Kẹo cu đơ là một loại đặc sản Hà Tĩnh có hình tròn với lớp bánh tráng bên ngoài dai, dẻo sần sùi và ở giữa là phần đậm đà bao gồm: mật mía, gừng tươi và đậu phộng rang. Trước đây, kẹo cu đơ của Hà Tĩnh được làm khá đơn giản nhưng ngày nay đã được chế biến tỉ mỉ và bắt mắt hơn rất nhiều. Loại kẹo này dẻo và dính, có thể thưởng thức cùng với trà xanh. Kẹo cu đơ nằm trong danh sách "Top 100 đặc sản quà tặng Việt Nam" năm 2020-2021 của Tổ chức Kỷ lục Việt Nam.

Nguyên liệu và cách chế biến kẹo cu đơ

Kẹo cu đơ nhìn tuy đơn giản, giá thành cũng không quá cao nhưng được chế biến khá tỉ mỉ, chính cái tỉ mỉ ấy là điểm nhấn khiến cho món kẹo cu đơ – đặc sản Hà Tĩnh đặc biệt thơm ngon hơn hẳn. 

Trước tiên là trong khâu lựa chọn nguyên liệu. Mật mía dùng để nấu kẹo cũng phải là loại thật sánh, có sắc màu giống với mật ong và không một chút cặn đọng lại. 

Đậu phộng phải mới, chỉ chọn những hạt to và ngon, không bị gắt dầu, loại bỏ hết những hạt lép. Cuối cùng là phần bánh tráng, loại bánh tráng sử dụng phải có các mép quăng đều, lõm ở giữa để khi bị nướng, bánh sẽ không bị cháy, vỡ hay phồng rộp. Với ba nguyên liệu chính ở trên là đã có thể tạo nên món kẹo cu đơ – đặc sản Hà Tĩnh trứ danh.

Ngoài ra còn cần có gừng tươi, cũng cần phải lựa chọn gừng thật kỹ như làm mứt gừng vậy. Gừng có ngon thì mới lưu được hương vị đặc trưng của món kẹo này. Mỗi gia đình lại chọn những loại gừng khác nhau nên hương vị của kẹo cu đơ cũng sẽ khác nhau ở một số nơi.

Kẹo cu đơ tuy dân dã nhưng cách làm thì rất khó. Khó ở chỗ phải canh lửa liên tục, độ lửa vừa phải, nếu to quá thì sẽ làm kẹo cháy, còn nếu nhỏ quá thì không đủ để làm cho mật mía sánh mềm.

Đường mật mía phải được đun thật sôi, thêm một chút gừng thái nhỏ và đậu phộng vào. Khuấy thật đều tay và đừng để lạc bị chìm xuống dưới đáy nồi. Cứ khuấy đều cho đến khi nghe được mùi thơm ngọt ngào của đường mật cùng gừng thì người nấu sẽ dùng đũa, chấm một chút mật và nhỏ vào nước lạnh.

Nếu nhìn thấy giọt mật rơi vào nước mà vẫn giữ được nguyên hình dạng, không bị bẹp hoặc tan loãng là đạt yêu cầu. Quy trình sơ qua là thế nhưng khi ra thành phẩm thì mỗi nơi lại khác nhau, có nét đặc trưng riêng, không ai giống ai cả.

Kẹo cu đơ đi với chè xanh thì đúng là một cặp trời sinh, không phải tự nhiên mà người xưa có câu “chè xanh thêm chút gừng cay – cu đơ Hà Tĩnh làm say lòng người”. 

Hương vị của kẹo cu đơ chỉ rõ ràng nhất, trọn vị nhất khi bạn thưởng thức trà kèm theo. Một ấm trà xanh đậm đà hơi ấm nóng sẽ là một điểm nhấn khiến cho kẹo cu đơ trở thành một tráng miệng đầy tao nhã.

Kẹo cu đơ với lớp bánh tráng giòn rụm bên ngoài, dẻo thơm bên trong, khi ăn vào thì vị ngọt của đường mật, bùi bùi của đậu phộng cùng chút cay nhẹ của gừng lan tỏa trong khoang miệng. Nhân lúc cái vị ngọt, bùi, cay của kẹo còn đọng lại trên lưỡi, thì bạn hãy thử dùng ngay một ngụm trà đậm vị ấm nóng. Cái ấm nóng của trà kết hợp cùng với vị cay dịu nhẹ của gừng khiến lòng người ấm hẳn, vị chát nhẹ của trà trung hòa cùng với cái ngọt của đường mật mía làm cho hương vị của món kẹo này càng thêm đặc biệt đến khó quên.

Xuân Khang