Sở hữu trí tuệ đang được Hà Tĩnh xem là một trong những nền tảng để nâng giá trị sản phẩm, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Cách tiếp cận này thể hiện rõ trong chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), nơi nhiều đặc sản địa phương được bảo hộ, chuẩn hóa nhận diện và từng bước số hóa.

Theo thông tin từ tỉnh Hà Tĩnh, địa phương hiện có 271 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 5 sao còn hiệu lực. Trong số này, nhiều sản phẩm đặc trưng đã được gắn với các công cụ sở hữu trí tuệ nhằm xác lập và bảo vệ lợi thế cạnh tranh trên thị trường.

Từ đặc sản địa phương đến tài sản trí tuệ

 Bưởi Phúc Trạch, nhung hươu Hương Sơn và kẹo cu đơ Hà Tĩnh là những sản phẩm tiêu biểu đã được cấp chỉ dẫn địa lý. Cùng với đó, nhiều sản phẩm như cam Khe Mây, cam giòn, mực Thạch Kim, nước mắm Kỳ Ninh, mật ong Vũ Quang... được chú trọng chuẩn hóa bao bì, tem nhãn và thông tin truy xuất nguồn gốc.

Việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ không chỉ nhằm bảo vệ tên gọi, thương hiệu hoặc nguồn gốc sản phẩm, mà còn tạo cơ sở để các chủ thể OCOP xây dựng hình ảnh thống nhất và nâng cao khả năng tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại.

Một số sản phẩm đặc trưng của Hà Tĩnh đã được đưa lên các sàn thương mại điện tử, tham gia các chương trình livestream và hoạt động xúc tiến thương mại trực tuyến. Đây là bước chuyển từ phương thức tiêu thụ chủ yếu dựa vào thị trường truyền thống sang khai thác các kênh phân phối dựa trên nền tảng số.

Theo đại diện một số hợp tác xã trên địa bàn, trước đây việc sản xuất, tiêu thụ chủ yếu dựa vào thị trường địa phương và thương lái. Khi được hướng dẫn đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, chuẩn hóa bao bì và xây dựng hệ thống nhận diện, sản phẩm có điều kiện tiếp cận siêu thị, sàn thương mại điện tử và người tiêu dùng ở nhiều địa phương hơn.

Đặc biệt, tem truy xuất nguồn gốc và thông tin về quyền sở hữu trí tuệ giúp người mua có thêm cơ sở nhận diện sản phẩm chính hãng, qua đó góp phần hạn chế nguy cơ bị lợi dụng tên tuổi, thương hiệu.

Chuyển từ bảo hộ sang khai thác giá trị

Thực tế thị trường cũng đặt ra yêu cầu bảo vệ tài sản trí tuệ trên môi trường số. Lũy kế 9 tháng năm 2026, các lực lượng chức năng Hà Tĩnh đã xử lý hơn 2.100 vụ vi phạm về buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Trong đó, hàng giả và hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ chiếm 7,6% tổng số vụ vi phạm.

Theo Ban Chỉ đạo 389 tỉnh Hà Tĩnh, phương thức kinh doanh hàng giả, hàng nhái đang có xu hướng dịch chuyển lên mạng xã hội, livestream và các sàn thương mại điện tử. Điều này khiến việc bảo vệ thương hiệu và quyền sở hữu trí tuệ không còn giới hạn ở thị trường truyền thống.

Trước yêu cầu đó, Hà Tĩnh định hướng tăng cường ứng dụng công nghệ trong nhận diện và bảo vệ tài sản trí tuệ. Hệ thống mã QR, cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc và các nền tảng số được kỳ vọng giúp người tiêu dùng kiểm tra thông tin sản phẩm, đồng thời hỗ trợ cơ quan chức năng phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Tỉnh cũng chú trọng phát huy các kênh tiếp nhận phản ánh của người dân thông qua ứng dụng Công dân số i-HaTinh và VNeID, qua đó tạo thêm nguồn thông tin phục vụ công tác kiểm tra, xử lý hàng giả, hàng nhái và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Tĩnh Lê Thành Đông cho biết định hướng của ngành là chuyển mạnh từ quản lý thủ tục sang hỗ trợ doanh nghiệp khai thác giá trị tài sản trí tuệ. Theo đó, doanh nghiệp và hợp tác xã không chỉ được hướng dẫn xác lập quyền mà còn được hỗ trợ về tra cứu, thiết kế nhận diện, phát triển thương hiệu và khai thác các công cụ như nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, chỉ dẫn địa lý.

Mục tiêu đặt ra là đưa quyền sở hữu trí tuệ trở thành một bộ phận của chiến lược kinh doanh, thay vì chỉ được xem là thủ tục pháp lý cần hoàn tất.

Tạo thêm động lực cho doanh nghiệp bảo hộ tài sản trí tuệ

Theo ông Trần Mạnh Hùng, Trưởng phòng Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Tĩnh, địa phương đang triển khai nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ tổ chức, cá nhân xác lập và khai thác quyền sở hữu trí tuệ.

Trong đó, các nhóm giải pháp tập trung vào truy xuất nguồn gốc, giám sát vi phạm trên không gian mạng, tiếp nhận phản ánh trực tuyến, phối hợp với các nền tảng thương mại điện tử và kiểm soát nguồn hàng trong hoạt động vận chuyển.

Bên cạnh các giải pháp công nghệ, chính sách hỗ trợ tài chính cũng được Hà Tĩnh sử dụng để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho sở hữu trí tuệ. Theo Nghị quyết số 252/2020/NQ-HĐND, tỉnh có chính sách hỗ trợ đối với hoạt động xác lập quyền đối với sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp và nhãn hiệu.

Cụ thể, mức hỗ trợ được quy định ở mức 30 triệu đồng đối với sáng chế hoặc giải pháp hữu ích được xác lập quyền trong nước, 20 triệu đồng đối với kiểu dáng công nghiệp. Đối với nhãn hiệu, địa phương hỗ trợ tối đa 5 nhãn hiệu mỗi cơ sở, với mức 10 triệu đồng cho nhãn hiệu có một nhóm sản phẩm, dịch vụ được bảo hộ và 12 triệu đồng đối với nhãn hiệu có từ hai nhóm trở lên.

Chính sách cũng hỗ trợ kinh phí thiết kế, in ấn bao bì, nhãn mác lần đầu với mức tối đa 15 triệu đồng mỗi cơ sở. Với hoạt động đăng ký quyền sở hữu công nghiệp ở nước ngoài, doanh nghiệp có thể được hỗ trợ 70% phí, lệ phí và chi phí thuê đại diện sở hữu công nghiệp.

Đáng chú ý, các hợp đồng chuyển giao, mua bản quyền và quyền sử dụng đối tượng sở hữu công nghiệp được hỗ trợ 50% kinh phí, với mức tối đa không quá 1 tỷ đồng.

Những chính sách này cho thấy sở hữu trí tuệ đang được Hà Tĩnh tiếp cận theo hướng rộng hơn, từ xác lập quyền sang bảo vệ, khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ. Khi được kết hợp với chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử, quyền sở hữu trí tuệ có thể trở thành công cụ giúp sản phẩm địa phương củng cố thương hiệu, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị kinh tế.

Phạm Tài