Diễn đàn với chủ đề “Sáng tạo tại Việt Nam, làm ra tại Việt Nam - để dẫn dắt” diễn ra vào chiều ngày 30/12 đã trở thành tâm điểm của cộng đồng công nghệ. Phát biểu tại sự kiện, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng khẳng định doanh nghiệp công nghệ số đang trở thành lực lượng nòng cốt, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế và thúc đẩy các động lực mới trong các lĩnh vực trọng yếu như năng lượng, giao thông, y tế và giáo dục.

Đáng chú ý, Việt Nam đã thoát khỏi cái bóng của một quốc gia chỉ thuần gia công, lắp ráp. Các doanh nghiệp nội địa hiện đã tự chủ nghiên cứu và làm chủ nhiều công nghệ lõi chiến lược như hạ tầng 5G, điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo (AI). Thành quả này không chỉ dừng lại ở biên giới quốc gia; theo Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Nguyễn Mạnh Hùng, tính đến năm 2025, hơn 2.000 doanh nghiệp công nghệ số đã vươn mình ra biển lớn, mang về doanh thu quốc tế ấn tượng trên 15 tỷ USD.

Dù gặt hái được nhiều thành tựu, song Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cũng thẳng thắn nhìn nhận 4 nhóm hạn chế đang là “điểm nghẽn” lớn.

Thứ nhất, năng lực và trình độ công nghệ của đa số doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam vẫn còn hạn chế; mức độ đầu tư cho đổi mới công nghệ và hoạt động nghiên cứu - phát triển (R&D) chưa tương xứng với yêu cầu phát triển, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt trong nước và quốc tế.

Thứ hai, chưa có nhiều doanh nghiệp công nghệ lớn, tiềm lực, có tầm ảnh hưởng và dẫn dắt hệ sinh thái, chuỗi cung ứng; năng lực đổi mới sáng tạo và R&D còn khiêm tốn; số lượng bằng sáng chế, giải pháp hữu ích được đăng ký và thương mại hóa chưa nhiều.

Thứ ba, nguồn nhân lực số chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn phát triển, nhất là nhân lực trong các lĩnh vực công nghệ mới như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, thiết kế chip...

 Thứ tư, văn hóa kinh doanh và năng lực hội nhập đang hạn chế sự phát triển của doanh nghiệp công nghệ.

Đồng thời, Phó Thủ tướng cũng nêu nhìn nhận của ông về 4 nguyên nhân của các tồn tại trong. Trong đó phải kể tới tư duy quản lý chưa theo kịp tốc độ phát triển công nghệ và tiềm lực tài chính, năng lực quản lý và tầm nhìn còn hạn chế, tư duy mang tính ngắn hạn, cạnh tranh thiếu lành mạnh; thiếu niềm tin giữa các doanh nghiệp dẫn đến không hình thành các liên minh, hệ sinh thái có sức cạnh tranh.

Bên cạnh chế độ đãi ngộ, môi trường làm việc trong nước chưa đủ hấp dẫn để giữ chân nhân tài, vẫn còn tình trạng “chảy máu chất xám”, hiện còn văn hóa không chấp nhận thất bại, chưa có cái nhìn cởi mở trong khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, đầu tư mạo hiểm. Tâm lý sính ngoại của người dân và cả trong mua sắm công, dẫn tới không có thị trường phát triển cho sản phẩm công nghệ số Việt Nam.

Nhìn nhận về tương lai, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định thế giới đã chuyển dịch sang kỷ nguyên cạnh tranh bằng dữ liệu và đổi mới sáng tạo thay vì lao động giá rẻ. Giai đoạn 2020–2025 với chiến lược "Make in Viet Nam" đã tạo nền móng vững chắc, nhưng ở chặng đường tiếp theo, câu hỏi không còn là "người Việt có làm được không" mà là "sản phẩm đó có dẫn dắt được thị trường hay không".

Để đạt được mục tiêu này, yêu cầu đặt ra là phải có một hệ thống thể chế mới, cởi mở hơn cho các mô hình đầu tư mạo hiểm và chấp nhận rủi ro trong sáng tạo. Chính phủ cam kết sẽ tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, mở rộng cơ chế đặt hàng và đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng số. Chiến lược “Go Global” sẽ được đẩy mạnh nhằm hỗ trợ doanh nghiệp Việt không chỉ cạnh tranh sòng phẳng mà còn nỗ lực vươn lên nhóm dẫn đầu, định hình những chuẩn mực công nghệ mới trên bản đồ thế giới.

Cuộc cách mạng từ “làm chủ” sang “dẫn dắt” không chỉ là một khẩu hiệu, mà là một cuộc chuyển mình toàn diện về cả tư duy, năng lực quản trị và văn hóa hội nhập của cả cộng đồng doanh nghiệp công nghệ Việt Nam.

Hương Mi