Nếu Đắk Lắk là một bản hùng ca còn dang dở, thì Phú Yên lại hiện ra như một bài thơ dịu dàng, một "nàng công chúa" đang vươn vai thức giấc sau giấc ngủ dài giữa những gành đá và rạn san hô.

Hòn Yến: Khi di sản không chỉ để ngắm

Điểm đến khiến tôi thực sự ngỡ ngàng trong hành trình này là Hòn Yến. Hòn Yến nằm cách trung tâm Tuy Hòa khoảng 17km về hướng Bắc. Nhìn từ xa, quần thể hai hòn đảo hiện ra như một đôi tình nhân giữa biển khơi, được bao quanh bởi những bãi rạng nối tiếp nhau tận chân sóng.

Hòn Yến không chỉ là một danh thắng, mà còn là một "bảo tàng địa chất lộ thiên". Theo các tài liệu khoa học, nơi đây là dấu tích của quá trình phun trào núi lửa từ hơn 10 triệu năm trước, tạo nên những vách đá dựng đứng cao 70m đầy kỳ bí. Khi thủy triều rút, một bãi đá lộ thiên hiện ra, nối liền đất liền với đảo, cho phép du khách đi bộ giữa lòng biển để chiêm ngưỡng những rạn san hô rực rỡ.

Nhưng cái đẹp của Hòn Yến không chỉ nằm ở đá và san hô. Nó đẹp ở cách người dân nơi đây làm du lịch. Tôi đã thấy những người dân chài trở thành hướng dẫn viên, những người phụ nữ đan lưới trở thành nghệ nhân biểu diễn Bài Chòi. Họ không "diễn" cho khách xem, họ đang sống với niềm tự hào di sản của chính mình. Họ bảo nhau thu gom rác, nhắc nhở khách không dẫm đạp lên san hô. Đó chính là mô hình du lịch cộng đồng mà tôi hằng mong đợi: Người dân không phải là "diễn viên", họ là những "người gác đền" thực thụ.

Nếu Gành Đá Đĩa là một "trận đồ bát quái" của những khối đá lục lăng xếp chồng kỳ vĩ, thì Hòn Yến lại là một thực thể sống động hơn, nơi trầm tích núi lửa không chỉ nằm lặng lẽ trên bờ mà còn vươn mình ra giữa lòng đại dương để ôm ấp những rạn san hô rực rỡ.

Hòn Yến là một "di sản địa chất" hiếm hoi còn sót lại từ những đợt phun trào núi lửa cách đây khoảng 10 triệu năm. Những lớp đá trầm tích ở đây không đơn điệu; chúng bị sóng gió và thời gian tạc nên những hình thù kỳ quái, có những vách đá dựng đứng như bức tường thành ngăn cách giữa đất liền và biển cả.

Nhìn từ trên cao, Hòn Yến và Hòn Đụn như hai quân cờ khổng lồ đặt trên bàn cờ đá lộ thiên khi thủy triều rút. Những dải đá dài uốn lượn, xen kẽ là những bụi hoa dại bám vào khe đá tạo nên một khung cảnh vừa gai góc, vừa lãng mạn. Đây chính là "hồn đá" mà Phú Yên cần giữ gìn, bởi nó là minh chứng cho sự vận động không ngừng của vỏ trái đất, một giá trị di sản không thể tái tạo.

Điểm khiến Hòn Yến trở nên khác biệt hoàn toàn với những bãi biển khác chính là hệ sinh thái san hô gần bờ. Vào những ngày thủy triều xuống thấp (thường là những ngày đầu hoặc giữa tháng âm lịch), cả một "vương quốc" san hô bừng sáng dưới làn nước trong vắt.

Du khách không cần phải là một thợ lặn chuyên nghiệp mới có thể chạm tay vào vẻ đẹp này. Chỉ cần đi bộ trên những bãi rạng, hoặc ngồi trên những chiếc thuyền thúng của ngư dân, bạn đã có thể ngắm nhìn những "đóa hoa biển" xòe nở với đủ hình thù: từ san hô dạng cành, dạng phiến đến san hô hình nấm. Tiềm năng phát triển du lịch lặn ngắm san hô tại đây là vô cùng lớn, nhưng phải đi kèm với thông điệp "ngắm nhìn nhưng không chạm vào", để bảo tồn sự sống cho "lá phổi xanh" dưới đáy biển này.

Sức hấp dẫn của Hòn Yến còn nằm ở nhịp sống của cộng đồng ngư dân xã An Hòa Hải. Bên cạnh vẻ đẹp thiên nhiên, Phú Yên còn là "thủ phủ" của nghề nuôi tôm hùm. Những "thành phố lồng bè" nhấp nhô trên mặt sóng không chỉ là nơi mưu sinh mà hoàn toàn có thể trở thành một điểm tham quan trải nghiệm độc đáo.

Hãy tưởng tượng một hành trình du lịch: Du khách được ngồi thuyền thúng ra thăm các lồng tôm hùm, nghe những "lão ngư" kể về quy trình nuôi dưỡng loài hải sản quý hiếm này, rồi cùng họ thưởng thức bữa cơm ngay trên bè giữa biển trời bao la. Đó chính là du lịch cảm xúc. Đây là thứ mà du khách trẻ hiện nay đang tìm kiếm. Khi ấy, người dân địa phương không chỉ là người đánh bắt cá, họ trở thành những "đại sứ văn hóa", kể cho thế giới nghe về sự giao hòa giữa con người và di sản biển.

Tuy nhiên, tôi vẫn cứ mơ về một sự lãng mạn hơn thế. Hòn Yến có vách đá, có hoa dại... vậy tại sao chúng ta không chủ động trồng thêm hoa để "hoa nở cho chim về, người ngắm"? Hãy để những cánh chim yến quay lại với những vách đá rực rỡ sắc màu, biến nơi đây thành một hệ sinh thái hoàn mỹ của thiên nhiên và lòng người.

"Đôi mắt cá ngừ" - Thương hiệu độc bản của lòng biển

Điều đầu tiên tôi muốn nói với những người làm du lịch nơi đây là đừng bao giờ vì sự hào nhoáng của những danh xưng mới mà đánh mất đi cái tên Tuy Hòa. Đó không chỉ là một địa danh hành chính, còn là linh hồn, là tình cảm thân thương đã bén rễ trong lòng du khách.

Phú Yên sở hữu một đặc ân mà nhiều tỉnh du lịch miền Trung đang dần đánh mất. Đó là không gian "thở". Giữa bối cảnh những "thành phố bê tông" đang vây lấy đường bờ biển khắp cả nước, Phú Yên vẫn giữ được sự bình yên, khoáng đạt. Thương hiệu của Phú Yên phải được xây dựng từ chính sự nguyên sơ ấy, qua những cung đường biển mê hoặc, nơi mà mỗi mét đường đều là một tác phẩm của tạo hóa.

Nếu Đắk Lắk có "thủ phủ cà phê", thì Phú Yên phải khẳng định vị thế với thương hiệu "Cá ngừ đại dương". Chúng ta có chợ cá ngừ, có những đội tàu đánh bắt xa bờ thiện chiến... Đó là những chất liệu độc bản để làm nên một lễ hội cá ngừ mà không tỉnh nào có được.

Chúng ta không nhất thiết phải gồng mình thu hút khách quốc tế bằng những công trình mô phỏng phương Tây xa lạ. Hãy tập trung vào lượng khách trẻ nội địa - những người đang khao khát tìm về những giá trị thật, những trải nghiệm di sản và văn hóa bản địa. Hãy để họ nếm vị biển qua "đôi mắt cá ngừ", nghe tiếng biển qua làn điệu Bài Chòi và chạm vào lịch sử qua tiếng đàn đá, qua những gành đá núi lửa triệu năm...

Cuộc hội ngộ của Rừng và Biển

Hạ tầng giao thông từ Buôn Ma Thuột nối Phú Yên hiện còn nhiều bất cập, bởi quãng đường 200km vẫn còn vắng vẻ và khó đi. Nhưng nhìn một cách lạc quan, đó là "khoảng lặng" cần thiết trước khi một hành trình lớn bắt đầu. Bài toán nối rừng và biển là chiến lược lâu dài, đòi hỏi một tư duy quản trị tích hợp và chuyên nghiệp.

Phú Yên đang nắm giữ "tinh hoa" của đất nước, đang chờ đợi được khai thác theo hướng du lịch di sản bền vững. Đừng để di sản chỉ là những "bảo tàng tĩnh".

 Du lịch không phải là chiếm hữu hay thay đổi thiên nhiên, mà là sự trở về. Chúng ta "chạm" vào rừng, "chạm" vào biển không phải để để lại những khối bê tông vô hồn, mà để di sản chạm vào tâm hồn ta. Khi con người biết cúi mình trước vẻ đẹp của tạo hóa, đó cũng là lúc du lịch đạt đến đỉnh cao của sự chuyên nghiệp và nhân văn.

Rừng đã gọi, và Biển đã trả lời. Giờ là lúc để tiếng cồng chiêng hòa cùng tiếng sóng, tạo nên một bản giao hưởng phát triển bền vững cho vùng đất đầy tiềm năng này.

Duy Khanh