Nhận định trên được PGS.TS Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) – Bộ Khoa học và Công nghệ, đưa ra tại hội thảo về Cổng Sáng kiến Khoa học và Công nghệ diễn ra tại Đại học Bách khoa TP. HCM ngày 11/12.

"Nếu kết nối hiệu quả đội ngũ hơn 500 chuyên gia AI toàn cầu này, chúng ta sẽ tạo nên 'siêu đội ngũ tri thức' hỗ trợ đắc lực cho đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ," ông Chiến nhấn mạnh. Ông cho rằng đây là bước đi thể hiện tư duy mở, liên kết và toàn cầu hóa nguồn lực trí tuệ theo tinh thần của Nghị quyết 57. Giám đốc NAFOSTED tin tưởng rằng, với một nền tảng kết nối đủ mạnh, người Việt ở bất cứ đâu cũng có thể đóng góp vào công cuộc đổi mới sáng tạo quốc gia.

Việc phát triển mạng lưới chuyên gia AI Việt toàn cầu gắn liền với sự ra đời của Cổng Sáng kiến Khoa học và Công nghệ. Cổng này được xem là một trong những hạt nhân đầu tiên hiện thực hóa yêu cầu của Nghị quyết 57 về việc hình thành các nền tảng số quốc gia để huy động trí tuệ xã hội và lan tỏa tri thức.

Cổng Sáng kiến được xây dựng với ba giá trị cốt lõi: là môi trường mở để mọi người dân chia sẻ sáng kiến và được ghi nhận; là công cụ chuẩn hóa và minh bạch hóa toàn bộ quy trình tiếp nhận, đánh giá sáng kiến; và quan trọng nhất, nó kết nối sáng kiến với chuyên gia, doanh nghiệp, và nhu cầu thực tiễn, giúp các ý tưởng không nằm yên trên giấy.

Đại diện các trường đại học như Đại học Tài chính - Marketing đánh giá Cổng giúp khắc phục tình trạng quản lý nghiên cứu phân tán, thiếu liên thông dữ liệu giữa các trường, nơi mà mỗi đơn vị hiện tại được ví như "một ốc đảo" về nghiên cứu.

Mặc dù được đánh giá cao, các chuyên gia cũng chỉ ra những rào cản cần khắc phục. Bà Huỳnh Thị Thu Sương (Đại học Tài chính - Marketing) lưu ý rằng, khi ý tưởng được đưa lên nền tảng số, rủi ro mất cắp ý tưởng hoặc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ là hiện hữu. Một phần sáng kiến bị hé lộ cũng có thể bị sao chép, khiến chủ sở hữu ban đầu mất đi tính mới và cơ hội đăng ký bản quyền.

Bên cạnh đó, PGS.TS Phạm Trần Vũ, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa - ĐHQG TP. HCM, đặt vấn đề về chất lượng nguồn lực nội địa. Ông nhận định, hiện tại, phần lớn hoạt động AI trong nước vẫn chỉ tập trung vào ứng dụng, bằng cách điều chỉnh các mô hình sẵn có do nước ngoài phát triển.

"Cách làm này giúp triển khai nhanh, nhưng không tạo ra mô hình riêng, không tạo nền tảng công nghệ cốt lõi. Sử dụng công nghệ sẵn có chỉ giải quyết phần ứng dụng chứ không chạm tới tầng công nghệ lõi," ông Vũ nhận xét.

Ông Vũ chỉ ra sự thiếu hụt nguồn lực có khả năng can thiệp vào mô hình ở tầng sâu, thiết kế mô hình mới, hoặc xây dựng hạ tầng tính toán lõi, chẳng hạn như thiết kế chip AI. Ông cảnh báo, nếu không nâng năng lực nội địa, khoảng cách công nghệ với thế giới sẽ tiếp tục mở rộng.

Để giải quyết những thách thức này, các chuyên gia đề xuất cần có cơ chế rõ ràng để mời chuyên gia quốc tế tham gia dự án, giúp chuyển giao phương pháp, nâng cao năng lực nghiên cứu và mở rộng mạng lưới hợp tác. Việc này đòi hỏi chính sách tài chính phù hợp, môi trường làm việc rõ ràng và kế hoạch cụ thể để các chuyên gia có thể đóng góp hiệu quả.

Về nguồn lực, ông Vũ nhấn mạnh sự cần thiết của đầu tư lớn vào hạ tầng công nghệ, từ chip, dữ liệu đến đội ngũ nghiên cứu. Ông kêu gọi Việt Nam cần có cơ chế huy động nguồn lực đa dạng, từ ngân sách nhà nước đến doanh nghiệp và các quỹ đầu tư, đồng thời tăng cường liên kết giữa đại học – nơi đào tạo nhân lực, và doanh nghiệp – nơi có nhu cầu công nghệ và khả năng triển khai thực tế.

Trong phản hồi, Giám đốc NAFOSTED cam kết Quỹ sẵn sàng hỗ trợ mời chuyên gia và nhà nghiên cứu nước ngoài. Về hạ tầng công nghệ, đặc biệt là trung tâm dữ liệu và AI, ông Chiến thừa nhận đây vẫn là "bài toán lớn" của Việt Nam, nhưng cũng gợi mở hướng đi tắt đón đầu với các lĩnh vực tiềm năng như máy tính lượng tử.

Hương Mi