Ngày 26/08, Tạp chí Sở hữu trí tuệ và Sáng tạo phối hợp cùng Công ty TAT Law Firm và Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức diễn đàn "Hoàn thiện chính sách tài sản trí tuệ - Động lực cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo".

Bảo hộ chưa chắc được bảo vệ

Phát biểu tham luận mở đầu, Ls Mai Thị Thảo – Phó Giám Đốc TAT Law Firm – cho biết số liệu từ Cục Sở hữu trí tuệ và lực lượng Quản lý thị trường (QLTT) cho thấy tình trạng xâm phạm thương hiệu đang ngày càng nghiêm trọng.

Cụ thể, năm 2024 có 1.256 vụ hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) bị xử lý, nhưng sang đến nửa đầu năm 2025, lực lượng chức năng đã xử lý vi phạm hành chính khoảng 3.270 vụ liên quan hàng giả và xâm phạm quyền SHTT. Đặc biệt, trong tháng cao điểm xử lý vi phạm liên quan đến hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc (từ 15/5 – 15/6/2025), 1.631 vụ đã bị xử lý với trị giá tạm giữ lên đến hàng nghìn tỷ đồng.

“Những con số trên không chỉ phản ánh quy mô ngày càng lớn của tình trạng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, mà còn cho thấy mức độ tinh vi, phức tạp và sự liều lĩnh của các hành vi xâm phạm thương hiệu trong nền kinh tế thị trường”, Ls Mai Thị Thảo nói.

Cũng theo Ls Thảo, trong bối cảnh hội nhập quốc tế và phát triển của nền kinh tế sáng tạo, thương hiệu trở thành tài sản vô hình quan trọng, quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế thị trường của doanh nghiệp. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng của các hành vi xâm phạm đang tạo ra những thách thức lớn cho cả cộng đồng doanh nghiệp và cơ quan quản lý Nhà nước. Trong đó, các hình thức xâm phạm chủ yếu được kể đến như: đạo nhái bao bì và mẫu mã, giả mạo tên thương mại, hành vi làm giả kiểu dáng và nhãn hiệu, đăng ký nhãn hiệu trùng hoặc tương tự tại Cục Sở hữu trí tuệ.

Dẫn chứng về vụ xâm phạm nhãn hiệu Nhựa Bình Minh, Ls Thảo cho biết thông thường khi nhãn hiệu được đăng ký bảo hộ thì doanh nghiệp sẽ được pháp luật bảo vệ, tuy nhiên đối với sự việc như Nhựa Bình Minh cho thấy có bảo hộ chưa chắc đã được bảo vệ.

“Nhựa Bình Minh là thương hiệu đã tồn tại 50 năm và khá nổi tiếng. Tuy nhiên, năm 2022, một doanh nghiệp mới thành lập sau với tên hầu như giống hệt chỉ khác một chữ “Việt” cùng sản xuất kinh doanh ống nhựa và sử dụng dấu hiệu có chứa “Bình Minh” trên bao bì, sản phẩm, hệ thống phân phối và nền tảng truyền thông. Hành vi này đã gây nhầm lẫn rõ rệt về nguồn gốc hàng hóa trong nhận thức của người tiêu dùng, nhà thầu và đối tác phân phối.

Từ kinh nghiệm thực tế như vụ Nhựa Bình Minh có thể nhận thấy nếu không có hệ thống giám định linh hoạt, nếu không có Toà án chuyên trách về SHTT đủ mạnh, thì ngay cả những thương hiệu quốc dân cũng có thể bị tổn thương ngay chính thị trường nội địa. Qua đây, chúng tôi tin tưởng rằng bảo vệ thương hiệu là bảo vệ sống còn, làm thương hiệu không thể chỉ quảng bá, mà phải có chiến lược pháp lý song hành”, Ls Thảo phân tích.

Còn nhiều khoảng trống pháp lý

Ls Mai Thị Thảo nhận định rằng việc xử lý các vụ xâm phạm thương hiệu tại Việt Nam hiện nay đang gặp nhiều trở ngại cả về nhận diện, thu thập chứng cứ lẫn thực thi các biện pháp xử lý. Sự phức tạp của thị trường, đặc biệt là sự phát triển nhanh của thương mại điện tử, kết hợp với những hạn chế về khung pháp lý và năng lực thực thi khiến quá trình bảo vệ thương hiệu trở thành một bài toán nan giải.

Đặc biệt, những yếu tố về nhận thức xã hội cũng góp phần làm trầm trọng thêm tình hình. Nhiều doanh nghiệp, chủ yếu trong khối vừa và nhỏ, còn thiếu hiểu biết đầy đủ về quyền SHTT và tầm quan trọng của việc chủ động bảo vệ thương hiệu. Tương tự, một bộ phận người tiêu dùng, dù nhận biết được sản phẩm giả, vẫn thiếu động lực hoặc ngần ngại khiếu nại, do lo ngại về thủ tục rườm rà hoặc thiếu niềm tin vào hiệu quả của cơ chế giải quyết tranh chấp.

Những khó khăn này không chỉ làm chậm quá trình xử lý vi phạm, mà còn tạo ra khoảng trống để các hành vi xâm phạm tiếp tục diễn ra, gây thiệt hại nặng nề cho doanh nghiệp và làm suy giảm tính minh bạch, công bằng của thị trường. “Thực trạng này đòi hỏi những giải pháp đồng bộ về chính sách, pháp luật và năng lực thực thi để tăng cường hiệu quả bảo vệ thương hiệu trong thời gian tới”, Ls Thảo nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Thanh Bình - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Sáng chế Việt Nam – cho rằng hiện nay vẫn còn khoảng trống pháp lý và bất cập thực thi về sở hữu trí tuệ dẫn tới xung đột quyền.

Theo đó, mặc dù Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) đã có quy định về việc gây nhầm lẫn với tên doanh nghiệp đã đăng ký trước đó, nhưng lại chưa có quy định cụ thể đối với trường hợp "gây nhầm lẫn" với nhãn hiệu đã được bảo hộ. Trong khi đó, Luật Sở hữu trí tuệ quy định dấu hiệu trùng hoặc tương tự với tên thương mại của người khác đang được sử dụng, nếu việc sử dụng có thể gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng về nguồn gốc hàng hóa, dịch vụ

“Quy định hiện hành còn nhiều bất cập khi tên thương mại gắn với việc đăng ký kinh doanh do Sở Kế hoạch và Đầu tư quản lý, còn nhãn hiệu thuộc thẩm quyền Cục Sở hữu trí tuệ, nhưng lại thiếu cơ chế phối hợp liên ngành”, ông Bình cho biết.

Ghi nhận và tiếp thu những chia sẻ của các đại biểu tham dự, ông Lương Hoàng Hưng – Tổng Biên tập Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo - cho rằng việc xây dựng thương hiệu là quá trình đầu tư kéo dài, không đơn giản chỉ là bảo hộ nhãn hiệu và còn là tài sản trí tuệ, trong đó còn tài sản vô hình, tài sản hữu hình. Chính vì vậy, các doanh nghiệp cần tích cực hợp tác với chính quyền và các cơ quan quản lý, đồng thời chú trọng vào việc xây dựng và bảo vệ thương hiệu của mình. Việc áp dụng các chiến lược và giải pháp hiệu quả sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ bảo vệ được tài sản của mình mà còn góp phần vào sự phát triển chung của đất nước.

“Doanh nghiệp cần có sự tư vấn và hỗ trợ từ các chuyên gia, luật sư để xây dựng và bảo vệ thương hiệu một cách hiệu quả. Đặc biệt cần thường xuyên theo dõi, kiểm tra và phối hợp với các cơ quan chức năng để kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi xâm phạm chứ không nên trì hoãn vì sợ bị người tiêu dùng hiểu lầm. Bởi vì chỉ có làm tốt công tác bảo vệ thương hiệu, doanh nghiệp mới có chiến dịch truyền thông và chiến lược kinh doanh hiệu quả”, ông Lương Hoàng Hưng khẳng định.

Nhật Linh