tình trạng xây dựng thiếu đồng bộ với hạ tầng dẫn tới ùn tắc, ngập úng. Ông gợi lại bài học quy hoạch đô thị thời kỳ trước để nhấn mạnh yêu cầu phải làm quy hoạch một cách bài bản, đồng bộ, không thể chạy theo lợi ích trước mắt.

Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo, quản trị phục vụ phát triển. Luật không chỉ dừng ở việc quy định những gì được làm hay không được làm, mà phải mở ra không gian thể chế để Thủ đô chủ động thiết kế, thử nghiệm và triển khai các chính sách phù hợp với đặc thù. Việc xây dựng luật cần bám sát tinh thần đổi mới trong công tác lập pháp, chỉ quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, còn các nội dung linh hoạt, biến động nhanh nên giao cho Chính phủ và chính quyền thành phố quy định để bảo đảm tính thực tiễn và độ “bền” của luật.

Đặc biệt lưu ý về cơ chế phân cấp, phân quyền, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định đây là nội dung then chốt quyết định hiệu quả của luật. Phân quyền mạnh là cần thiết, nhưng phải rõ ràng, thực chất và có kiểm soát. Nếu phân quyền không rõ ràng sẽ dẫn tới khó khăn trong tổ chức thực hiện. Đồng thời, phân quyền phải đi đôi với năng lực thực thi và nguồn lực tài chính, tránh tình trạng giao quyền nhưng không đủ điều kiện thực hiện, gây rủi ro trong quản lý.

Liên quan đến cơ chế thử nghiệm chính sách, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng đây là công cụ quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển. Hà Nội, với vị thế trung tâm, có điều kiện tập trung nguồn lực, nhân lực chất lượng cao, cơ sở nghiên cứu và hợp tác quốc tế, hoàn toàn có thể đi đầu trong thử nghiệm chính sách. Tuy nhiên, cơ chế này phải được thiết kế chặt chẽ với đầy đủ điều kiện áp dụng, thời hạn thực hiện, cơ chế giám sát, đánh giá và xử lý, không thể để kéo dài thiếu kiểm soát hoặc trở thành cách hợp thức hóa những bất cập.

Các cơ chế, chính sách phát triển Thủ đô trong các lĩnh vực như khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, tài chính – ngân sách, đầu tư hạ tầng, liên kết vùng cũng cần tiếp tục rà soát để bảo đảm tính đột phá, tránh trùng lặp với cơ chế chung của cả nước. Việc xây dựng chính sách phải có mục tiêu rõ ràng, công cụ thực hiện cụ thể và tiêu chí đánh giá hiệu quả, đồng thời hạn chế đưa vào luật những nội dung mang tính điều hành có thể thay đổi nhanh theo thực tiễn. Đối với liên kết vùng, cần xác định rõ Thủ đô không thể phát triển nếu tách rời vùng, và ngược lại, vùng cũng không thể phát triển nếu thiếu vai trò dẫn dắt của Thủ đô.

Cuối cùng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh đây không chỉ là hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, mà là lựa chọn mô hình phát triển và quản trị Thủ đô trong giai đoạn mới. Trọng tâm là xử lý hài hòa mối quan hệ giữa giao quyền và kiểm soát quyền lực, giữa đột phá và kỷ cương, giữa lợi ích địa phương và lợi ích quốc gia, để Hà Nội trở thành hình mẫu về quản trị hiện đại, kỷ luật nghiêm minh và trách nhiệm.

Cũng trong phiên thảo luận tại tổ cho ý kiến về Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, tinh thần Luật lần này phải phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền thành phố Hà Nội theo nguyên tắc: Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm.

Về nội dung cụ thể, Chủ tịch Quốc hội khái quát lại 7 điểm nổi bật trong dự thảo luật là: Mở rộng nguyên tắc áp dụng pháp luật; bổ sung miễn trách nhiệm pháp lý; thành lập đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt; tăng thẩm quyền tổ chức bộ máy cho Hội đồng nhân dân thành phố; tăng mức xử phạt phạm vi hành chính; cụ thể hóa ngừng cung cấp điện, nước để xử lý vi phạm; tăng trách nhiệm giải trình và công khai.

Về tổng thể, Chủ tịch Quốc hội cho rằng dự thảo Luật Thủ đô sửa đổi cần nhấn mạnh 4 nhóm vấn đề lớn: Phân quyền mạnh mẽ cho Thủ đô; bảo vệ cán bộ, khuyến khích đổi mới sáng tạo; tăng cường công cụ quản lý đô thị mạnh mẽ, hiệu quả và hướng tới mô hình phát triển bền vững dựa trên kinh tế tri thức, đô thị đa trung tâm, liên kết vùng sông Hồng, bảo tồn văn hóa, phù hợp định hướng xây dựng Hà Nội “văn hiến - văn minh - hiện đại - hạnh phúc”.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn bày tỏ mong muốn tại Kỳ họp thứ Nhất, theo quy trình rút gọn, Luật Thủ đô sẽ được thông qua và có hiệu lực từ ngày 1/7. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh đây là đạo luật đặc biệt quan trọng, mang tầm nhìn chiến lược, thể hiện quyết tâm chính trị cao của Đảng và Nhà nước trong việc xây dựng Thủ đô vươn tầm khu vực và quốc tế.

Theo Chủ tịch Quốc hội, nếu được hoàn thiện theo hướng cân bằng giữa trao quyền mạnh, kiểm soát chặt chẽ và bảo đảm tính minh bạch, Luật Thủ đô sẽ trở thành động lực quan trọng giúp Hà Nội giải quyết các vấn đề cấp bách như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, thiếu nhà ở xã hội, đồng thời tạo đột phá phát triển kinh tế trong thời gian tới.

 Hà Trang