Những cung đường gió và  bạt ngàn cỏ tranh

Con đường uốn lượn như dải lụa mềm vắt ngang lưng chừng núi, đưa ta rời xa những thanh âm ồn ã của phố thị để bước vào một không gian mà ở đó, thời gian dường như ngưng đọng trong tiếng gió và mùi nhựa thông nồng nàn.

Để lên được Charlie ( xã Rờ Kơi - tỉnh Quảng Ngãi) hay Delta (xã IaH’ Roong), ta phải đi ngang qua dòng Pô Cô. Nhìn từ trên cao, dòng sông như một sợi chỉ đỏ bazan khâu vào tấm áo xanh mướt của đại ngàn. Pô Cô không xanh trong như những dòng sông vùng đồng bằng. Nó mang màu đỏ lựng, đặc quánh phù sa, cuồn cuộn chảy như dòng máu nóng hổi của đất mẹ Tây Nguyên chưa bao giờ ngừng chảy.

Có người bảo, sắc đỏ ấy là do đất đỏ bazan, nhưng với những người lính cũ, đó là màu của ký ức, màu của những lời thề đã tạc vào sông núi. Sông Pô Cô hôm nay hiền hòa hơn, nhưng tiếng sóng vỗ vào ghềnh đá vẫn âm vang như tiếng cồng chiêng, kể lại câu chuyện về những chiếc bè nứa vượt sông dưới làn mưa bom, về những người con ưu tú đã vĩnh viễn tan hòa vào dòng nước để giữ lấy mạch sống cho đại ngàn.

Dòng phù sa "tâm linh" ấy, sau khi đi qua những thác ghềnh lịch sử, giờ đây đang lặng lẽ tắm mát cho những triền rẫy của người Xơ Đăng, người Gia Rai. Những vùng đất từng bị cày xới bởi bom đạn nay đã mướt mắt một màu xanh no ấm. Nhờ dòng sữa mẹ Pô Cô, những vườn sầu riêng trĩu quả, những nương cà phê hoa trắng muốt và những rẫy cao su thẳng tắp đang vươn mình mạnh mẽ. Dòng sông không chỉ chở nặng linh hồn đất mẹ, mà còn đang chở nặng những chuyến xe nông sản, chở theo khát vọng làm giàu và niềm tin về một cuộc sống thịnh vượng ngay trên chính mảnh đất từng là "tọa độ lửa" năm nào.

Càng lên cao, con đường càng dốc đứng, mở ra một tầm nhìn bao la. Gió từ Vườn quốc gia Chư Mom Ray thổi về, lồng lộng và khoáng đạt, mang theo hơi lạnh đặc trưng của cao nguyên. Hai bên đường, những cánh rừng thông bắt đầu xuất hiện. Thông ở đây không trồng ngay ngắn như ở Đà Lạt mà đứng sừng sững, hiên ngang trên những triền dốc, cành lá đan xen như những cánh tay hộ pháp canh giữ cho giấc ngủ của những người lính.

Khi chạm đến đỉnh Charlie (1015) hay Delta (1049), một khung cảnh kỳ ảo hiện ra trước mắt: những đồi cỏ tranh trắng muốt. Cỏ tranh - loài cây có sức sống mãnh liệt nhất, dù bị đốt cháy hay dẫm đạp vẫn vươn lên xanh tốt - giờ đây đang trổ hoa. Dưới ánh nắng trung du, hàng triệu bông cỏ tranh li ti đung đưa trong gió, tạo thành một biển trắng mênh mông, bồng bềnh như mây ngàn. Nhìn những đồi cỏ tranh vây quanh bia tưởng niệm, tôi chợt liên tưởng đến những linh hồn bất tử của các chiến sĩ Sư đoàn 320. Họ không nằm xuống, họ hóa thân vào cỏ cây, vào gió ngàn, để mỗi mùa hoa nở lại nhắc nhở hậu thế về một thời hoa lửa.

Dòng Pô Cô mùa này không còn cuộn trào giận dữ như trong những bản trường ca thuở trước, mà lững lờ trôi như một dải lụa đỏ huyền tích khâu vào tấm áo xanh mướt của đại ngàn. Nhìn từ những cao điểm Charlie hay Delta, dòng sông hiện ra như một mạch máu nóng hổi của đất mẹ, bền bỉ và kiêu hãnh. Màu nước đỏ đặc quánh phù sa không chỉ là sắc diện của đất bazan nghìn đời, mà trong tâm thức người lính già và đồng bào bản địa, đó còn là sắc màu của ký ức, nơi linh hồn của những người anh hùng đã tan hòa vào sóng nước để giữ lấy nhịp thở cho vùng biên viễn.

Thế nhưng, điều kỳ diệu nhất của sự hồi sinh không nằm ở những huyền thoại đã ngủ yên, mà nằm ở chính những bản làng dọc hai bên bờ sông hôm nay.

Khát vọng hòa hợp

Hiện nay, cụm di tích Đắk Tô - Tân Cảnh, cùng với các Điểm cao 1015 và 1049, đã được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt. Đây không chỉ là sự công nhận về mặt lịch sử mà còn là bước ngoặt để phát triển du lịch tâm linh - một xu hướng bền vững giúp gắn kết giáo dục truyền thống với phát triển kinh tế địa phương.

Đứng trước tấm bia đỏ ghi danh kíp xe tăng 377 huyền thoại (Cụm di tích Đăk Tô-Tân Cảnh), tôi gặp những đoàn khách du lịch đang lặng lẽ dâng hương. Có những người cựu chiến binh từ phương Bắc xa xôi trở lại, có những bạn trẻ mang theo hành trang là sự ngưỡng mộ lịch sử.

Đường đi Sa Thầy bây giờ đã khác xưa rất nhiều. Sự phát triển hạ tầng, với 71 công trình giao thông được đầu tư tại Sa Thầy, đã giúp những cung đường lên đỉnh Charlie không còn quá gian nan.

Phát triển du lịch ở đây không phải là xây dựng những khách sạn hào nhoáng, mà là gìn giữ sự nguyên sơ, tôn nghiêm của chiến trường xưa. Những tour du lịch "Về lại chiến trường xưa" hay những hành trình Caravan xuyên rừng thông đang dần hình thành. Du khách đến đây để nghe tiếng chuông thỉnh lên giữa đỉnh đồi lộng gió, để nhìn xuống thung lũng sông Pô Cô đại ngàn và cảm nhận giá trị của hai chữ "Hòa bình".

Trên đỉnh Delta (1049), tôi bắt gặp hình ảnh các em học sinh trường Dân tộc nội trú Đắk Tô ngồi nghỉ chân sau khi thắp hương viếng liệt sĩ. Những khuôn mặt ngây thơ, ánh mắt trong veo nhìn về phía chân trời xa tắp, nơi những ngôi làng của đồng bào Xơ Đăng, Gia Rai đang mọc lên trù phú.

Du lịch tâm linh ở vùng đất này mang một ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Nó là sự hòa hợp. Hòa hợp giữa con người với thiên nhiên, giữa quá khứ đau thương với tương lai tươi sáng và giữa những người anh em cùng chung một bọc nhưng từng ở hai đầu chiến tuyến. Những đồi hoa cỏ tranh trên đỉnh Charlie như đang dệt nên một dải lụa trắng nối liền mọi khoảng cách, để mỗi ai đặt chân đến đây đều thấy lòng mình nhẹ tênh, tràn đầy hy vọng.

Chia tay những đồi thông lộng gió, tôi mang theo hình ảnh những mầm xanh đang len lỏi qua từng kẽ đá, từng hố bom. Lịch sử đã khép lại, nhưng linh khí của những người anh hùng vẫn còn đó, che chở cho mảnh đất này vươn lên.

Kỳ 3 sẽ đưa chúng ta đến với màu xanh thực thụ - màu xanh của những vườn sầu riêng, cà phê và khát vọng làm giàu từ chính mảnh đất bazan từng thấm máu.

Bia di tích lịch sử điểm cao 1015

Đây là Điểm cao 1015, có tên gọi là đồi Charlie (Sạc Ly), tuyến phòng ngự phía Tây sông Pô Cô do Tiểu đoàn dù 11, Lữ dù 2 Quân lực Việt Nam Cộng hòa chiếm giữ.

Từ ngày 12/4/1972 đến ngày 15/4/1972, Trung đoàn Bộ binh 64 thuộc Sư đoàn 320A do Trung tá Khuất Duy Tiến - Trung đoàn trưởng chỉ huy cùng với quân và dân địa phương tiến công tiêu diệt toàn bộ Tiểu đoàn dù 11.

Ta làm chủ Điểm cao 1015, chọc thủng tuyến phòng ngự này để các lực lượng khác của chiến dịch tiến vào giải phóng Đăk Tô, Tân Cảnh ngày 24/4/1972.

Bia di tích lịch sử điểm cao 1049 (Căn cứ Delta)

Điểm cao 1049, còn được gọi là Căn cứ Delta, là một "mắt xích" chiến lược quan trọng trong hệ thống phòng ngự chiều sâu phía Tây sông Pô Cô của quân đội đối phương nhằm bảo vệ căn cứ Đắk Tô - Tân Cảnh và thị xã Kon Tum. Tại đây, đối phương đã xây dựng hệ thống công sự kiên cố, hầm hào nhiều tầng, do các đơn vị dù tinh nhuệ chốt giữ với sự chi viện tối đa của hỏa lực pháo binh và không quân.

Trong chiến dịch Xuân – Hè năm 1972 tại Bắc Tây Nguyên, thực hiện mệnh lệnh của Bộ Chỉ huy chiến dịch, Sư đoàn 320 (Đại đoàn Đồng Bằng) đã hiệp đồng tác chiến cùng quân và dân địa phương mở cuộc tiến công quyết định vào căn cứ này.

Sau nhiều ngày đêm chiến đấu ngoan cường, vượt qua mưa bom bão đạn, vào ngày 21/4/1972, quân ta đã hoàn toàn làm chủ Điểm cao 1049.

Ngày 18/01/2022, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 93/QĐ-TTg bổ sung Điểm cao 1049 vào quần thể Di tích Quốc gia đặc biệt Địa điểm chiến thắng Đắk Tô - Tân Cảnh.

Duy Khanh