Trước đó, một số quốc gia ở châu Phi đã đầu tư vào nghiên cứu cũng như phát triển vắc xin và thuốc, tuy nhiên, họ cuối cùng lại từ bỏ việc nghiên cứu hoặc bán quyền SHTT cho các công ty nước ngoài. Điều này đã làm đứt gãy chuỗi sản xuất vắc xin ở châu Phi.

Do đó, Ủy ban Liên minh châu Phi (AU) hiện đang nỗ lực đàm phán để sở hữu lại bản quyền công nghệ từ những công ty đã mua thông qua Chiến lực ứng phó với Covid-19 của châu Phi. Tuy nhiên, đây dường như là một nhiệm vụ khó khăn.

Tiến sĩ Lwazi Manzi, Trưởng ban Thư ký của AU trả lời trang tin The EastAfrican tại Hội nghị Quốc tế về Chương trình nghị sự về Sức khỏe Châu Phi (AHAIC) diễn ra vào tuần trước ở Ru-an-đa: Để thúc đẩy dây chuyền sản xuất, chúng tôi cần sở hữu lại quyền SHTT cho vắc xin được sản xuất tại lục địa từ những bên đã mua. Họ không muốn chia sẻ lại bản quyền về thuốc và đó là thách thức đối với chúng tôi. Họ lo ngại ảnh hưởng đến việc kinh doanh của mình.

Tiến sĩ chia sẻ thêm, trung tâm mRNA thuộc Afrigen ở Nam Phi đã cố gắng sở hữu công nghệ mRNA của họ từ Moderna (hiện là chủ sở hữu công nghệ mRNA) nhằm tạo điều kiện chuyển giao quy trình tới các đoàn khác nhau trong trung tâm này. Tuy nhiên, Moderna từ chối chia sẻ quyền sáng chế.

Do đó, trung tâm mRNA ở châu Phi đã “sản xuất vắc xin nhờ điều chế tương tự vắc xin của Moderna”. Nếu các quốc gia châu Phi có quyền SHTT của vắc xin và thuốc, họ có thể chia sẻ chúng với các nước láng giềng. Điều này sẽ giúp giảm thiểu các hành vi sai lệch về vắc xin. Tiến sĩ Lwazi cũng chỉ ra, để bắt kịp lĩnh vực sản xuất vắc-xin và thuốc, lục địa này cần định vị mình là một nhà sản xuất và cho ra một sản phẩm đến từ châu Phi.

Các chuyên gia chia sẻ, các sản phẩm từ châu Phi cần phải có quy trình nhanh chóng đạt được chứng nhận về chất lượng của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Nếu không, các bên đặt hàng sẽ đánh giá sản phẩm từ châu Phi chưa đủ tốt. Tiến sĩ Lwazi cho biết việc có được bằng chứng về chất lượng của WHO vẫn là một thách thức đối với các sản phẩm của châu Phi, nhưng họ đã tham gia với WHO về vấn đề này và dường như đang có tín hiệu tích cực.

Các nhà mua sắm lớn như Liên minh Vắc xin (Gavi), Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (Unicef) và những bên khác chỉ đặt mua sản phẩm đạt tiêu chuẩn WHO. Một số sản phẩm của Châu Phi đã đạt phê duyệt sử dụng của WHO. Các chuyên gia lưu ý, cần đạt được sự đồng thuận về ưu đãi mua hàng, mô hình này giúp đưa sản phẩm của châu Phi lên hàng đầu.

Hải Hà