Hành trình đưa những người lính trở về từ 'Hồ sơ Chứng tích Chiến tranh'
Đây là nỗ lực nhân đạo mang tính lịch sử, được thực hiện bởi sự phối hợp giữa Đại học Công nghệ Texas (TTU) và tổ chức “Trái tim người lính Việt Nam”.
Ký Thỏa thuận ghi nhớ giữa Tổ chức Tổ chức “Trái tim người lính Việt Nam” và Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ (VNCA) Hoa Kỳ năm 2023.
Trọng tâm của dự án dựa trên kho lưu trữ khổng lồ gồm hơn 261.000 hồ sơ CDEC (Trung tâm Khai thác Tài liệu Thu giữ) với khoảng 30 triệu trang tài liệu đã được giải mật. Trong giai đoạn 1954 - 1975, lính Mỹ và quân đội Sài Gòn đã thu giữ hàng triệu di vật gồm thư tay, nhật ký, sổ công tác và giấy tờ tùy thân của chiến sĩ Quân Giải phóng. Dù các hiện vật gốc đa số đã bị tiêu hủy, nhưng toàn bộ nội dung đã được chụp lại và lưu giữ dưới dạng vi phim (microfilm) nhằm phục vụ mục đích tình báo thời bấy giờ. Hiện nay, kho "Hồ sơ Chứng tích Chiến tranh" này đã được số hóa, chứa đựng những thông tin vô giá về tên tuổi, đơn vị, quê quán và đặc biệt là tọa độ thu giữ tài liệu – những dữ liệu then chốt để xác định vị trí mộ phần tiềm năng.
Cam kết hợp tác Việt - Mỹ, để những người lính tiếp tục trở về, thông qua “Hồ sơ Chứng tích Chiến tranh”, năm 2023.
Đại tá, nhà văn Đặng Vương Hưng, Chủ tịch tổ chức “Trái tim người lính Việt Nam”, cho biết trong suốt 3 năm thử nghiệm (2023 - 2025), dự án đã âm thầm kết nối và trao trả hồ sơ cho hơn 40 gia đình liệt sĩ. Những bản in đen trắng từ vi phim dù không phải là hiện vật gốc nhưng mang giá trị tinh thần thiêng liêng, giúp nhiều gia đình thực hiện được tâm nguyện đón "người lính trở về" sau hơn nửa thế kỷ chờ đợi. Với khối lượng tài liệu đồ sộ hiện có, nếu mỗi ngày chỉ giới thiệu một hồ sơ, sẽ phải mất tới hơn 700 năm mới công bố hết kho dữ liệu này.
Tiến sĩ Tosha Dupras – Viện trưởng Khoa học và Nghệ thuật, Đại học Texas Tech, trao trả “Hồ sơ Chứng tích Chiến tranh” năm 2024.
Dự án VWAI không chỉ là hoạt động nghiên cứu lưu trữ mà còn là hành trình chữa lành vết thương chiến tranh, thúc đẩy sự hòa giải sâu sắc giữa Việt Nam và Hoa Kỳ. Để đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, ban dự án kêu gọi sự chung tay từ cộng đồng. Các gia đình có người thân mất tích trong chiến tranh có thể chủ động liên hệ, cung cấp thông tin để đối chiếu với kho lưu trữ, cùng hy vọng khép lại nỗi đau chia cắt và mang lại phẩm giá cho những người đã ngã xuống vì Tổ quốc.
Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Marc E. Knapper, trao trả “Hồ sơ Chứng tích Chiến tranh” năm 2025.