Trong "Loạt bài điều tra: Nhãn hiệu giả, thị trường thật", Sở hữu trí tuệ và Sáng tạo sẽ bóc tách các khía cạnh khác nhau xoay quanh vấn đề làm giả trang sức thương hiệu lớn để trục lợi tinh vi, qua đó đưa ra các đề xuất để làm sạch thị trường và bảo vệ các thương hiệu làm ăn chân chính.

Các nội dung trong loạt bài:

Kỳ 1: 10.000 chiếc vòng Cartier ‘Made in Bàn Cờ’ - Triệt phá đường dây làm giả trang sức thương hiệu lớn nhất nửa đầu năm 2026

Tháng 6/2026 Có một câu hỏi mà ít ai đặt ra sau khi đọc thông tin về vụ triệt phá đường dây Helia Fine Jewelry: Tại sao phải tự chế tác trong nước, khi nguồn hàng giả thương hiệu xa xỉ chất lượng cao từ Trung Quốc có thể đặt mua và nhập khẩu dễ dàng?.

Câu trả lời nằm trong chính thông tin điều tra: Đào Thùy Trang vừa chỉ đạo chế tác trong nước vừa liên hệ với các đối tượng tại Hồng Kông để đặt mua sản phẩm giả mạo nhãn hiệu Van Cleef, Louis Vuitton, Bvlgari. Hai nguồn cung song song, một đường dây vận hành theo cả hai hướng, và đó mới là bức tranh thực của thị trường hàng giả trang sức xa xỉ tại Việt Nam.

Bản đồ sản xuất: Ai làm gì? Ở đâu?

Để hiểu được tại sao hàng giả trang sức xa xỉ lan tràn tại Việt Nam, cần hiểu trước bức tranh sản xuất toàn cầu của ngành này. Tỉnh Quảng Đông, đặc biệt khu vực Phan Ngũ - được mệnh danh là “thủ đô hàng nhái” của thế giới - là trung tâm sản xuất hàng giả thương hiệu xa xỉ lớn nhất toàn cầu.

Công nghệ đúc kim loại quý, mạ vàng, khắc laser logo, và gắn đá nhân tạo đã đạt đến mức độ tinh xảo mà nhiều sản phẩm chỉ có thể phân biệt với hàng thật khi so sánh trực tiếp dưới kính lúp. Do vậy, dưới bàn tay của các 'pháp sư' Trung Hoa, một chiếc vòng tay giả Van Cleef Alhambra có thể được sản xuất với chi phí 200.000 đến 500.000 đồng và bán lại với giá “hàng hiệu” từ 3 đến 15 triệu đồng - biên lợi nhuận từ 6 đến 30 lần.

Hong Kong, được biết đến là nơi đóng vai trò trung tâm trung chuyển. Hàng từ Quảng Đông đi vào Hong Kong, được tái đóng gói, thay giấy tờ, và xuất đi các thị trường tiêu thụ. Từ Hong Kong vào Việt Nam, hàng có thể đi đường hàng không (khai báo sai là “hàng mẫu”, “quà tặng cá nhân”) hoặc đường biển qua container.

Trong nước, một tầng gia công thứ cấp tồn tại ở TP.HCM và một số tỉnh: những xưởng nhỏ như xưởng của Nguyễn Văn Phúc ở Đồng Tháp, hoặc ngay tại xưởng trong Helia Fine Jewelry, đảm nhận công đoạn hoàn thiện cuối - đánh bóng, khắc số series, đóng hộp, gắn nhãn - để sản phẩm trông “chuyên nghiệp” hơn hàng nhập thô. 

Như vậy, mỗi người và mỗi địa điểm đều được phân chia nhiệm vụ rõ ràng để hoàn thiện đường dây làm giả hàng hiệu bán giá cao vô cùng tinh vi.

Năm phương thức giả mạo chính trong ngành trang sức xa xỉ

Khác với hàng giả thông thường (copy nguyên xi), thị trường trang sức xa xỉ giả có nhiều cấp độ tinh vi khác nhau, mỗi cấp độ nhắm vào một phân khúc người mua khác nhau và đặt ra thách thức pháp lý khác nhau.

Phương thức 1 - Copy toàn phần với logo giả

Đây là dạng đơn giản nhất và phổ biến nhất: sao chép hoàn toàn thiết kế, in/khắc logo thương hiệu lên sản phẩm. Đây chính xác là những gì Helia Fine Jewelry bị cáo buộc: chiếc vòng cổ giống hệt Cartier Love, lắc tay giống Bvlgari B.zero1, nhẫn giống Tiffany Setting - kèm logo được khắc bằng máy laser với độ chính xác cao. Đây là hành vi vi phạm rõ ràng nhất theo Điều 213 Bộ luật Hình sự, nhưng cũng là dạng dễ phát hiện nhất nếu cơ quan thực thi có đủ năng lực.

Phương thức 2 - “Lấy cảm hứng từ” với mô tả mập mờ

Cấp độ tinh vi hơn: không dùng logo nhưng sao chép thiết kế đặc trưng và mô tả là “phong cách [tên thương hiệu]”, “lấy cảm hứng từ [tên thương hiệu]”, “kiểu [tên thương hiệu]”. Đây chính là loại ngôn ngữ mà Helia sử dụng trên mạng xã hội: “chế tác cao cấp”, “thiết kế chuẩn hãng”.

Ranh giới pháp lý giữa “lấy cảm hứng từ” và “sao chép thiết kế bảo hộ” rất mờ - đặc biệt ở Việt Nam, nơi đa số thiết kế trang sức xa xỉ nước ngoài chưa được đăng ký bảo hộ kiểu dáng công nghiệp tại thị trường trong nước.

Phương thức 3 - Hàng nhập khẩu giả với bao bì chính hãng

Đây là cấp độ nguy hiểm nhất về mặt người tiêu dùng: sản phẩm giả được đóng gói trong hộp giả, có thẻ bảo hành giả, túi giấy giả - toàn bộ trải nghiệm mua sắm được tái tạo. Khi Đào Thùy Trang đặt hàng từ Hong Kong, nhiều khả năng đây là loại hàng hoàn thiện dạng này.

Phương thức 4 - Đánh tráo xuất xứ

Không phải tất cả hàng giả đều nhái logo nước ngoài. Một biến thể phổ biến là trang sức xuất xứ Trung Quốc được bán với mô tả “nhập khẩu từ Ý”, “chế tác tại Pháp”, “nguyên liệu Bỉ” - vi phạm quy định về xuất xứ hàng hóa theo Nghị định 43/2017 về nhãn hàng hóa nhưng khó truy cứu hình sự nếu không có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu đăng ký.

Phương thức 5 - Giả mạo giấy tờ kiểm định kèm theo sản phẩm

Điều này kết nối trực tiếp với vấn đề giấy GIA giả trong thị trường kim cương: trang sức cao cấp thường đi kèm 'certificate' (chứng nhận) từ tổ chức kiểm định uy tín. Làm giả certificate này - hoặc “mượn” certificate thật của viên đá khác - là bước leo thang tiếp theo của chuỗi giả mạo.

Công điện 38 và khoảng cách giữa văn bản và thực thi

Đầu tháng 5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện 38/CĐ-TTg về tăng cường chống hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục bị Mỹ liệt vào danh sách theo dõi trong Báo cáo Special 301 của USTR về sở hữu trí tuệ. Công điện chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương tập trung kiểm tra, xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ, đặc biệt trên nền tảng thương mại điện tử.

Vụ triệt phá đường dây Helia Fine Jewelry vào tháng 6/2026 - chỉ một tháng sau Công điện 38 - là một trong những kết quả thực thi đầu tiên có thể nhìn thấy được. Nhưng nhìn kỹ hơn vào bản chất vụ việc, có thể thấy Công điện 38 - dù đúng hướng - vẫn chưa đủ để giải quyết tận gốc vấn đề.

Thứ nhất, Công điện 38 tập trung vào xử lý vi phạm, không phải phòng ngừa. Đường dây Helia hoạt động ba năm mới bị phát hiện - trong đó hai năm rưỡi không có biện pháp ngăn chặn nào. Ngay cả với Công điện 38, cơ chế phát hiện chủ yếu vẫn là “cảnh sát phát hiện” hoặc “tố giác”, không phải giám sát hệ thống thường xuyên.

Thứ hai, Công điện 38 không giải quyết được vấn đề đăng ký bảo hộ nhãn hiệu cho thương hiệu nước ngoài tại Việt Nam. Nhiều thương hiệu xa xỉ như Chrome Hearts, một số dòng của Louis Vuitton hay Chanel chưa có đăng ký đầy đủ tại Việt Nam. Khi chưa có đăng ký, việc truy cứu hình sự về “xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp” theo Điều 226 Bộ luật Hình sự gặp khó khăn về mặt pháp lý - người bán hàng giả có thể lập luận “tôi không biết đây là nhãn hiệu đã đăng ký tại Việt Nam”.

Thứ ba, khoảng trống giữa “vi phạm sở hữu trí tuệ” và “buôn lậu” tạo ra lợi thế cho kẻ gian. Trong vụ Helia, 9 bị can bị khởi tố về các tội Buôn lậu và Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Tội “Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp” theo Điều 226 BLHS có mức phạt tối đa 3 năm tù (khoản 1) hoặc 3 đến 7 năm tù (khoản 2 nếu thu lợi bất chính từ 500 triệu đồng trở lên). Với 30 tỷ đồng thu lợi bất chính, các bị can có thể bị áp dụng khoản 2. Nhưng trong thực tế, nhiều vụ vi phạm sở hữu trí tuệ chỉ bị xử phạt hành chính không đủ sức răn đe.

Nghịch lý Báo cáo Special 301: Áp lực từ Washington và phản ứng của Việt Nam

Kể từ năm 2007, Việt Nam liên tục có tên trong Danh sách Theo dõi (Watch List) hoặc Danh sách Theo dõi Ưu tiên (Priority Watch List) của Báo cáo Special 301 do Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) công bố hàng năm. Báo cáo năm 2025 tiếp tục đề cập đến những quan ngại về thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam, đặc biệt liên quan đến hàng giả trên thương mại điện tử, vi phạm bản quyền số, và năng lực hải quan trong kiểm soát hàng nhập khẩu giả mạo nhãn hiệu.

Đây không phải đánh giá thuần túy học thuật. Special 301 là công cụ thương mại: nếu Việt Nam bị nâng từ Watch List lên Priority Watch List, USTR có thể đề xuất các biện pháp trả đũa thương mại ảnh hưởng đến xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ - đặc biệt nguy hiểm trong bối cảnh thặng dư thương mại Việt-Mỹ đang là chủ đề nhạy cảm trong quan hệ hai nước. Công điện 38 của Thủ tướng, vì vậy, không chỉ là vấn đề nội địa. Đây là phản ứng chính sách có tính toán đến áp lực quốc tế - một nỗ lực chứng minh với USTR rằng Việt Nam đang hành động nghiêm túc.

Nhưng giữa văn bản chính sách và thực thi trên mặt đất, khoảng cách vẫn còn lớn. Vụ triệt phá Helia Fine Jewelry là bước tiến. Nhưng để thực sự giải quyết vấn đề, cần thêm nhiều bước khác - và kỳ 3 sẽ phân tích cụ thể những bước đó.

Thị trường 'Ve sầu thoát xác': Khi cả ngành kim cương và trang sức cùng khủng hoảng

Không thể phân tích vụ Helia Fine Jewelry tách biệt khỏi bức tranh tổng thể của thị trường trang sức Việt Nam tháng 5-6/2026. Thị trường kim cương Việt Nam đang trải qua cơn địa chấn lớn nhất 10 năm. Từ Kim Lý Diamond, Tâm Luxury, Long Ngọc Luxury đến TH Diamond, Danh Hiển Jewelers, tất cả đang cùng rơi vào một kịch bản: khách hàng bán tháo, tiệm cạn tiền, và niềm tin thì vỡ vụn.

Trong bức tranh đó, TH Diamond phải ra thông báo tạm ngưng thu đổi 1 tháng, chỉ nhận đổi bằng hoặc lớn hơn, với lý do được nêu thẳng: “một drama trên mạng làm khách hoang mang fomo đi bán lại nhiều, ảnh hưởng dòng tiền không xoay kịp”. 

Trường hợp Long Ngọc Luxury là ví dụ điển hình về chiêu “ve sầu thoát xác”. Tồn tại ít nhất hai pháp nhân: Công ty TNHH Long Ngọc Luxury MST 0316187315 đã đóng MST từ 15/02/2023, và Công ty TNHH Vàng Bạc Đá Quý Long Ngọc Luxury MST 0317359119, thành lập 27/06/2022, vẫn đang hoạt động. Khách hàng mua hàng năm 2021, 2022 giờ tá hỏa vì “công ty cũ đóng cửa”, “công ty mới không liên quan”.

Chiêu thức này không mới: đổi tên, đổi người đại diện, đổi mã số thuế, đổi địa chỉ. Trên giấy tờ, đó là hai doanh nghiệp khác nhau. Trên thực tế, khách hàng vẫn thấy cùng một mặt bằng, một kiểu livestream, một lời hứa “thu đổi trọn đời”. Đến khi có biến, tấm khiên pháp nhân được dựng lên: “Chị mua của công ty cũ, giờ giải thể rồi”.

Điều này tạo ra một bức tranh nghịch lý: trong khi thị trường kim cương đang khủng hoảng niềm tin vì vấn đề thanh khoản và giấy tờ kiểm định, thị trường trang sức xa xỉ đang khủng hoảng vì hàng giả nhãn hiệu và gian lận bản quyền. Cả hai khủng hoảng đều có chung một nguyên nhân gốc rễ: thị trường phát triển quá nhanh, người tiêu dùng thiếu công cụ bảo vệ, và khung pháp lý chưa theo kịp.

Mời độc giả đón đọc Kỳ 3: Lỗ hổng sở hữu trí tuệ trong ngành trang sức — Ai đăng ký, ai bảo vệ, và khi nào nhà nước thực sự có “răng” để bảo vệ người tiêu dùng lẫn thương hiệu? 

Phạm Tài