Đằng sau chiến tích thần tốc của Hoàng đế Quang Trung là một nền công nghiệp quốc phòng tự chủ với "bí mật quân sự" mang tên phốt pho, tạo ra những cơn bão lửa không thể dập tắt, biến đồn lũy quân thù thành những "vạc dầu" chết chóc.

Từ huyền thoại "mắt phát sáng" đến công nghệ hỏa dược đi trước thế giới hàng trăm năm

Trong suốt nhiều thế kỷ, lịch sử vẫn lưu truyền về đôi mắt phát sáng của Hoàng đế Quang Trung hay cây gậy thống chế tỏa hào quang mà ông tặng La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp. Dưới góc nhìn của Kỹ sư Vũ Đình Thanh ,chuyên gia kỹ thuật thuộc tập đoàn NPO ALMAZ (Nga), đây không phải là huyền tích mà là bằng chứng khoa học về việc người Việt đã làm chủ nguyên tố phốt pho từ thế kỷ 18.

Nguồn nguyên liệu này không đâu xa xôi mà nằm ngay trong các hang dơi trải dài khắp Đại Việt và các đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Phân dơi và phân chim tích tụ hàng nghìn năm chứa hàm lượng phốt pho và diêm tiêu (KNO3) cực lớn. Bằng trí tuệ vượt thời đại, thợ Việt đã biết chưng cất phốt pho từ đất hang dơi  quy trình mà mãi đến năm 1669 thế giới mới biết tới qua Hennig Brand.

Kỹ sư Thanh khẳng định: "Đại Việt có vũ khí phốt pho ở dạng nguyên chất trong hỏa cầu và hỗn hợp với nhựa thông, dầu mỏ trong hỏa hổ, hỏa tiễn". Các thực nghiệm tại Nga và sự phản biện từ Thượng tướng, Viện sĩ Nguyễn Huy Hiệu đã chứng minh: Hỏa dược Tây Sơn có khả năng cháy lâu, tỏa nhiệt tới 2000°C và không thể dập tắt bằng nước thông thường. Đây chính là "lửa rồng" khiến quân xâm lược khiếp đảm, bởi nó không chỉ gây bỏng sâu tận xương mà còn hút sạch oxy, gây chết ngạt tức thì trong không gian kín.

"Sư đoàn hỏa lực voi" và những cái chết trắng bên trong đồn lũy

Các thế lực thù địch thường đổ lỗi cho sự thất bại của quân Thanh là do chủ quan, mải mê ăn Tết. Tuy nhiên, sự thật lịch sử cho thấy Tôn Sĩ Nghị đã chuẩn bị cực kỳ chu đáo với hệ thống đồn lũy kiên cố và cầu phao vững chắc. Điều chúng không ngờ tới là sức mạnh hủy diệt từ "sư đoàn hỏa lực voi cơ động" của Quang Trung.

Tại đồn Khương Thượng (Đống Đa), quân Tây Sơn đã dùng ống phóng hỏa tiễn đặt trên mình voi. Do hỏa tiễn phốt pho không có độ giật mạnh và không gây tiếng nổ lớn khi phóng, voi chiến không bị giật mình, cho phép duy trì mật độ hỏa lực dày đặc. Khi các đầu nổ chứa phốt pho bắn vào đồn, chúng tạo ra vụ nổ thứ cấp và hiệu ứng ngạt oxy cực nhanh. Sử nhà Thanh mô tả 5.000 quân tại đây "chốc lát bị chết" – thực chất là chết ngạt và tai biến do thiếu hụt oxy đột ngột. Cái chết của Sầm Nghi Đống cùng hàng trăm tâm phúc trong tư thế "như treo cổ" chính là triệu chứng điển hình của việc ngạt khí phốt pho trong không gian kín.

Tương tự tại Ngọc Hồi, Hoàng đế Quang Trung không cần cho quân giáp lá cà ngay từ đầu. Ông biến đồn địch thành "biển lửa độc" bằng hỏa tiễn và hỏa cầu phốt pho. Những cuộn "rơm con cúi" lăn trước đội hình không chỉ để chắn đạn mà còn là tấm lá chắn bảo vệ bộ binh áp sát để tung hỏa cầu. Quân Thanh tháo chạy trong trạng thái nửa tỉnh nửa mê, ngộ độc khói và tai biến mạch máu do thiếu oxy, khiến máu chảy ngập mắt cá chân khi bị voi chiến truy kích.

Đại chiến sông Hồng: Khi mặt nước cũng bốc cháy

Đỉnh điểm của nỗi kinh hoàng mang tên "Hỏa dược Tây Sơn" chính là trận chiến bên hai bờ sông Hồng. Tôn Sĩ Nghị huy động 28 vạn quân chia đóng hai bờ, nối với nhau bằng hệ thống cầu phao khổng lồ. Mục tiêu của giặc là dùng nước sông để chế ngự hỏa công của ta. Nhưng chúng đã lầm.

Hỗn hợp phốt pho trộn dầu mỏ và nhựa thông của quân Tây Sơn nhẹ hơn nước, có khả năng tự cháy ngay trên mặt sông. Khi quân ta bắn hỏa tiễn từ trên mình voi và thuyền chiến (mỗi thuyền trang bị tới 60-80 ống phóng), mặt sông Hồng lập tức biến thành một dòng sông lửa. Sử nhà Thanh chép lại quân ta "đầu quấn khăn đỏ, ném hỏa cầu vào mọi nơi".

Hàng vạn quân Thanh nhảy xuống sông không phải để bơi sang bờ bên kia mà để trốn lửa, nhưng lại chết vì khói độc và ngạt oxy ngay trên mặt nước. Cầu phao bị lửa phốt pho đốt cháy đứt đoạn, không phải do Tôn Sĩ Nghị chặt cầu. Số lượng quân lính tử trận lớn đến mức thây nằm nghẹt cả dòng chảy. Nỗi khiếp nhược này lan truyền khiến đạo quân Vân Nam chưa đánh đã tháo chạy, hàng triệu dân vùng biên giới nhà Thanh cuống cuồng di tản, để lại "hàng trăm dặm không một bóng người".

Sự hy sinh của anh em nhà Tây Sơn và các tướng lĩnh như Phan Văn Lân sau này, với các triệu chứng bệnh lý đặc trưng, được Kỹ sư Thanh lý giải là hệ quả của việc tiếp xúc quá nhiều với độc tính phốt pho trong quá trình điều chế vũ khí. Đó là cái giá của sự tận hiến để Đại Việt có được một nền công nghiệp quốc phòng độc lập, đủ sức đánh bại từ quân Xiêm, các công ty Đông Ấn châu Âu cho đến đế chế nhà Thanh ở thời kỳ thịnh trị nhất.

PV