Nhờ các nền tảng trực tuyến, sản phẩm văn hóa từ một bài hát, bộ truyện tranh hay trò chơi điện tử mang bản sắc địa phương có thể nhanh chóng lan tỏa trên quy mô toàn cầu.

Thay vì chỉ tập trung sản xuất các sản phẩm đơn lẻ như phim ảnh hay album ca nhạc, các quốc gia châu Á đang hướng tới việc xây dựng các hệ sinh thái sở hữu trí tuệ đa nền tảng. Hàn Quốc là minh chứng điển hình cho mô hình này khi phát triển chuỗi giá trị liên hoàn cho các nội dung văn hóa. Một ý tưởng gốc từ truyện tranh mạng có thể dễ dàng chuyển thể thành phim truyền hình, trò chơi điện tử, thời trang và các sản phẩm tiêu dùng ăn theo. Chính phủ Hàn Quốc cũng chủ động đưa nội dung văn hóa thành ngành xuất khẩu chiến lược, liên tục cập nhật chính sách hỗ trợ phát triển sở hữu trí tuệ và ứng dụng công nghệ mới.

Tại Trung Quốc, quy mô thị trường nội địa khổng lồ kết hợp cùng hạ tầng số hóa phát triển mạnh mẽ đã thúc đẩy doanh thu ngành văn hóa đạt cột mốc kỷ lục. Báo cáo từ Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc ghi nhận doanh thu toàn ngành văn hóa và các lĩnh vực liên quan trong năm 2025 vượt mốc 20.000 tỷ nhân dân tệ. Trong đó, khối dịch vụ văn hóa đóng vai trò chủ đạo khi mang về 12.305 tỷ nhân dân tệ, đạt mức tăng trưởng 12,8% so với năm trước đó và đóng góp tới 82,7% vào mức tăng chung của toàn ngành. Kết quả này phản ánh xu hướng giá trị kinh tế đang chuyển dịch rõ nét từ việc sản xuất vật phẩm truyền thống sang khai thác dịch vụ số, dữ liệu và cộng đồng người dùng.

Sự phổ biến của điện thoại thông minh cùng các nền tảng trực tuyến đã xóa bỏ sự phụ thuộc vào các kênh phân phối truyền thống như rạp chiếu phim hay đài truyền hình. Mỗi thiết bị di động trở thành một điểm tiếp nhận và chia sẻ thông tin, giúp nội dung sáng tạo tiếp cận khán giả toàn cầu gần như tức thì. Khán giả hiện đại không chỉ đóng vai trò người thụ hưởng mà còn trực tiếp tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm thông qua các tương tác, bình luận và nội dung tự sáng tạo trên mạng xã hội.

Ấn Độ đang tận dụng tối đa lợi thế dân số trẻ và tỷ lệ sử dụng thiết bị di động cao để bứt phá. Bộ Thông tin và Phát thanh Truyền hình Ấn Độ đã đưa ra các báo cáo chuyên ngành trong khuôn khổ sự kiện WAVES 2025 nhằm hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm sáng tạo toàn cầu. Theo số liệu từ tổ chức FICCI-EY, ngành truyền thông và giải trí Ấn Độ đạt quy mô khoảng 2,78 nghìn tỷ rupee vào năm 2025. Thị trường này dự kiến sẽ tiếp tục tăng trưởng lên mức 3,3 nghìn tỷ rupee vào năm 2028 nhờ sự bùng nổ của truyền thông số, trò chơi điện tử, hoạt hình, kỹ xảo điện ảnh và các sự kiện trực tiếp.

Tuy nhiên, quá trình số hóa cũng đặt ra những thách thức lớn đối với ngành sáng tạo. Tổ chức UNESCO đã đưa ra cảnh báo về tình trạng quyền lực bị tập trung vào tay một số nền tảng công nghệ lớn, sự bất bình đẳng trong khả năng tiếp cận hạ tầng số và vấn đề thù lao chưa tương xứng dành cho người nghệ sĩ.

Sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo đang tạo ra bước ngoặt tiếp theo cho thị trường văn hóa. Tháng 3/2026, sáng kiến TechCul Dialogues do UNESCO cùng các đối tác khởi động đã mở ra diễn đàn đối thoại về quản trị AI và văn hóa tại khu vực Đông Á và Đông Nam Á. Công nghệ AI hiện tham gia vào nhiều công đoạn sản xuất như phát triển kịch bản, dựng hình ảnh, hỗ trợ hậu kỳ, số hóa tư liệu bảo tàng và tối ưu hóa quy trình làm game hay hoạt hình. Lực lượng lao động trong ngành văn hóa buộc phải thích ứng bằng việc trang bị các kỹ năng mới như viết lệnh cho AI hay kiểm chứng chất lượng sản phẩm do máy tính tạo ra.

Mặc dù mang lại nhiều cơ hội gia tăng năng suất, AI cũng làm dấy lên những tranh cãi pháp lý và đạo đức nghiêm trọng. Vấn đề bản quyền nghệ thuật khi AI sử dụng dữ liệu con người để huấn luyện, quyền sở hữu tác phẩm do máy tạo ra và nguy cơ mai một các hình thức nghệ thuật truyền thống ít phổ biến đang là những bài toán chưa có lời giải triệt để. UNESCO nhấn mạnh nguy cơ đồng nhất hóa văn hóa nếu thiếu các cơ chế kiểm soát phù hợp, đồng thời kêu gọi các quốc gia đặt quyền sáng tạo của con người và sự đa dạng văn hóa làm trung tâm trong các chính sách phát triển AI.

Phạm Tuấn