Dưới góc nhìn chuyên môn, các luật sư đã "bóc tách" ranh giới pháp lý của hành vi mở nhạc thương mại, giải mã "lầm tưởng" về tài khoản Premium cá nhân, đồng thời chỉ ra những chế tài nghiêm khắc mà các cơ sở kinh doanh phải đối mặt.

Khi "Giai điệu thư giãn" trở thành "Hành vi khai thác thương mại"

Trong môi trường kinh doanh dịch vụ F&B hiện nay, âm nhạc đóng vai trò như một "vũ khí vô hình" để giữ chân khách hàng. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, hành vi này lại kéo theo nhiều nghĩa vụ ràng buộc mà không phải chủ doanh nghiệp nào cũng nắm rõ.

Phân tích về vấn đề này, Luật sư Dương Lê Ước An – Chủ tịch Công ty Luật Đại An Phát (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) viện dẫn: Căn cứ theo Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT), chủ sở hữu quyền tác giả có độc quyền thực hiện hoặc cho phép người khác thực hiện quyền “biểu diễn tác phẩm trước công chúng” và quyền “truyền đạt tác phẩm đến công chúng”. Vì vậy, khi quán cà phê, nhà hàng mở nhạc thông qua loa, TV, Spotify, YouTube, USB hay các nền tảng nghe nhạc khác để phục vụ khách hàng, hành vi này không còn được xem là nhu cầu nghe nhạc cá nhân thông thường. Pháp luật xác định đây là hành vi khai thác tác phẩm âm nhạc trong môi trường kinh doanh thương mại.

Đồng quan điểm, Luật sư Trương Thị Thảo (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) cũng nhấn mạnh hành lang pháp lý rất rõ ràng khi khoản 1 Điều 33 Luật SHTT quy định tổ chức, cá nhân khi sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố trong hoạt động kinh doanh thương mại tuy không bắt buộc phải xin phép trước trong một số trường hợp, nhưng vẫn phải thực hiện nghĩa vụ trả tiền bản quyền. Ngoài ra, Điều 34 Nghị định 17/2023/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 134/2026/NĐ-CP) đã làm rõ việc sử dụng âm nhạc tại quán cà phê, nhà hàng, khách sạn, quán bar hay trung tâm thương mại là hành vi sử dụng tác phẩm nhằm mục đích thương mại.

"Âm nhạc trong trường hợp này đang được sử dụng như một yếu tố hỗ trợ hoạt động kinh doanh, góp phần tạo không gian, thu hút khách hàng và mang lại lợi ích kinh tế gián tiếp cho cơ sở kinh doanh. Hoạt động phát nhạc tại cơ sở kinh doanh không chỉ liên quan đến quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc mà còn có thể phát sinh nghĩa vụ đối với quyền liên quan của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình và người biểu diễn. Chính vì vậy, pháp luật đặt ra nghĩa vụ tài chính về quyền tác giả và quyền liên quan đối với các chủ thể khai thác", Luật sư Dương Lê Ước An phân tích thêm.

Theo các chuyên gia, hành vi mở nhạc tại cơ sở kinh doanh có thể bị xem là hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan nếu rơi vào một trong ba trường hợp sau:

Thứ nhất: Sử dụng tác phẩm âm nhạc trong hoạt động kinh doanh nhưng không thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền bản quyền theo quy định hoặc theo yêu cầu hợp pháp của chủ thể quyền, tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả, quyền liên quan.

Thứ hai: Sử dụng nguồn nhạc không hợp pháp (như nhạc tải lậu, file âm thanh bị sao chép trái phép, phát từ tài khoản thương mại không được cấp phép hoặc chiếu MV, concert chưa được phép khai thác công cộng). Trong trường hợp này, cơ sở kinh doanh còn có thể bị xem xét hành vi xâm phạm quyền sao chép, phân phối hoặc truyền đạt tác phẩm đến công chúng.

Thứ ba: Sử dụng nhạc vượt quá phạm vi giấy phép được cấp (điển hình là dùng tài khoản cá nhân cho hoạt động kinh doanh).

Giải mã "Lầm tưởng" về tài khoản Spotify Premium, YouTube Premium

Một trong những nút thắt lớn nhất dẫn đến thực trạng vi phạm bản quyền tràn lan hiện nay chính là nhận thức sai lầm của các chủ quán về các gói tài khoản nghe nhạc trả phí cá nhân.

Bàn luận về góc khuất này, Luật sư Trương Thị Thảo thẳng thắn chia sẻ: Cách hiểu cho rằng chỉ cần mua tài khoản Spotify Premium, YouTube Premium hay Apple Music là có thể phát nhạc hợp pháp tại quán cà phê hoặc nhà hàng, trong đa số trường hợp, là chưa thực sự phù hợp với tinh thần của pháp luật SHTT hiện hành. Trên thực tế, cần phân biệt rất rõ giữa quyền sử dụng nội dung cho mục đích cá nhân và quyền khai thác tác phẩm trong môi trường kinh doanh thương mại. Khi người dùng trả phí thuê bao cho các nền tảng trực tuyến này, họ chủ yếu chỉ được cấp quyền sử dụng giới hạn phục vụ nhu cầu giải trí cá nhân và phi thương mại theo điều khoản dịch vụ của nền tảng.

Bổ sung cho quan điểm này, Luật sư Dương Lê Ước An khẳng định việc thanh toán phí thuê bao cá nhân không đồng nghĩa với việc người dùng được chuyển giao quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng hay quyền khai thác thương mại đối với bản ghi âm, ghi hình. Việc “đã trả tiền cho Spotify hoặc YouTube” không đồng nghĩa với việc người dùng đã được cấp quyền khai thác thương mại công cộng tại địa điểm kinh doanh. Do đó, dưới góc độ pháp lý, việc sử dụng tài khoản Premium cá nhân để phát nhạc công khai tại địa điểm kinh doanh không thể mặc nhiên được xem là đã hoàn thành nghĩa vụ về quyền tác giả và quyền liên quan. Nếu phát sinh vi phạm hoặc vượt quá phạm vi giấy phép, cơ sở kinh doanh vẫn phải chịu trách nhiệm pháp lý xâm phạm quyền SHTT như thường.

Chế tài pháp lý và những "Rào cản" trong thực tế kiểm soát

Khi ranh giới pháp lý bị bước qua, các cơ sở kinh doanh sẽ phải đối mặt với những chế tài hành chính lẫn dân sự nghiêm khắc.

Luật sư Trương Thị Thảo phân tích: Theo khoản 4 Điều 35 Nghị định 17/2023/NĐ-CP, tổ chức, cá nhân sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố nhằm mục đích thương mại bắt buộc phải trả tiền bản quyền kể từ thời điểm sử dụng. Nếu sau thời hạn 90 ngày kể từ ngày sử dụng mà vẫn không thực hiện nghĩa vụ thanh toán theo quy định thì tổ chức, cá nhân sử dụng có thể bị yêu cầu chấm dứt việc tiếp tục khai thác âm nhạc. Trong trường hợp cố tình vi phạm, cơ sở kinh doanh có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo khoản 2 Điều 38 Nghị định 341/2025/NĐ-CP. Mức phạt được quy định cụ thể:

Đối với cá nhân (Hộ kinh doanh cá thể): Phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng.

Đối với tổ chức (Công ty, doanh nghiệp): Mức xử phạt tăng gấp đôi, tương đương từ 20 triệu đồng đến 40 triệu đồng cho cùng hành vi vi phạm.

Không dừng lại ở đó, Luật sư Dương Lê Ước An lưu ý thêm về trách nhiệm dân sự: Cơ sở vi phạm có thể bị buộc chấm dứt hành vi, buộc thanh toán đầy đủ khoản tiền bản quyền còn thiếu. Đồng thời, theo Điều 202, 204 và 205 Luật SHTT, chủ thể quyền có quyền yêu cầu Tòa án áp dụng các biện pháp dân sự như buộc xin lỗi, cải chính công khai, bồi thường thiệt hại cả về vật chất lẫn tinh thần.

Dù hành lang pháp lý đã tương đối đầy đủ, nhưng vì sao thực tế thực thi tại Việt Nam vẫn gặp khó khăn? Cả hai luật sư đều chỉ ra rằng rào cản lớn nhất nằm ở nhận thức pháp lý của chủ quán khi họ vẫn coi mở nhạc chỉ để "tạo không gian cho khách". Bên cạnh đó, hoạt động mở nhạc tại quán cà phê thường diễn ra nhỏ lẻ, liên tục nên cơ quan quản lý rất khó kiểm soát toàn bộ nguồn nhạc hay thời lượng sử dụng. Việc chứng minh thiệt hại trong khai thác âm nhạc thương mại cũng phức tạp hơn nhiều so với các hành vi xâm phạm hữu hình như sản xuất hàng giả, sách lậu. Đáng nói, một số cơ sở kinh doanh vẫn cho rằng mức phí hiện nay từ các tổ chức đại diện quyền tác giả chưa thực sự minh bạch hoặc chưa phản ánh đúng quy mô sử dụng thực tế.

Từ "Đối phó" sang "Tuân thủ chủ động": Giải pháp từ chuyên gia

Để hài hòa mối quan hệ giữa thượng tôn pháp luật và bài toán tối ưu chi phí cho các doanh nghiệp F&B, hai luật sư đã đưa ra những lời khuyên mang tính thực tiễn cao.

Luật sư Trương Thị Thảo cho rằng, các cơ sở kinh doanh hiện nay không nên nhìn vấn đề bản quyền âm nhạc như một “gánh nặng chi phí”, mà nên xem đây là một phần của hoạt động kinh doanh văn minh và tuân thủ pháp luật. Việc sử dụng âm nhạc đúng quy định không chỉ giúp hạn chế rủi ro pháp lý mà còn góp phần xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp, tôn trọng giá trị sáng tạo.

Để tối ưu chi phí cho các mô hình vừa và nhỏ, Luật sư Dương Lê Ước An gợi ý các giải pháp cụ thể:

Xác định rõ bản chất nguồn nhạc: Chủ quán cần ghi nhớ việc mở nhạc trong không gian kinh doanh — dù không bán vé nghe nhạc — vẫn được pháp luật xem là hành vi khai thác thương mại.

Chấm dứt việc dùng tài khoản cá nhân: Không nhầm lẫn giữa tài khoản nghe nhạc cá nhân và quyền sử dụng nhạc kinh doanh. Nếu sử dụng thường xuyên, nên chủ động làm việc với tổ chức đại diện quyền tác giả hoặc lựa chọn các nền tảng cung cấp nhạc có giấy phép thương mại rõ ràng.

Khai thác các nguồn nhạc thay thế: Các quán nhỏ hoặc hộ kinh doanh cá thể hoàn toàn có thể cân nhắc sử dụng kho nhạc miễn phí bản quyền, nhạc được cấp phép thương mại hoặc các nền tảng chuyên cung cấp nhạc cho cửa hàng với mức phí phù hợp theo quy mô sử dụng. Đây là giải pháp phổ biến giúp hợp pháp hóa việc sử dụng âm nhạc với chi phí tối ưu, hạn chế tối đa nguy cơ tranh chấp.

Ở góc độ quản lý, các luật sư cũng kiến nghị các tổ chức đại diện quyền tác giả cần minh bạch hơn về cơ chế thu, phương pháp tính phí và phạm vi ủy quyền để tạo sự đồng thuận với cộng đồng doanh nghiệp. Sự minh bạch này sẽ xóa bỏ tâm lý e dè của người dân khi thực hiện nghĩa vụ pháp lý.

Chuyển dịch từ tư duy “đối phó” sang “tuân thủ chủ động” chính là chiếc chìa khóa vàng giúp các doanh nghiệp F&B vừa bảo vệ mình trước các rủi ro pháp trị, vừa góp phần xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, tôn trọng quyền tác giả và quyền liên quan trong nền kinh tế hiện đại.

Hương Mi