Ngày 1/12 tại Hà Nội, Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức Hội nghị Tăng cường thực thi Nghị quyết của Quốc hội về cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, trong bối cảnh các sản phẩm này đang lan rộng trên thị trường dưới nhiều hình thức khác nhau, đặc biệt ảnh hưởng đến giới trẻ. Tại hội nghị, các cơ quan chức năng và chuyên gia y tế nhấn mạnh tính cấp thiết của việc triển khai nghiêm Nghị quyết 173 và khuyến nghị Quốc hội đưa các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng vào danh mục cấm trong Luật Đầu tư sửa đổi, bảo đảm không có bất kỳ ngoại lệ nào.

Phát biểu khai mạc, ông Đặng Khắc Lợi - Phó Cục trưởng Cục Báo chí ( Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết Nghị quyết 173 của Quốc hội đã thống nhất quy định cấm toàn diện việc sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cũng như các loại khí, chất gây nghiện có hại cho sức khỏe con người. Quy định này sẽ có hiệu lực từ năm 2025, được xem là bước đi mạnh mẽ và kịp thời nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt trong bối cảnh tỷ lệ thanh thiếu niên sử dụng thuốc lá điện tử gia tăng nhanh chóng. Theo ông Lợi, sự hấp dẫn của những sản phẩm được ngụy trang dưới dạng thiết bị công nghệ mới, nhiều mùi vị, màu sắc bắt mắt, cùng thông tin sai lệch lan truyền trên mạng xã hội như “ít độc hại hơn”, “xu hướng hiện đại”, đã khiến việc kiểm soát trở nên phức tạp hơn. Vì vậy, truyền thông phải đóng vai trò đi đầu trong việc định hướng dư luận, cung cấp thông tin chính xác, góp phần ngăn chặn sự lan rộng của các sản phẩm gây hại này.

Đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam, TS. Angela Pratt, đánh giá sau một năm Nghị quyết 173 được ban hành, nhiều tác động tích cực đã được ghi nhận. Chẳng hạn tại Bệnh viện Bạch Mai, số ca cấp cứu liên quan đến thuốc lá điện tử đã giảm tới 70%. Đồng thời, hoạt động quảng bá các sản phẩm này giảm rõ rệt, thậm chí một số địa chỉ kinh doanh đã dừng hoàn toàn. Tuy vậy, theo bà Pratt, vẫn còn những đề xuất liên quan đến việc sửa đổi Luật Đầu tư có nguy cơ làm suy yếu lệnh cấm này. Một số ý kiến cho rằng có thể cho phép sản xuất thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng để xuất khẩu. Tuy nhiên, WHO khuyến nghị Quốc hội Việt Nam không chấp nhận bất kỳ ngoại lệ nào, bởi điều đó có thể tạo ra mâu thuẫn pháp lý và làm giảm tính toàn vẹn của Nghị quyết 173.

Bà Pratt nhấn mạnh rằng việc cho phép sản xuất các sản phẩm có hại cho sức khỏe, dù chỉ để xuất khẩu, sẽ gây ảnh hưởng đến hình ảnh và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế. Bà khẳng định các quốc gia khác đã áp dụng lệnh cấm tương tự mà không dành ngoại lệ; đồng thời nhắc lại quan điểm của WHO rằng không nên đánh đổi sức khỏe cộng đồng lấy tăng trưởng kinh tế. Vì vậy, WHO đề nghị mạnh mẽ đưa thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vào danh mục cấm của Luật Đầu tư, đảm bảo thực thi Nghị quyết 173 một cách toàn diện.

Tại hội nghị, TS. Nguyễn Trung Nguyên - Giám đốc Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai)  trình bày những nghiên cứu quốc tế cho thấy rõ nguy cơ nghiện và tác hại của thuốc lá điện tử đối với thanh thiếu niên. Phân tích tổng hợp từ 6.619 nghiên cứu tại châu Âu và Bắc Mỹ cho thấy sử dụng thuốc lá điện tử làm tăng đáng kể khả năng bắt đầu hút thuốc lá truyền thống ở tuổi vị thành niên. Một nghiên cứu theo dõi trên hơn 50.000 trẻ từ lớp 6 đến lớp 12 cũng xác nhận xu hướng này. Theo TS. Nguyên, các hóa chất trong hơi thuốc lá điện tử có số lượng lớn và phức tạp, gây ra nhiều loại bệnh tật và ngộ độc mới mà y học chưa biết rõ hoặc chưa thể dự đoán đầy đủ. Ông cho biết đã tiếp nhận nhiều trường hợp ngộ độc thuốc lá điện tử nhập viện trong tình trạng tổn thương não, tổn thương phổi và thần kinh dù bệnh nhân ban đầu không có triệu chứng rõ ràng.

TS. Nguyên khẳng định thuốc lá điện tử thường chứa hàm lượng nicotin rất cao, từ 35 đến 69 mg/ml, gấp hàng chục lần thuốc lá điếu truyền thống vốn chỉ chứa 1,5–3% nicotin. Điều này khiến nguy cơ nghiện nicotin ở thanh thiếu niên tăng mạnh, kéo theo những ảnh hưởng nguy hiểm đối với não bộ đang phát triển. Ông cho rằng Việt Nam cần sớm cấm lưu hành tất cả các loại thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm tương tự, nhằm ngăn chặn các hệ lụy lâu dài chưa thể lường trước.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Vũ Trung Hiếu đại diện Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) cho biết Nghị quyết 173/2024/QH15 đã được Quốc hội thông qua ngày 30/11/2024 và sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, cấm toàn diện các sản phẩm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Tuy nhiên, để nghị quyết đi vào thực tiễn, cần sớm thể chế hóa quy định trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Bên cạnh đó, hiện nay vẫn thiếu định nghĩa pháp lý rõ ràng về “thuốc lá điện tử” và “thuốc lá nung nóng”, gây khó khăn cho lực lượng chức năng khi xử lý vi phạm. Đại diện Vụ Pháp chế kiến nghị bổ sung các sản phẩm này vào danh mục cấm trong dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi). Đồng thời, đề nghị sửa đổi các quy định liên quan đến hải quan và thuế xuất nhập khẩu theo hướng bãi bỏ mã HS đối với thiết bị điện tử dùng cho thuốc lá điện tử, nhằm hạn chế tình trạng nhập khẩu núp bóng.

BH