Thông tin về việc người dùng mạng xã hội có thể bị phạt đến 30 triệu đồng khi chia sẻ tác phẩm báo chí đã thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Nhiều người bày tỏ băn khoăn liệu việc đăng một bài báo lên Facebook cá nhân, gửi cho bạn bè qua Zalo hay chia sẻ nội dung báo chí trong các hội nhóm có thể khiến mình trở thành đối tượng bị xử phạt hay không.

Những lo ngại này xuất phát từ quy định tại Điều 95 Nghị định 174/2026/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 15/5/2026 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin.

Theo đó, hành vi lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc chưa được phép lưu hành, đã bị cấm lưu hành hoặc bị tịch thu có thể bị xử phạt từ 20 đến 30 triệu đồng.

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào mức phạt mà không hiểu đầy đủ mục đích của quy định, rất dễ dẫn đến những cách diễn giải gây hoang mang.

Mục tiêu là bảo vệ bản quyền báo chí

Điều cần hiểu trước tiên là báo chí được tạo ra để phục vụ công chúng. Việc người dân tiếp cận, trao đổi và lan tỏa những thông tin hữu ích cho cộng đồng là nhu cầu chính đáng và cũng là một phần trong sứ mệnh của báo chí. Vì vậy, quy định tại Nghị định 174 không hướng tới xử lý những độc giả thiện chí chia sẻ thông tin chính thống, mà nhằm ngăn chặn hành vi sử dụng trái phép các tác phẩm báo chí trên môi trường mạng.

Theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ, tác phẩm báo chí là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả. Cơ quan báo chí và tác giả có quyền tài sản đối với những sản phẩm do mình sáng tạo. Việc sao chép, phân phối hoặc truyền đạt tác phẩm đến công chúng trên môi trường số về nguyên tắc phải được sự đồng ý của chủ thể quyền, trừ các trường hợp ngoại lệ được pháp luật cho phép.

Thực tế cho thấy tình trạng vi phạm bản quyền báo chí đang diễn ra ngày càng phổ biến. Chỉ vài phút sau khi một bài báo được đăng tải, nội dung có thể bị sao chép gần như nguyên vẹn lên hàng loạt fanpage, hội nhóm hoặc kênh nội dung trên các nền tảng số. Không ít trang mạng xã hội sử dụng lại bài báo để thu hút người xem, tăng tương tác, bán quảng cáo hoặc xây dựng lượng người theo dõi. Thậm chí, nhiều bài viết còn bị chuyển thể thành video đọc tin, podcast hoặc các sản phẩm nội dung phái sinh mà không hề có sự đồng ý của cơ quan báo chí và tác giả.

Điều này khiến độc giả tiếp cận thông tin thông qua các nền tảng trung gian thay vì truy cập vào nguồn tin gốc. Hệ quả là doanh thu quảng cáo, lượng truy cập và giá trị thương mại của cơ quan báo chí bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Trong khi đó, để tạo ra một tác phẩm báo chí chất lượng, các tòa soạn phải đầu tư đáng kể về nhân lực, thời gian, chi phí tác nghiệp và trách nhiệm nghề nghiệp. Không ít tác phẩm còn được đầu tư công phu về hình ảnh, dữ liệu, đồ họa và cách thể hiện sáng tạo.

Do đó, bản chất của quy định xử phạt không phải là ngăn người dân chia sẻ thông tin, mà là bảo vệ thành quả lao động trí tuệ của các tác giả và cơ quan báo chí trước tình trạng sao chép tràn lan trên không gian mạng.

Chia sẻ đường link bài báo không phải hành vi vi phạm

Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất hiện nay là cho rằng mọi hành vi chia sẻ bài báo trên mạng xã hội đều có nguy cơ bị xử phạt. Trên thực tế, cần phân biệt rõ giữa việc chia sẻ đường link bài báo và việc sao chép nội dung báo chí để đăng lại.

Nếu người dùng sử dụng nút "share" do chính cơ quan báo chí cung cấp hoặc đăng đường link dẫn trực tiếp về bài viết gốc trên website của tòa soạn thì đây không phải là hành vi vi phạm pháp luật. Trong trường hợp này, người chia sẻ chỉ đóng vai trò dẫn người đọc đến nguồn tin chính thức. Hành động đó không làm ảnh hưởng đến quyền lợi của cơ quan báo chí mà ngược lại còn góp phần gia tăng lượng truy cập và mở rộng khả năng tiếp cận của bài viết.

Hầu hết các báo điện tử hiện nay đều tích hợp sẵn các công cụ chia sẻ lên Facebook, Zalo hoặc các nền tảng khác. Điều đó cũng thể hiện sự đồng ý của cơ quan báo chí đối với việc lan tỏa đường dẫn bài viết đến cộng đồng.

Ngược lại, hành vi có thể bị xem xét xử lý là việc sao chép toàn bộ hoặc phần lớn nội dung bài báo để đăng lại trên fanpage, hội nhóm, website hoặc tài khoản mạng xã hội riêng mà không được sự cho phép của chủ sở hữu quyền.

Một hiểu lầm khác là cho rằng chỉ cần ghi rõ nguồn báo chí thì có thể tự do đăng lại nội dung. Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ, việc ghi nguồn không đồng nghĩa với việc được phép sao chép tác phẩm. Việc trích dẫn chỉ được chấp nhận trong giới hạn hợp lý nhằm mục đích bình luận, nghiên cứu, minh họa hoặc đưa tin và không được làm ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường của tác phẩm gốc.

Do đó, người dùng mạng xã hội khi muốn bình luận hoặc trao đổi về một vấn đề được báo chí phản ánh nên ưu tiên chia sẻ đường link bài viết gốc. Trường hợp cần trích dẫn nội dung, chỉ nên sử dụng một phần nhỏ cần thiết để làm ngữ cảnh, đồng thời dẫn nguồn đầy đủ và tập trung vào ý kiến, quan điểm của mình.

Trong bối cảnh thói quen chụp màn hình, đăng lại và tái sử dụng nội dung đã trở nên phổ biến trên môi trường số, việc hiểu đúng quy định pháp luật là điều cần thiết. Bảo vệ bản quyền báo chí không phải để hạn chế quyền tiếp cận thông tin của công chúng mà nhằm ngăn chặn hành vi chiếm dụng thành quả lao động trí tuệ của người khác.

Nói cách khác, người dân hoàn toàn có thể tiếp tục chia sẻ các bài báo hữu ích bằng những phương thức hợp pháp như đăng đường link hoặc sử dụng tính năng chia sẻ chính thức. Điều mà pháp luật hướng tới xử lý là hành vi sao chép, đăng lại và khai thác tác phẩm báo chí để thu hút người xem hoặc thu lợi mà không được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả.

Nhật Linh