Sau gần hai thập kỷ kể từ khi ban hành, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (CLSPHH) đã được sửa đổi, bổ sung và thông qua tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV vào tháng 6/2025. Luật mới sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Với nhiều nội dung cải cách quan trọng, luật sửa đổi không chỉ phản ánh thay đổi trong tư duy quản lý nhà nước, mà còn tạo hành lang pháp lý vững chắc cho doanh nghiệp và người tiêu dùng trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và chuyển đổi số mạnh mẽ.

Một trong những điểm đột phá đáng chú ý của luật là quy định phân loại sản phẩm, hàng hóa theo ba mức độ rủi ro: thấp, trung bình và cao. Trên cơ sở đó, các biện pháp quản lý sẽ được áp dụng linh hoạt và phù hợp. Với sản phẩm rủi ro thấp, doanh nghiệp có thể tự công bố tiêu chuẩn, trong khi sản phẩm rủi ro cao sẽ phải trải qua chứng nhận bắt buộc. Cách tiếp cận theo mức độ rủi ro thay thế cho phương pháp quản lý đồng loạt trước đây, giúp giảm gánh nặng chi phí và thủ tục cho doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả hậu kiểm và đảm bảo chất lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường.

Một điểm mới mang tính cách mạng là việc chính thức đưa khái niệm “hộ chiếu số” của sản phẩm vào hệ thống pháp luật. Theo đó, truy xuất nguồn gốc trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các sản phẩm có mức độ rủi ro cao. Việc này không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch trong chuỗi cung ứng mà còn góp phần xây dựng niềm tin cho người tiêu dùng, đặc biệt là trong các thị trường xuất khẩu đòi hỏi tiêu chuẩn cao. Cùng với đó, việc công khai thông tin chất lượng sản phẩm cũng sẽ là công cụ hữu hiệu để ngăn chặn gian lận thương mại và xử lý vi phạm nhanh chóng, chính xác.

Luật mới cũng xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi cung ứng – từ sản xuất, nhập khẩu, phân phối đến bán lẻ. Mỗi bên có nghĩa vụ cảnh báo rủi ro, thu hồi sản phẩm không đạt yêu cầu và bồi thường nếu gây thiệt hại cho người tiêu dùng. Cơ chế trách nhiệm này vừa bảo vệ quyền lợi người mua, vừa tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư vào hệ thống kiểm soát chất lượng hiệu quả hơn.

Một trong những nội dung đáng chú ý là khuyến khích mạnh mẽ ứng dụng công nghệ trong toàn bộ quá trình quản lý chất lượng. Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), mã QR, nhãn điện tử… sẽ được sử dụng trong các hoạt động giám sát, kiểm tra, đánh giá sự phù hợp và phân tích dữ liệu. Việc này góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát chất lượng sản phẩm trong thời đại số hóa.

Luật sửa đổi cũng dành sự quan tâm lớn đến cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Những doanh nghiệp đạt Giải thưởng chất lượng quốc gia sẽ được hỗ trợ tài chính, truyền thông, đào tạo và kết nối thị trường. Ngoài ra, đối với các sản phẩm xuất khẩu chủ lực, Nhà nước sẽ hỗ trợ chi phí thử nghiệm, chứng nhận hợp chuẩn và hợp quy, giúp doanh nghiệp giảm bớt chi phí tuân thủ, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.

Đáng chú ý, trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh chóng, luật yêu cầu các sàn thương mại điện tử và người bán hàng trực tuyến phải xác minh thông tin sản phẩm, thiết lập hệ thống tiếp nhận phản ánh, cũng như phối hợp thu hồi hàng hóa không đảm bảo chất lượng. Điều này vừa bảo vệ người tiêu dùng, vừa góp phần nâng cao uy tín thị trường số.

Luật CLSPHH sửa đổi năm 2025 được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý hiện đại, toàn diện và tiệm cận với các thông lệ quốc tế. Việc chuyển trọng tâm từ kiểm soát hành chính sang quản lý rủi ro, cùng với đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm hàng hóa, mà còn thúc đẩy phát triển bền vững trong môi trường kinh doanh ngày càng cạnh tranh và hội nhập.

PV