Được mệnh danh là “kim cương xanh” nhờ giá trị dinh dưỡng và kinh tế vượt trội, hạt mắc ca đang là ngành hàng mũi nhọn được Lâm Đồng tập trung phát triển. Tỉnh này hiện là một trong những vùng trọng điểm mắc ca của cả nước với 16.349ha diện tích trồng, mang lại sản lượng ấn tượng 13.532 tấn/năm.

Tuy nhiên, tham vọng của Lâm Đồng còn lớn hơn nhiều: mục tiêu đến năm 2030, mở rộng diện tích lên 37.000ha và đạt sản lượng trên 45.000 tấn. Để hiện thực hóa mục tiêu khổng lồ này, việc xây dựng và quản lý Nhãn hiệu chứng nhận (NHCN) “Mắc ca Lâm Đồng” được xác định là vai trò then chốt.

Lợi thế nội tại của Lâm Đồng rất vững chắc với bộ giống chủ lực chất lượng cao gồm 13 dòng/giống đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường công nhận. Sản phẩm mắc ca của tỉnh đã có mặt rộng khắp trên các hệ thống siêu thị, sàn thương mại điện tử, và đã ổn định thị trường xuất khẩu tại các quốc gia khó tính như Mỹ, Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản và Úc.

Mặc dù có tiềm năng to lớn, ngành mắc ca Lâm Đồng đang bị kìm hãm bởi những "nút thắt" lớn ở khâu chế biến và quản lý chất lượng:

Chế biến còn thô sơ: Trong tổng số 47 cơ sở chế biến, đa phần vẫn ở quy mô nhỏ, chủ yếu dừng lại ở sơ chế, sấy và tách nứt thủ công. Việc thiếu các nhà máy quy mô công nghiệp và công nghệ chế biến sâu hiện đại (sản xuất dầu, bánh, mỹ phẩm từ mắc ca) đã khiến giá trị gia tăng chưa tương xứng với tiềm năng.

Thiếu chuẩn hóa chất lượng: Tình trạng sản xuất manh mún, nhỏ lẻ vẫn phổ biến. Trong khi tổng công suất chế biến là 10.545 tấn/năm, chỉ có 5 cơ sở được chứng nhận HACCP, ISO 22.000, HALAL và chỉ khoảng 1,9% tổng diện tích mắc ca đạt chứng nhận VietGAP/hữu cơ.

Quản lý giống lỏng lẻo: Việc sử dụng cây giống không rõ nguồn gốc và áp lực từ sâu bệnh đang ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng lâu dài.

Hạn chế về thương hiệu: Việc chưa xây dựng được một thương hiệu tập thể thống nhất đã làm hạn chế khả năng quảng bá và bảo vệ uy tín sản phẩm trên trường quốc tế. 

Nhãn hiệu chứng nhận “Mắc ca Lâm Đồng” được kỳ vọng là “kim chỉ nam” bắt buộc để giải quyết triệt để những vấn đề trên. Để nhanh chóng hiện thực hóa mục tiêu, tỉnh đang tập trung vào các giải pháp trọng tâm:

Tái Quy hoạch và Quản lý Đầu vào: Xây dựng bản quy hoạch Chỉ dẫn địa lý mới đến năm 2030, xác định rõ vùng trồng tập trung, gắn kết chặt chẽ với các cơ sở chế biến và NHCN. Đồng thời, tăng cường quản lý chất lượng cây giống và nhân rộng vườn cây đầu dòng chuẩn hóa.

Chuẩn hóa Quy trình và Chất lượng: Chuyển giao các quy trình kỹ thuật canh tác mắc ca bền vững, thực hành nông nghiệp tốt (VietGAP/GlobalGAP). Sau khi được bảo hộ độc quyền, NHCN sẽ yêu cầu mọi doanh nghiệp và hợp tác xã phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Đẩy mạnh Liên kết Chuỗi giá trị: Xây dựng các mô hình liên kết chặt chẽ giữa sản xuất và tiêu thụ nhằm tránh tình trạng “được mùa, mất giá”, đồng thời tăng cường quảng bá thương hiệu gắn với chỉ dẫn địa lý và vùng trồng có truy xuất nguồn gốc.

Phát triển bền vững ngành hàng mắc ca gắn liền với NHCN “Mắc ca Lâm Đồng” là một cam kết toàn diện. Việc sớm hoàn thành các thủ tục cấp văn bằng bảo hộ sẽ là cú hích pháp lý và thương mại cuối cùng, giúp "Kim cương xanh" của Lâm Đồng vững bước chinh phục các thị trường khó tính, mang lại sự thịnh vượng bền vững cho mảnh đất Tây Nguyên giàu tiềm năng này.

Hà Châu