Nhưng một giải pháp đột phá đang dần hình thành, được kỳ vọng sẽ trở thành "lá chắn thép" bảo vệ hàng Việt và người tiêu dùng Việt: "Hộ chiếu số sản phẩm" (Digital Product Passport - DPP).

Sẽ không còn chuyện "hàng nội thế nào cũng được" 

Từ lâu, người tiêu dùng Việt Nam đã phải đối mặt với một thực tế trớ trêu: sản phẩm xuất khẩu tuân thủ những tiêu chuẩn khắt khe, trong khi hàng hóa tiêu thụ nội địa lại thiếu sự kiểm soát chặt chẽ. Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương, đây là "lỗ hổng" lớn cần được lấp đầy.

Thống kê từ lực lượng quản lý thị trường cho thấy, có tới 70% các vụ vi phạm liên quan đến hàng giả, hàng kém chất lượng diễn ra tại các chợ truyền thống và cửa hàng nhỏ lẻ. Sự bùng nổ của thương mại điện tử, dù mang lại nhiều tiện ích, cũng đang là mảnh đất màu mỡ cho hàng lậu, hàng nhái len lỏi, gây khó khăn cho việc truy xuất nguồn gốc.

"Những con số hàng chục nghìn vụ kiểm tra, thanh tra, xử lý mỗi năm rõ ràng chưa tương xứng với tính chất và mức độ vi phạm trong lưu thông hàng hóa," ông Tuấn nhận định. Chính vì vậy, "Hộ chiếu số sản phẩm" ra đời với sứ mệnh buộc hàng hóa nội địa phải đáp ứng tiêu chuẩn tương tự như hàng xuất khẩu, chấm dứt tình trạng "chất lượng thế nào cũng được."

Giải pháp từ công nghệ và pháp lý 

"Hộ chiếu số sản phẩm" không phải là một khái niệm trừu tượng. Nó là một hệ thống dữ liệu số hóa, tích hợp thông tin về toàn bộ vòng đời của sản phẩm, từ nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất, đến phân phối và tiêu thụ. Thông tin này sẽ được mã hóa dưới dạng mã QR, mã vạch hoặc nhãn điện tử, cho phép người tiêu dùng và cơ quan quản lý dễ dàng truy cập chỉ bằng một thao tác quét.

Đây là nền tảng pháp lý cao nhất được thể hiện trong Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (sửa đổi) 2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Luật sẽ yêu cầu các doanh nghiệp công khai thông tin về hàng hóa trên nền tảng số, đồng thời thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) để quản lý chất lượng. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đã ban hành Thông tư 02/2024 quy định về quản lý truy xuất nguồn gốc, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho việc triển khai.

Lộ trình minh bạch hóa thị trường nội địa 

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Công Thương đã vạch ra một lộ trình cụ thể:

2025: Thí điểm nền tảng truy xuất quốc gia tại 5 địa phương và 3 chuỗi ngành hàng trọng điểm: nông sản tươi, dược-mỹ phẩm, và xăng dầu.

2026: Vận hành chính thức Cổng truy xuất quốc gia. 100% sàn thương mại điện tử, siêu thị, trung tâm thương mại phải hiển thị thông tin về "hộ chiếu số".

2027: Mở rộng áp dụng cho 5 nhóm sản phẩm khác, đồng thời tích hợp sâu với các hệ thống hóa đơn điện tử, kiểm định và kiểm dịch.

2028: Kết nối Cổng truy xuất quốc gia với các hệ thống của ASEAN và Liên minh châu Âu (EU), mở ra một trục dữ liệu quốc tế cho hàng hóa xuất khẩu.

Với quan điểm "lấy minh bạch làm trung tâm, công nghệ làm đòn bẩy và phối hợp, liên thông làm phương thức," chính sách này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều lợi ích to lớn. Không chỉ bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng, nó còn nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa Việt, củng cố uy tín thương hiệu và đẩy lùi vấn nạn hàng giả, hàng nhái trên mọi kênh phân phối.

"Khi chúng ta đã minh bạch hóa được, đòi hỏi có sự phối hợp của cộng đồng, người dân và người tiêu dùng," ông Tuấn nhấn mạnh, "Khi người tiêu dùng sử dụng hàng hóa, hệ thống sẽ được liên thông đến các đơn vị quản lý thị trường và cơ quan bảo vệ người tiêu dùng, giúp xử lý các vấn đề hàng giả, hàng nhái một cách nhanh chóng, không để chúng có cơ hội tồn tại và phát sinh".

Hà Linh