Những bó tăm hương rực rỡ sắc màu xòe tròn dưới nắng của làng nghề Quảng Phú Cầu đã trở thành hình ảnh quen thuộc trên nhiều tạp chí, mạng xã hội và các diễn đàn du lịch quốc tế. Ít ai biết rằng, phía sau khung cảnh đầy màu sắc ấy là câu chuyện hơn một thế kỷ gìn giữ nghề truyền thống, cùng hành trình chuyển mình mạnh mẽ để biến làng nghề thành điểm đến du lịch, mở ra sinh kế mới cho người dân xã Ứng Thiên, thành phố Hà Nội.

Hơn một thế kỷ giữ nghề

Nghề làm tăm hương ở Quảng Phú Cầu hình thành từ đầu thế kỷ XX. Theo nhiều tư liệu địa phương, cơ duyên đến khi ông Lê Xuân Vịnh, người thôn Phú Lương Thượng, trong một lần đi mua tre đã gặp thương lái thu mua tăm hương và bắt đầu nhận chẻ tăm cung cấp. Từ vài hộ sản xuất nhỏ lẻ, nghề nhanh chóng lan rộng sang các thôn lân cận rồi phát triển thành nghề truyền thống của địa phương.

Đến nay, nghề sản xuất tăm hương đã có mặt ở nhiều thôn trong xã, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động. Những que tăm nhuộm đỏ, vàng không chỉ phục vụ sản xuất hương trong nước mà còn được xuất khẩu sang nhiều thị trường như Trung Quốc, Ấn Độ, Malaysia...

Trải qua nhiều thế hệ, người dân Quảng Phú Cầu vẫn gìn giữ những công đoạn truyền thống của nghề làm hương, từ chọn nguyên liệu, chẻ vầu, nhuộm chân hương, se hương đến phơi nắng và đóng gói. Song song với đó, việc đầu tư máy móc từ năm 2010 đã giúp nâng cao năng suất, giảm sức lao động nhưng vẫn giữ được những giá trị cốt lõi của nghề.

Từ bức ảnh nổi tiếng đến ý tưởng phát triển du lịch

Những sân phơi hương rực đỏ vốn chỉ là hình ảnh quen thuộc trong lao động sản xuất đã bất ngờ trở thành "đại sứ truyền thông" của làng nghề.

Theo ông Nguyễn Đình Đảm, Trưởng thôn Cầu Bầu, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ Du lịch làng nghề Tăm hương Quảng Phú Cầu, bước ngoặt của địa phương bắt đầu từ năm 2020.

Được biết, năm 2020, nhiếp ảnh gia Nông Thanh Toàn chụp một bức ảnh tại làng nghề và tham dự cuộc thi ảnh quốc tế Agora. Bức ảnh đã vượt qua khoảng 10.000 tác phẩm trên thế giới để giành giải Nhất. Sau đó, Quảng Phú Cầu được nhiều người biết đến hơn và khách nước ngoài bắt đầu tìm về.

Sự lan tỏa mạnh mẽ của hình ảnh làng nghề khiến lượng khách quốc tế tăng lên đáng kể. Sau đại dịch Covid, nhận thấy tiềm năng phát triển, ông Đảm cùng chính quyền địa phương bắt đầu xây dựng mô hình du lịch làng nghề.

Năm 2023, điểm du lịch được hình thành. Đến ngày 25/12/2024, UBND thành phố Hà Nội chính thức công nhận Điểm du lịch làng nghề tăm hương Quảng Phú Cầu cấp thành phố, đánh dấu bước chuyển từ một làng nghề sản xuất sang mô hình phát triển kinh tế dựa trên cả sản xuất và du lịch.

Khởi đầu từ sự hoài nghi

Con đường phát triển không hề dễ dàng. Ông Nguyễn Đình Đảm nhớ lại, khi bắt đầu triển khai mô hình, không ít người dân băn khoăn về hiệu quả của việc làm du lịch.

"Rất nhiều khó khăn. Ban đầu người dân chưa hiểu, còn nghi ngại. Nhưng khi mô hình dần ổn định, mọi người đã thay đổi cách nhìn và cùng chung tay phát triển", Trưởng thôn Cầu Bầu chia sẻ.

Những thành viên đầu tiên của Hợp tác xã Dịch vụ Du lịch làng nghề Tăm hương Quảng Phú Cầu gần như phải tự đầu tư mọi thứ, từ cơ sở vật chất, xây dựng điểm tham quan đến tổ chức đón khách.

Có những tháng, doanh thu chỉ đủ mang lại vài chục nghìn đồng tiền lãi, thậm chí thua lỗ. Nhiều người rời cuộc chơi giữa chừng. Tuy nhiên, những người còn lại vẫn kiên trì với mong muốn đưa làng nghề bước sang một hướng phát triển mới.

Sự đồng hành của chính quyền thông qua các chương trình quảng bá, xúc tiến thương mại và tập huấn nghiệp vụ đã trở thành động lực quan trọng để mô hình dần đi vào ổn định.

Biến trải nghiệm thành giá trị

Khác với nhiều điểm check-in đơn thuần, Quảng Phú Cầu hướng tới việc để du khách trực tiếp tiếp cận đời sống của một làng nghề truyền thống.

Ngoài việc tham quan những sân phơi hương nổi tiếng, du khách còn được trải nghiệm chẻ tăm, se hương, tìm hiểu quy trình sản xuất, tham quan các xưởng thủ công và lắng nghe câu chuyện về nghề từ chính những người thợ.

Nhiều tiểu cảnh nghệ thuật như bản đồ Việt Nam, cờ Tổ quốc hay các mô hình tạo hình bằng hàng nghìn bó tăm hương đều do các thành viên hợp tác xã tự lên ý tưởng và thực hiện.

Theo ông Nguyễn Đình Đảm, điều tạo nên sức hút bền vững của điểm đến không chỉ nằm ở cảnh quan mà còn ở chất lượng phục vụ. "Quy chuẩn đầu tiên là chất lượng phục vụ và sự hiếu khách của người Việt Nam. Chúng tôi xây dựng quy trình đầy đủ từ bán vé, hướng dẫn tham quan, chụp ảnh đến trải nghiệm thực tế quy trình sản xuất tăm hương." 

Hiện khoảng 90% lượng khách đến Quảng Phú Cầu là khách quốc tế. Điểm du lịch đã nhận hơn 1.000 lượt đánh giá trên Google Maps với điểm trung bình khoảng 4,8/5. Mỗi tháng, khu vực này đón khoảng 9.000 lượt khách, tương đương gần 300 lượt mỗi ngày.

Du lịch tạo sinh kế mới cho làng nghề

Du lịch phát triển không chỉ mang lại nguồn thu cho hợp tác xã mà còn tạo thêm cơ hội việc làm cho nhiều hộ dân.

Ngoài sản xuất tăm hương, người dân có thêm thu nhập từ bán sản phẩm OCOP, kinh doanh đồ uống, hướng dẫn trải nghiệm, chụp ảnh và cung cấp các dịch vụ phục vụ khách tham quan. Trẻ em trong làng cũng có cơ hội tiếp xúc với du khách quốc tế, rèn luyện kỹ năng giao tiếp và hiểu hơn về nghề truyền thống của quê hương.

Quan trọng hơn, sự phát triển của du lịch đã góp phần thay đổi tư duy của cộng đồng. Người dân chủ động giữ gìn cảnh quan, vệ sinh môi trường, đầu tư không gian sản xuất gọn gàng và đẹp mắt, bởi chính những khu vực lao động hằng ngày đã trở thành một phần của sản phẩm du lịch.

Song song với đó, địa phương cũng tăng cường các giải pháp bảo vệ môi trường, tổ chức thu gom chất thải, tuyên truyền sản xuất sạch và từng bước hoàn thiện hạ tầng phục vụ khách tham quan.

Phát triển kinh tế du lịch từ giá trị văn hóa

Giữa xu hướng hiện đại hóa, Quảng Phú Cầu không lựa chọn đánh đổi nghề truyền thống để lấy du lịch, mà coi nghề chính là nền tảng của sản phẩm du lịch.

Những nén hương vẫn được làm ra mỗi ngày để phục vụ đời sống tín ngưỡng. Những người thợ vẫn kiên trì gìn giữ kỹ thuật thủ công, trong khi các cơ sở sản xuất tiếp tục đầu tư công nghệ nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Nhiều sản phẩm hương của địa phương đã được công nhận OCOP 3 sao và 4 sao, góp phần nâng cao giá trị thương hiệu làng nghề.

Từ một bức ảnh gây tiếng vang quốc tế, Quảng Phú Cầu đã từng bước xây dựng mô hình du lịch dựa trên bản sắc văn hóa bản địa. Hành trình ấy cho thấy, khi cộng đồng cùng chung tay, nghề truyền thống không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực phát triển kinh tế, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và lan tỏa hình ảnh một làng quê Việt Nam năng động, giàu bản sắc tới bạn bè quốc tế.

Lường Linh