Chương trình do Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) tài trợ, được Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam phê duyệt triển khai trong giai đoạn 2024–2028, với mục tiêu nâng cao hiệu quả xử lý đơn đăng ký sáng chế và nhãn hiệu, đáp ứng nhu cầu gia tăng nhanh chóng tại Việt Nam.

Ba trụ cột cải cách trong Pha 1

Triển khai từ đầu năm 2024 đến tháng 3/2026, Pha 1 tập trung xử lý các “điểm nghẽn” trong thẩm định sáng chế thông qua ba nhóm giải pháp chính.

Trước hết, chương trình góp phần rút ngắn thời gian xử lý đơn bằng cách cải tiến phương pháp quản trị hoạt động thẩm định, đồng thời thử nghiệm sử dụng các báo cáo tra cứu sáng chế để hỗ trợ giải quyết lượng đơn tồn đọng.

Song song, việc chuẩn hóa quy trình thẩm định được đẩy mạnh thông qua xây dựng bộ tài liệu hướng dẫn chuyên sâu trong lĩnh vực công nghệ sinh học và dược phẩm. Bộ tài liệu này đã được Cục Sở hữu trí tuệ chính thức phê duyệt và đưa vào áp dụng từ ngày 10/3/2026, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc nâng cao tính nhất quán và chất lượng thẩm định.

Bên cạnh đó, chương trình chú trọng nâng cao năng lực đội ngũ thẩm định viên thông qua các khóa đào tạo chuyên sâu, hội thảo và hoạt động thực tế tại doanh nghiệp, giúp tăng khả năng khai thác và ứng dụng thông tin sáng chế vào thực tiễn.

Áp lực tăng trưởng và yêu cầu cải cách

Những cải tiến trên được triển khai trong bối cảnh số lượng đơn đăng ký sở hữu trí tuệ tại Việt Nam tăng mạnh. Theo số liệu từ Cục Sở hữu trí tuệ, năm 2025 cơ quan này đã xử lý 250.916 đơn các loại, tăng 75,1% so với năm 2024, đồng thời cấp 83.383 văn bằng bảo hộ, tăng 55,4%.

Đáng chú ý, số đơn đăng ký sáng chế của tổ chức, cá nhân trong nước tăng 36%, kéo theo số văn bằng sáng chế được cấp tăng tới 134,2%, vượt xa mục tiêu tăng trưởng trung bình 16–18%/năm theo định hướng của Bộ Chính trị.

Diễn biến này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực xử lý, rút ngắn thời gian thẩm định nhưng vẫn đảm bảo chất lượng, đặc biệt trong các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao như y dược và công nghệ sinh học.

Phát biểu tại hội nghị, ông Nishikawa Naotaka, đại diện JICA tại Việt Nam đánh giá Pha 1 đã tạo nền tảng vững chắc để cải thiện cả tốc độ lẫn chất lượng thẩm định sáng chế, nhất là trong lĩnh vực y dược.

Trong khi đó, ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, ghi nhận vai trò then chốt của sự phối hợp giữa chuyên gia JICA, Ban Quản lý chương trình và các nhóm công tác chuyên môn. Ông đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể nhằm duy trì đà cải cách trong các giai đoạn tiếp theo.

Sau khi khép lại Pha 1 vào tháng 3/2026, chương trình sẽ bước sang Pha 2, tập trung vào lĩnh vực nhãn hiệu với sự tham gia của thế hệ chuyên gia JICA mới, dự kiến kéo dài đến tháng 3/2028.

Cam kết hợp tác dài hạn

Trong hơn 25 năm qua, JICA đã hỗ trợ Cục Sở hữu trí tuệ triển khai 5 dự án ODA trong lĩnh vực này, thể hiện cam kết lâu dài của Chính phủ Nhật Bản trong việc đồng hành cùng Việt Nam xây dựng hệ thống sở hữu trí tuệ hiện đại, minh bạch và hiệu quả.

Kết quả của Pha 1 không chỉ góp phần giải quyết áp lực trước mắt về tồn đọng đơn, mà còn tạo nền móng cho quá trình cải cách sâu rộng, hướng tới một hệ sinh thái sở hữu trí tuệ đáp ứng yêu cầu đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế trong giai đoạn tới.