Khi đề xuất được đưa ra, câu hỏi đặt ra là: Khi "chất xám" được cởi trói để đem ra thế chấp, chúng ta sẽ định giá và hạch toán chúng ra sao dưới góc nhìn đa chiều của hệ sinh thái tài chính?

Dưới lăng kính của nhà sáng tạo và chủ sở hữu tài sản trí tuệ, đề xuất này giống như một cơn mưa giải hạn cho những "đứa con tinh thần" vốn chỉ nằm trên giấy hoặc trong các tệp mã nguồn. Lâu nay, các nhà sáng tạo luôn loay hoay tìm kiếm dòng vốn để hiện thực hóa dự án nhưng đành bất lực vì ngân hàng không nhìn thấy giá trị thực của một kịch bản phim hay một tựa game triệu lượt chơi.

Khi tài sản trí tuệ được chính thức thừa nhận giá trị trên thị trường tài chính, họ không chỉ có cơ hội huy động vốn mà còn có động lực lớn để chuẩn hóa quyền sở hữu trí tuệ, đưa giá trị sáng tạo vượt khỏi biên giới phòng thí nghiệm hay xưởng vẽ để bước thẳng vào bảng cân đối kế toán.

Tuy nhiên, chuyển dịch từ góc độ của ngân hàng và tổ chức tài chính, bài toán lại chứa đựng vô vàn mối lo về quản trị rủi ro. Khác với ngôi nhà hay mảnh đất có giá trị thị trường ổn định, tài sản trí tuệ mang tính biến động cực cao, phụ thuộc vào thị hiếu mong manh của công chúng và rất khó xử lý tài sản bảo đảm nếu doanh nghiệp lâm vào cảnh mất khả năng thanh toán.

Đó chính là lý do dự thảo đã vạch ra hướng đi vô cùng thực tế khi đề xuất Ngân hàng Nhà nước xây dựng cơ chế quản lý rủi ro riêng, đồng thời trong giai đoạn đầu Nhà nước có thể đứng ra bảo lãnh tín dụng hoặc chia sẻ một phần rủi ro để "lót đường" cho các tổ chức tín dụng mạnh dạn tham gia.

Đứng từ góc nhìn của các chuyên gia tài chính, kế toán và thẩm định giá, thách thức lớn nhất nằm ở việc xây dựng tiêu chuẩn định giá, đào tạo đội ngũ thẩm định viên chuyên sâu và công bố dữ liệu giao dịch thực tế làm cơ sở tham chiếu. Hạch toán tài sản trí tuệ không chỉ đơn thuần là ghi nhận một con số trên sổ sách mà đòi hỏi phải theo dõi sát sao vòng đời của tài sản, từ chi phí hình thành, rủi ro suy giảm giá trị cho đến việc xử lý các chi phí thử nghiệm hay thậm chí là thất bại thương mại.

Nếu không có các tổ chức thẩm định giá độc lập đủ năng lực cùng một hệ thống chuẩn mực kế toán - kiểm toán minh bạch, việc định giá rất dễ rơi vào tình trạng cảm tính, tạo ra kẽ hở cho rủi ro hệ thống.

Bên cạnh đó, các nhà đầu tư và thị trường tài chính lại nhìn thấy ở đây một không gian tăng trưởng hoàn toàn mới. Khi các sản phẩm sáng tạo như game, phim ảnh, âm nhạc thực sự trở thành tài sản tạo ra dòng vốn, dòng tiền đầu tư sẽ đổ mạnh vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực cho nền kinh tế tri thức.

Tóm lại, ý tưởng cho phép dùng game và kịch bản phim thế chấp vay ngân hàng là một bước đột phá táo bạo và đầy triển vọng của chính sách. Dẫu biết rằng con đường từ "chất xám" đến "tiền mặt" sẽ còn lắm chông gai trong việc hoàn thiện khung pháp lý, chuẩn hóa công cụ định giá và hạch toán kế toán, nhưng đây chắc chắn là đòn bẩy quan trọng để khai mở nguồn lực khổng lồ từ trí tuệ Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Phạm Tài