Cuộc hành trình từ phòng thí nghiệm ra những nhà máy vùng xa không chỉ là chuyện máy móc hay công nghệ, mà là bài toán của kinh tế tuần hoàn trước những rào cản pháp lý và thách thức thị trường.

Giữa mùi nắng cháy và cái ngai ngái đặc trưng của những bãi rác ngoại ô, những dây chuyền cơ khí xanh thẫm của Công ty Cổ phần Năng lượng Sinh học Tuần hoàn (CirBE) vẫn âm thầm cuộn chảy. Không còn những cột khói đen kịt phả thẳng lên trời xanh từ công nghệ đốt rác, cũng chẳng còn những hố chôn lấp ngập tràn nước rỉ bốc mùi hôi thối. Tại đây, những bao rác sinh hoạt không phân loại từ hộ gia đình, chợ quê hay trường học được biến đổi trọn vẹn thành phân bón hữu cơ, viên nhiên liệu và hạt nhựa tái sinh.

Giải mã "vòng đời thứ hai" cho rác sinh hoạt

Bà Nguyễn Thanh Vân, Giám đốc Thị trường và là người đồng sáng lập CirBE, không giấu được sự tự hào khi nói về giải pháp mà đội ngũ kỹ thuật đã kiên trì theo đuổi suốt nhiều năm qua. Công nghệ gốc có thể không phải là điều quá mới mẻ trên thế giới, nhưng điểm cốt lõi làm nên sự khác biệt của CirBE chính là một quy trình vận hành khép kín, dựa trên nền tảng vi sinh, bền vững và triệt để.

Ngay khi rác tươi chưa qua phân loại được đưa vào hệ thống, dây chuyền lập tức kích hoạt công đoạn phun men vi sinh độc quyền. Chủng vi khuẩn sinh học do các chuyên gia của CirBE và đối tác nghiên cứu không chỉ triệt tiêu mùi hôi khó chịu ngay từ giai đoạn xé bao ban đầu mà còn tự động xử lý, làm khô phần nước rỉ rác tồn đọng. Qua hệ thống sàng rung, máy thổi gió và tách dòng tự động, khối rác hỗn hợp được chia thành ba luồng rõ rệt: rác hữu cơ, rác tái chế và rác không tái chế.

Luồng rác hữu cơ sẽ được phối trộn với các phế phẩm nông nghiệp khác, thành đất sạch để làm tơi xốp, tái tạo đất hay còn được gọi là giá thể. Thậm chí, Cirbe đang dự định biến những loại nhựa giá trị thấp khó xử lý tận dụng để hợp tác chế tạo thành bàn ghế hoặc vật liệu xây dựng, còn phần trơ khô có nhiệt trị cao được sấy và ép thành viên nén nhiên liệu đốt thay thế cho than đá.

Không có bất kỳ gram rác nào bị lãng phí. Đó là định nghĩa chuẩn xác nhất về hạ tầng công nghệ cứng mà CirBE đang theo đuổi.

Vượt qua "ma trận" thủ tục và rào cản

Tuy nhiên, bức tranh công nghệ hoàn hảo trên giấy lại gặp không ít gập ghềnh khi bước ra thực địa. Nhìn lại chặng đường R&D và thử nghiệm kéo dài 3 đến 5 năm tại các dự án thực tế ở Thanh Hóa, Đồng Tháp hay Hà Tĩnh, những người trong cuộc mới thấm thía cái khó của nghề làm sạch môi trường.

Rào cản lớn nhất đối với các dự án môi trường không nằm ở quy mô nhà máy khổng lồ, mà lại là câu chuyện thương lượng với các đơn vị được quyền xử lý rác ở địa phương làm sao vừa triệt để vừa tiết kiệm chi phí vừa giúp ích cho môi trường xung quanh. Những vùng xa, giao thông chia cắt vốn khó di chuyển rác về các đại trung tâm xử lý tập trung lại rất phù hợp để đặt các nhà máy xử lý rác thải nhỏ nhưng cũng cần vượt qua nhiều thủ tục con khắt khe. Vì là một ngành công nghệ tương đối mới tại Việt Nam, các quy định pháp lý chưa thực sự đồng bộ khiến doanh nghiệp khởi nghiệp này ban đầu còn khá lúng túng trong khâu hoàn thiện hồ sơ, giấy phép hay đăng ký bảo hộ kiểu dáng công nghiệp.

“ Nếu có một bên đồng hành hướng dẫn chi tiết về hành lang pháp lý, gánh nặng cho các startup công nghệ sâu như CirBE sẽ giảm đi rất nhiều. “, chị Vân chia sẻ.

Bên cạnh bài toán thủ tục, việc kiểm soát kỹ thuật vận hành thực tế cũng đòi hỏi sự kiên trì. Rác thải sinh hoạt Việt Nam vốn có độ ẩm rất cao và biến đổi theo từng mùa. Làm sao để đầu ra sản phẩm như mùn hữu cơ hay nhiên liệu rắn thu hồi từ rác (RDF) đạt chất lượng đồng đều, liên tục và điều chỉnh độ ẩm linh hoạt đúng theo yêu cầu khắt khe của khách hàng thương mại là câu hỏi khiến đội ngũ kỹ sư phải thức trắng nhiều đêm bên máy xé, máy nghiền.

Chính sự lắng nghe từ các chuyên gia ngành cơ khí, môi trường trong những giờ đầy thách thức, cùng tinh thần học hỏi về độ chống chịu từ các mô hình đi trước đã giúp CirBE tinh chỉnh dây chuyền vận hành êm thuận với mức tiêu thụ điện năng tối ưu.

Giấc mơ vươn tầm khu vực

Đằng sau mỗi module nhà máy xử lý rác công suất 150 tấn/ngày của CirBE là những tác động xã hội và môi trường tích cực. Bằng việc ngăn chặn hoàn toàn rác thải bị đưa ra bãi chôn lấp hoặc đốt lộ thiên, một module này giúp cắt giảm tới 52,000 tCO2e (tấn CO2 tương đương) phát thải ra bầu khí quyển. Đồng thời, mỗi nhà máy đặt tại các vùng quê nghèo còn trực tiếp tạo ra khoảng 25 việc làm ổn định cho lao động địa phương nhờ quy trình vận hành cơ khí đơn giản, dễ chuyển giao.

Sau những thành công bước đầu nhờ vào việc liên kết hợp tác với các địa phương như Đồng Tháp (150 tấn/ngày) hay Thanh Hóa (80 tấn/ngày), CirBE đang tự tin vạch ra chiến lược phát triển rõ ràng. Trong ngắn và trung hạn, start-up này sẽ mở rộng quy mô ra Đà Nẵng và các tỉnh thành khu vực miền Trung – nơi chính quyền địa phương đang tạo điều kiện rất cởi mở cho các ý tưởng đổi mới sáng tạo.

Nhìn xa hơn trong dài hạn, tầm nhìn của CirBE không dừng lại ở dải đất hình chữ S. Những thị trường như Bangladesh hay các quốc gia Đông Nam Á có thực trạng quản lý rác thải sinh hoạt hoàn toàn tương đồng với Việt Nam. Các đô thị vệ tinh và vùng nông thôn tại Bangladesh đang rất cần những mô hình xử lý rác nhỏ gọn, chi phí vận hành vừa phải, không đốt và tạo thặng dư thương mại từ rác.

Sự kiên trì của đội ngũ nhân sự giàu kinh nghiệm – từ các chuyên gia hóa sinh, luật sư đến những kỹ sư cơ khí có hàng chục năm lăn lộn tại công trường – đang chứng minh một điều: rác thải không còn là gánh nặng tài chính hay nỗi sợ môi trường, mà chính là nguồn tài nguyên mới để kiến tạo một tương lai tuần hoàn xanh bền vững cho Việt Nam và thế giới.

Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt quan trọng của cuộc thi Khởi nghiệp Đổi mới sáng tạo TP Đà Nẵng khi lần đầu tiên triển khai hai bảng thi độc lập: Doanh nghiệp và Sinh viên. Thiết kế này mở ra cơ hội bình đẳng cho các dự án ở mọi giai đoạn phát triển kết nối sâu rộng với dàn chuyên gia, cố vấn và nhà đầu tư uy tín.

Vượt qua hơn 150 hồ sơ đăng ký, 67 dự án tiềm năng đã bước vào vòng sơ loại. Sau quá trình đánh giá khắt khe, Ban tổ chức đã chọn ra 20 gương mặt xuất sắc nhất tiến vào vòng chung kết. Các dự án năm nay thể hiện sự đa dạng vượt trội, trải dài trên nhiều lĩnh vực tiên phong như trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số, công nghệ sinh học, giáo dục, môi trường, nông nghiệp công nghệ cao, blockchain và fintech. Trong đó, dự án của Cirbe đã xuất sắc thuyết phục hội đồng giám khảo để giành Giải Nhất bảng Doanh nghiệp.

Bà Lê Thị Thục – Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Đà Nẵng nhấn mạnh: “Cuộc thi không dừng lại ở một sân chơi tranh tài, mà quan trọng hơn là bệ phóng giúp các startup hoàn thiện mô hình kinh doanh, tiếp cận nguồn lực chiến lược để bứt phá thành các doanh nghiệp tăng trưởng cao, đủ sức vươn tầm ra thị trường quốc tế.”

Điểm sáng lớn nhất của mùa giải năm nay là tính thực tiễn cao. Các dự án không chỉ phô diễn sức mạnh công nghệ mà tập trung giải quyết triệt để bài toán của thị trường và xã hội. Đặc biệt tại bảng Doanh nghiệp, xu hướng thương mại hóa ứng dụng công nghệ hiện rõ qua các giải pháp đột phá như AI trong giáo dục, tài chính số, nuôi trồng thủy sản thông minh và xử lý rác thải theo mô hình kinh tế tuần hoàn.

Bảo Hòa