Theo ITBrief ASIA, nội dung này nằm trong kế hoạch hành động AI quốc gia gồm 98 điểm, hiện đang vấp phải sự phản đối từ các nhóm trong ngành công nghiệp sáng tạo.

Cụ thể, tại Điểm 32 của kế hoạch đề xuất thiết lập “các ngoại lệ rõ ràng trong Luật Bản quyền nhằm cho phép sử dụng các tác phẩm có bản quyền mà không gặp bất định pháp lý trong quá trình thu thập và phân tích dữ liệu có sẵn trên web”. Mục tiêu được nêu là giảm thiểu rủi ro pháp lý cho các nhà phát triển khi thực hiện khai thác văn bản và dữ liệu, hoạt động vốn đang là tâm điểm tranh cãi về cách thức huấn luyện các mô hình AI.

Đề xuất này đã đưa một trong những quốc gia xuất khẩu văn hóa lớn nhất châu Á vào trung tâm của cuộc tranh luận rộng hơn trong khu vực về việc liệu các chính phủ có nên trao cho doanh nghiệp công nghệ quyền tiếp cận rộng hơn đối với các tài liệu có bản quyền hay không. Các ngành công nghiệp âm nhạc, điện ảnh và truyền hình của Hàn Quốc là những lĩnh vực xuất khẩu chủ lực, và các ý kiến chỉ trích cho rằng việc nới lỏng bảo hộ bản quyền có thể làm suy yếu mô hình kinh tế đứng sau sự tăng trưởng đó.

Mười sáu tổ chức đại diện cho người sáng tạo và chủ sở hữu quyền đã ra tuyên bố chung phản đối kế hoạch hành động, cho rằng đây là “nỗ lực nhằm làm suy yếu một cách căn bản bản quyền như một quyền tài sản tư nhân”.

Sự chia rẽ trong khu vực

Cuộc tranh luận này phản ánh sự phân hóa chính sách rộng hơn trên khắp châu Á và các thị trường khác về cách cân bằng giữa phát triển AI và quyền của người sáng tạo. Các chính phủ đang chịu áp lực phải hỗ trợ ngành công nghiệp AI trong nước, trong khi các nhà xuất bản, đài phát thanh truyền hình, hãng phim và nghệ sĩ tìm kiếm các biện pháp bảo vệ đối với việc tác phẩm của họ bị sử dụng để huấn luyện các hệ thống có thể tạo ra nội dung cạnh tranh trong tương lai.

Nhật Bản đã áp dụng ngoại lệ đối với khai thác văn bản và dữ liệu, nhưng có giới hạn. Các tài liệu liên quan đến cuộc tranh luận tại Hàn Quốc cho thấy cơ chế bảo vệ này không áp dụng trong trường hợp người dùng trái phép thu lợi thương mại từ nội dung bị thu thập.

Ngược lại, Australia đã quyết định không đưa ra quy định tương tự, trong khi Ấn Độ cũng chưa có ngoại lệ như vậy trong luật bản quyền. Những cách tiếp cận khác nhau này đang trở thành cơ sở tham chiếu cho các nhóm cho rằng Hàn Quốc vẫn còn nhiều lựa chọn chính sách thay vì áp dụng một ngoại lệ rộng.

Quy định hiện hành

Hàn Quốc hiện đã có quy định “sử dụng hợp lý” trong khung pháp lý về bản quyền, cho phép tòa án đánh giá từng trường hợp cụ thể. Cơ chế này có thể cho phép sao chép mà không cần xin phép trước nếu đáp ứng các điều kiện nhất định.

Kế hoạch hành động lập luận rằng các hướng dẫn về “sử dụng hợp lý” đang được Bộ Văn hóa xây dựng sẽ không đủ để loại bỏ sự bất định pháp lý đối với các nhà phát triển. Tuy nhiên, những người ủng hộ bảo vệ bản quyền chặt chẽ hơn cho rằng quan điểm này đã bỏ qua các công cụ pháp lý sẵn có và chuyển gánh nặng phát triển AI sang cho các nhà sáng tạo, những người có thể bị sao chép tác phẩm mà không có sự đồng ý.

Kinh tế sáng tạo trước sức ép

Tranh cãi trở nên gay gắt hơn trong bối cảnh đầu tư vào các doanh nghiệp AI trên khắp châu Á tiếp tục gia tăng. Các vòng gọi vốn gần đây đã bao gồm những khoản đầu tư trị giá 50 triệu USD vào các công ty công nghệ khu vực tập trung vào phát triển AI, qua đó làm tăng tính cấp bách trong việc tiếp cận nguồn dữ liệu huấn luyện quy mô lớn.

Vấn đề này đặc biệt nhạy cảm trong các lĩnh vực như phim truyền hình, âm nhạc đại chúng và hoạt hình, nơi các doanh nghiệp Hàn Quốc và Đông Á đã xây dựng được lượng khán giả quốc tế đáng kể. Các công cụ AI tạo sinh hiện cũng đang được các hãng phim và nhà sáng tạo độc lập thử nghiệm nhằm tăng tốc quá trình sản xuất nội dung.

Những người phản đối các ngoại lệ thu thập dữ liệu quy mô lớn cho rằng câu hỏi không nằm ở việc có nên sử dụng AI trong sản xuất văn hóa hay không, mà là sử dụng theo điều kiện nào. Họ lập luận rằng mô hình “thu thập trước, xử lý quyền sau” có thể làm suy yếu các cơ chế bảo vệ lao động đối với nghệ sĩ, nhà văn, nhạc sĩ và những người đóng góp nội dung cho dữ liệu huấn luyện.

Một hướng chỉ trích khác tập trung vào vấn đề cấp phép. Các ý kiến phản đối cho rằng sự chắc chắn pháp lý có thể đạt được thông qua các thỏa thuận cấp phép nội dung, thay vì cho phép thu thập dữ liệu theo luật định.

Hiện nay, các hãng phim, nhà xuất bản, đài phát thanh truyền hình và hãng thu âm đều sở hữu những kho nội dung lớn có thể được cấp phép cho mục đích huấn luyện AI theo các thỏa thuận thương mại. Những người ủng hộ cách tiếp cận này cho rằng nó vừa giúp các nhà phát triển tiếp cận dữ liệu chất lượng cao bằng ngôn ngữ khu vực, vừa duy trì dòng doanh thu cho các chủ sở hữu quyền.

Cuộc tranh luận tại Hàn Quốc có ý nghĩa vượt ra ngoài biên giới quốc gia do vai trò của khu vực trong thị trường giải trí toàn cầu. Nếu các nhà hoạch định chính sách tạo điều kiện cho các công ty AI sử dụng chất liệu văn hóa địa phương mà không cần xin phép, tác động có thể lan rộng và ảnh hưởng đến cách các chính phủ khác phản ứng trước những yêu cầu tương tự từ lĩnh vực công nghệ.

Hiện tại, đề xuất này đang làm gia tăng sự đối đầu giữa một bên là các nhà phát triển muốn có hành lang pháp lý rõ ràng, và bên còn lại là các nhóm văn hóa đòi hỏi cơ chế đồng thuận và bồi thường chặt chẽ hơn. Vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để ngành công nghiệp văn hóa có giá trị cao nhất châu Á có thể cùng tồn tại với lĩnh vực AI đang phát triển nhanh chóng, vốn phụ thuộc chính vào chính các nội dung do những nhà sáng tạo này tạo ra.

Quỳnh Trang