Ngày 29/6, Tòa án nhân dân trung cấp thành phố Tô Châu tuyên Molly Tea đã xâm phạm bảy nhãn hiệu đồ họa hình hoa bốn cánh đã được Louis Vuitton đăng ký bảo hộ. Ngoài khoản bồi thường 10,3 triệu nhân dân tệ, doanh nghiệp còn bị yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm và thực hiện các biện pháp khắc phục theo phán quyết sơ thẩm. Molly Tea sau đó cho biết sẽ kháng cáo.

Điều đáng chú ý là tranh cãi bùng nổ không nằm ở số tiền bồi thường mà ở chính họa tiết hoa bốn cánh, một trong những biểu tượng nổi tiếng nhất của Louis Vuitton.

Ngay sau khi bản án được công bố, nhiều ý kiến trên mạng xã hội Trung Quốc cho rằng họa tiết này có nhiều điểm tương đồng với các hoa văn đã xuất hiện từ hàng trăm năm trước trong nghệ thuật truyền thống Trung Hoa. Một số tờ báo nhà nước như Beijing Daily hay Global Times đặt câu hỏi liệu một doanh nghiệp nước ngoài có thể "độc quyền" những họa tiết vốn được xem là di sản văn hóa hay không. Thậm chí, nhiều bài viết còn đặt hình ảnh hoa văn trên đàn tỳ bà thời nhà Đường cạnh họa tiết monogram của Louis Vuitton để so sánh.

Ở chiều ngược lại, Louis Vuitton khẳng định họa tiết monogram của hãng được sáng tạo từ năm 1896. Theo giới thiệu của tập đoàn LVMH, thiết kế này chịu ảnh hưởng của phong cách trang trí Tân Gothic (Neo-Gothic) và trào lưu Japonisme - xu hướng nghệ thuật châu Âu lấy cảm hứng từ văn hóa Nhật Bản vào cuối thế kỷ XIX. Sau gần 130 năm sử dụng liên tục, bộ nhận diện này đã trở thành một trong những nhãn hiệu nổi tiếng nhất thế giới và được đăng ký bảo hộ tại nhiều quốc gia.

Khác với quyền tác giả bảo hộ hình thức thể hiện của tác phẩm, quyền đối với nhãn hiệu bảo hộ dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau trong hoạt động thương mại. Vì vậy, vấn đề mà tòa án xem xét trong vụ việc này không phải là ai là người đầu tiên sử dụng hoặc sáng tạo họa tiết hoa bốn cánh trong lịch sử, mà là liệu logo của Molly Tea có tương tự đến mức xâm phạm quyền đối với các nhãn hiệu đã được Louis Vuitton đăng ký bảo hộ hay không. Theo các thông tin được công bố, tòa án xác định Molly Tea đã xâm phạm bảy nhãn hiệu đồ họa của Louis Vuitton.

Điều này cũng lý giải vì sao lập luận cho rằng "hoa văn đã tồn tại từ thời cổ đại" chưa đủ để phủ nhận hiệu lực bảo hộ của các nhãn hiệu nói trên. Trong pháp luật sở hữu trí tuệ, một dấu hiệu dù được phát triển từ các yếu tố phổ biến hoặc mang cảm hứng từ văn hóa truyền thống vẫn có thể được bảo hộ với tư cách nhãn hiệu nếu đáp ứng các điều kiện bảo hộ theo quy định của pháp luật và đã được xác lập quyền hợp pháp.

Vụ kiện đồng thời đặt ra một vấn đề rộng hơn đối với hệ thống sở hữu trí tuệ, đó là làm thế nào để cân bằng giữa việc bảo hộ quyền đối với nhãn hiệu và quyền tiếp cận, khai thác các giá trị văn hóa truyền thống.

Trong các lĩnh vực như thời trang, thiết kế hay mỹ thuật ứng dụng, việc khai thác các họa tiết truyền thống là điều phổ biến. Tuy nhiên, khi một dấu hiệu được sử dụng để nhận diện hàng hóa, dịch vụ, đáp ứng điều kiện bảo hộ và được xác lập quyền theo quy định của pháp luật, dấu hiệu đó có thể thuộc phạm vi bảo hộ của quyền đối với nhãn hiệu. Khi đó, hành vi sử dụng dấu hiệu tương tự trên cùng hoặc tương tự hàng hóa, dịch vụ, nếu có khả năng gây nhầm lẫn về nguồn gốc thương mại, có thể bị xem là xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu.

Đây cũng là lý do các tranh chấp tương tự ngày càng xuất hiện nhiều trên thế giới. Không chỉ Louis Vuitton, nhiều thương hiệu quốc tế, trong đó có New Balance, cũng từng khởi kiện các doanh nghiệp tại Trung Quốc liên quan đến quyền đối với nhãn hiệu và giành được những phán quyết có lợi.

Hiện Molly Tea đã tuyên bố kháng cáo. Kết quả xét xử ở cấp phúc thẩm sẽ tiếp tục được giới chuyên môn theo dõi, không chỉ vì giá trị của vụ kiện mà còn bởi những tiền lệ pháp lý có thể được xác lập đối với các tranh chấp liên quan đến nhãn hiệu có yếu tố văn hóa truyền thống trong tương lai.

Trần Ân