Kiểm soát từ khâu phát hành để ngăn xuất bản phẩm vi phạm lưu thông

Thực hiện Văn bản số 4626/SCT-QLTM ngày 18/8/2026 của Sở Công Thương tỉnh Lâm Đồng về công tác chuẩn bị cho năm học mới, Đội Quản lý thị trường số 7 thuộc Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lâm Đồng đã tăng cường quản lý địa bàn, tập trung kiểm tra các nhà sách, cửa hàng văn phòng phẩm và cơ sở kinh doanh thiết bị học tập.

Lực lượng chức năng đồng thời theo dõi hoạt động giới thiệu, kinh doanh xuất bản phẩm trên các trang thông tin điện tử và mạng xã hội, bởi thị trường sách hiện không chỉ được tổ chức qua hệ thống cửa hàng truyền thống mà ngày càng mở rộng sang các kênh bán hàng trực tuyến.

Qua kiểm tra, Đội Quản lý thị trường số 7 phát hiện và xử phạt vi phạm hành chính đối với 3 cơ sở có hành vi phát hành xuất bản phẩm không có hóa đơn, chứng từ, tài liệu thể hiện nguồn gốc hợp pháp. Tổng số tiền xử phạt là 6 triệu đồng; 30 xuất bản phẩm vi phạm bị buộc tiêu hủy theo quy định.

Việc kiểm tra nguồn gốc xuất bản phẩm có ý nghĩa đặc biệt trong lĩnh vực sách, nơi một sản phẩm được đưa ra thị trường thường gắn với nhiều chủ thể quyền, từ tác giả, dịch giả đến nhà xuất bản, đơn vị liên kết và nhà phát hành. Một xuất bản phẩm không rõ nguồn gốc vì vậy không chỉ tiềm ẩn nguy cơ vi phạm quy định về phát hành mà còn có thể tạo ra rủi ro đối với quyền tác giả và quyền phân phối hợp pháp.

Luật Xuất bản nghiêm cấm phát hành xuất bản phẩm không có nguồn gốc hợp pháp. Luật cũng quy định cơ sở phát hành không được tàng trữ, phát hành xuất bản phẩm không có hóa đơn, chứng từ thể hiện nguồn gốc hợp pháp. Đáng chú ý, pháp luật xuất bản xác định hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực phát hành xuất bản phẩm sẽ được xử lý theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ.

Điều này cho thấy hóa đơn, chứng từ không đơn thuần là giấy tờ phục vụ quản lý thuế hay lưu thông hàng hóa. Trong hoạt động xuất bản, đây còn là một trong những căn cứ giúp xác định tính hợp pháp của nguồn hàng trước khi xuất bản phẩm đến tay người đọc.

Bảo vệ quyền tác giả từ thị trường sách

Với đặc thù của ngành xuất bản, kiểm soát nguồn gốc hàng hóa cũng là một lớp bảo vệ đối với quyền sở hữu trí tuệ. Một cuốn sách được in và phát hành hợp pháp phải gắn với quá trình xuất bản, in và phát hành theo quy định; trong khi đó, sách in lậu, sách sao chép trái phép hoặc xuất bản phẩm không rõ nguồn gốc có thể xâm phạm trực tiếp quyền của tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả.

Theo pháp luật sở hữu trí tuệ, chủ sở hữu quyền tác giả có quyền độc quyền thực hiện hoặc cho phép người khác thực hiện việc sao chép và phân phối bản gốc hoặc bản sao tác phẩm. Vì vậy, việc tự ý sao chép, in lại hoặc đưa bản sao tác phẩm ra thị trường khi không được phép có thể trở thành hành vi xâm phạm quyền tác giả.

Trong lĩnh vực xuất bản, vấn đề này càng đáng lưu ý với các loại sách tham khảo, sách giáo dục, sách ngoại văn và những đầu sách có nhu cầu thị trường cao. Nếu các bản sao không hợp pháp lọt vào hệ thống phân phối, người chịu thiệt không chỉ là người mua mà còn là tác giả, nhà xuất bản và các đơn vị đã đầu tư chi phí để tổ chức xuất bản, in và phát hành hợp pháp.

Pháp luật cũng đặt ra những yêu cầu rõ ràng đối với hoạt động phát hành. Luật Xuất bản xác định phát hành bao gồm các hình thức mua, bán, phân phát, tặng, cho, cho thuê, cho mượn, xuất khẩu, nhập khẩu, hội chợ và triển lãm nhằm đưa xuất bản phẩm đến người sử dụng. Như vậy, việc kiểm soát thị trường cần được thực hiện trên toàn bộ các kênh đưa sách đến người đọc, thay vì chỉ tập trung vào cửa hàng truyền thống.

Đây cũng là lý do hoạt động quản lý địa bàn của Đội Quản lý thị trường số 7, trong đó có việc theo dõi cả các kênh bán hàng trên môi trường mạng, có ý nghĩa trong việc phòng ngừa vi phạm từ sớm.

Tăng kiểm tra nhưng chú trọng hướng dẫn cơ sở

Bên cạnh xử lý vi phạm, Đội Quản lý thị trường số 7 đã lồng ghép tuyên truyền, phổ biến các quy định của Luật Xuất bản và pháp luật liên quan cho các chủ cơ sở. Lực lượng chức năng hướng dẫn các cơ sở nhận biết, lựa chọn nguồn hàng hợp pháp từ nhà xuất bản, nhà phân phối uy tín, đồng thời khuyến cáo không tiếp tay cho việc lưu thông sách tham khảo và các xuất bản phẩm trôi nổi.

Cách tiếp cận này giúp chuyển trọng tâm từ xử lý khi vi phạm đã xảy ra sang phòng ngừa ngay tại khâu kinh doanh. Đặc biệt, với thị trường sách phục vụ năm học mới, việc bảo đảm xuất bản phẩm được đưa ra thị trường từ nguồn hợp pháp không chỉ bảo vệ quyền lợi của phụ huynh và học sinh mà còn góp phần duy trì môi trường cạnh tranh công bằng cho những doanh nghiệp, nhà xuất bản và đơn vị phát hành tuân thủ pháp luật.

Trong thời gian tới, Đội Quản lý thị trường số 7 cho biết sẽ tiếp tục bám sát địa bàn, phối hợp với các cơ quan chức năng kiểm soát thị trường xuất bản phẩm và thiết bị học đường trên cả kênh truyền thống lẫn thương mại điện tử. Cùng với xử lý vi phạm, việc hướng dẫn cơ sở kinh doanh tuân thủ quy định về nguồn gốc xuất bản phẩm sẽ góp phần hình thành thị trường sách minh bạch, qua đó bảo vệ đồng thời quyền lợi người tiêu dùng và quyền, lợi ích hợp pháp của tác giả, nhà xuất bản và các đơn vị phát hành chân chính.

Trần Ân