LTS: Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã khép lại với những quyết sách mang tính lịch sử, chính thức đưa đất nước bước vào “Kỷ nguyên vươn mình”. Trong bối cảnh dàn nhân sự mới đầy năng lực cùng hệ thống 51 luật mới bắt đầu đi vào cuộc sống, tài sản trí tuệ và đổi mới sáng tạo không còn là khái niệm trừu tượng mà đã trở thành “vũ khí” chiến lược để định vị vị thế quốc gia. Tạp chí Sở hữu trí tuệ & Sáng tạo trân trọng giới thiệu loạt bài chuyên sâu “Kỷ nguyên vươn mình: Định vị giá trị trí tuệ Việt”, nhằm bóc tách những chuyển dịch ngoạn mục từ sàn tài sản số, kinh tế tầm thấp đến công nghiệp bán dẫn, qua đó khẳng định: Trí tuệ Việt chính là trung tâm của mọi sự phát triển.

Các bài đã được đăng tải: Kỷ nguyên vươn mình: Định vị giá trị trí tuệ Việt – Bài 1: Thí điểm sàn giao dịch TSS: Pháp lý “mở đường” cho dòng vốn tỷ đô

Nếu năm 2024 drone vẫn chủ yếu là thiết bị hỗ trợ, thì đầu năm 2026, ngành kinh tế tầm thấp (low-altitude economy) của Việt Nam đã thực sự có “số má” trên bản đồ thế giới với những hợp đồng triệu đô từ thị trường khó tính.

Sự kiện chấn động nhất là drone Hera của Real-Time Robotics (RtR) – công ty Việt Nam – chuyển giao lô hàng đầu tiên trị giá 5 triệu USD cho đối tác Rocky Mountain Unmanned Solutions (RMUS) phục vụ lực lượng cảnh sát Mỹ. Hera vượt trội trong điều kiện khắc nghiệt như Alaska âm 30 độ C, thực hiện nhiệm vụ đa tải trọng (lên đến 15 kg) mà nhiều đối thủ hàng đầu không làm được, nhờ hội tụ AI, navigation và computer vision – chiếm tới 90% giá trị sản phẩm. Tại Tây Ninh, khu liên hợp UAV lớn nhất ASEAN quy mô 400 ha (do CT Group đầu tư khoảng 2 tỷ USD) đã đi vào vận hành, tạo hệ sinh thái sản xuất đồng bộ từ nghiên cứu, lắp ráp đến thử nghiệm bay.

Chi phí R&D tại Việt Nam chỉ bằng 1/15 đến 1/20 so với Mỹ (vài chục triệu USD thay vì 200-300 triệu USD), giúp sản phẩm “Make in Vietnam” cạnh tranh về giá nhưng chất xám đẳng cấp thế giới.

Ngành kinh tế tầm thấp toàn cầu dự báo đạt 700 tỷ USD vào năm 2035, với Trung Quốc dẫn đầu taxi bay và drone giao hàng đô thị. Việt Nam tận dụng vị trí giữa chuỗi cung ứng điện tử Đông Á để tối ưu logistics sản xuất drone. Sự bứt phá này dựa trên Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá KHCN và đổi mới sáng tạo, cùng chính sách xác định kinh tế tầm thấp là ngành mũi nhọn. Bộ Quốc phòng và Bộ Công an siết chặt quản lý an ninh hàng không, tạo hành lang an toàn cho sản phẩm Việt cất cánh.

Trước đó, tại buổi làm việc với Real-time Robotics, công ty chuyên về robot và máy bay không người lái tại Việt Nam, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định Việt Nam có thể trở thành trung tâm sản xuất drone của thế giới.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, drone là một ngành công nghệ khá đặc biệt vì không phụ thuộc quá nhiều vào công nghiệp nặng mà chủ yếu dựa trên trí tuệ nhân tạo, phần mềm và khả năng tích hợp hệ thống. Chính đặc điểm này mở ra nhiều cơ hội cho những quốc gia có nền tảng công nghệ phần mềm phát triển như Việt Nam.

Trước hết là năng lực về phần mềm và AI. Bộ trưởng cho rằng drone hiện đại không đơn thuần là một chiếc máy bay thu nhỏ. Giá trị cốt lõi của drone nằm ở các hệ thống như định vị, thị giác máy tính, khả năng tự hành và điều khiển bằng AI. Trong các sản phẩm drone hiện đại, phần mềm chiếm tỷ trọng giá trị lớn nhất. Việt Nam hiện có lực lượng kỹ sư phần mềm đông đảo, năng lực AI đang phát triển nhanh, chi phí nghiên cứu và phát triển thấp, đây là lợi thế cạnh tranh quan trọng.

Lợi thế thứ hai là vị trí trong chuỗi cung ứng điện tử khu vực. Các thành phần quan trọng của drone như chip, camera, cảm biến, động cơ và pin đều nằm trong chuỗi cung ứng Đông Á, bao gồm Trung Quốc, Đài Loan, Hàn Quốc và Nhật Bản. Việt Nam nằm ngay trung tâm của hệ sinh thái này, vì vậy việc sản xuất drone tại Việt Nam có lợi thế rõ rệt về logistics và khả năng tiếp cận linh kiện.

Thứ ba là lợi thế sản xuất chi phí thấp. Drone là sản phẩm điện tử nhẹ, cơ khí nhẹ và thường được sản xuất theo cấu trúc module. Mô hình sản xuất này phù hợp với hệ sinh thái sản xuất và nguồn lao động kỹ thuật của Việt Nam. Đây là loại sản phẩm mà các doanh nghiệp trong nước hoàn toàn có thể sản xuất với chi phí cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Lợi thế thứ tư là thị trường ứng dụng trong nước rất rộng lớn. Việt Nam có nhiều lĩnh vực có thể ứng dụng drone như nông nghiệp, kiểm tra đường dây điện, giám sát rừng, bảo vệ biển đảo hay logistics. Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, một thị trường nội địa mạnh là yếu tố rất quan trọng giúp doanh nghiệp công nghệ phát triển nhanh, bởi nhiều quốc gia thất bại trong lĩnh vực robotics do không có thị trường trong nước đủ lớn.

“Việt Nam có đủ bốn điều kiện hiếm có, lực lượng kỹ sư phần mềm và AI, vị trí trong chuỗi cung ứng điện tử Đông Á, năng lực sản xuất chi phí thấp và thị trường ứng dụng rộng lớn. Nếu kết hợp tốt các yếu tố này, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành trung tâm phát triển và sản xuất drone của thế giới”, Bộ trưởng nhận định.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, drone là sản phẩm hội tụ của ba lĩnh vực mà Việt Nam có lợi thế, đó là AI, phần mềm và sản xuất điện tử. Vì vậy, việc phát triển ngành drone không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn có ý nghĩa chiến lược đối với quá trình nâng cấp năng lực công nghệ của quốc gia.

Ông cho rằng drone có thể trở thành “ngành công nghệ cao đầu tiên” mà Việt Nam làm chủ ở quy mô toàn cầu, một mục tiêu được đánh giá khả thi hơn so với những lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư cực lớn như bán dẫn hay ô tô điện.

Cũng theo Bộ trưởng, robot và drone đang trở thành công nghệ nền tảng của nền kinh tế mới. Các công nghệ này giúp tự động hóa sản xuất, nâng cao năng suất lao động và hỗ trợ con người thực hiện những công việc nguy hiểm hoặc khó tiếp cận. Như vậy, có thể thấy drone Việt đang khẳng định sức mạnh của trí tuệ tự cường.

Đón xem Bài 3: Nhà máy chip Viettel – Lời giải cho bài toán tự chủ công nghệ bán dẫn.

Phạm Tài