Hội thảo đã trở thành diễn đàn học thuật và chính trị quan trọng, nơi các chuyên gia, nhà khoa học và lãnh đạo thành phố cùng nhau mổ xẻ những thách thức đặc trưng của một siêu đô thị và đề xuất mô hình quản trị mới dựa trên bốn trụ cột đột phá: Văn hóa, Thông minh, Sinh thái và Bền vững.

Chủ trì hội thảo là Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Đào Xuân Dũng và PGS.TS Phạm Minh Anh, Hiệu trưởng Trường Đào tạo cán bộ Lê Hồng Phong. Các tham luận thống nhất khẳng định Hà Nội đang đứng trước ngưỡng cửa quan trọng, buộc phải đổi mới mạnh mẽ mô hình quản trị đô thị để xứng tầm vai trò trung tâm lớn của cả nước.

Thách thức của Siêu đô thị: Giao thông là "Điểm nghẽn" lớn nhất 

Phát biểu đề dẫn, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Hà Nội Đào Xuân Dũng nhấn mạnh: Mục tiêu xây dựng Hà Nội thành đô thị văn hóa – thông minh – sinh thái – bền vững không chỉ là mục tiêu phát triển, mà còn là cam kết chính trị và trách nhiệm của Đảng bộ, chính quyền, nhân dân Thủ đô.

Tuy nhiên, Thủ đô đang đối diện với hàng loạt thách thức đặc trưng: áp lực dân số cơ học, hạ tầng quá tải, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, cùng yêu cầu bảo tồn di sản văn hóa và gìn giữ bản sắc Thăng Long - Hà Nội.

Đặc biệt, từ góc nhìn hạ tầng, TS Đặng Việt Dũng, Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam, khẳng định Giao thông là “điểm nghẽn” lớn nhất của Hà Nội hiện nay. Ông cảnh báo nếu thành phố không ưu tiên phát triển metro, BRT, vành đai và áp dụng mô hình TOD (phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng), Hà Nội khó có thể giải quyết được tình trạng ùn tắc và ô nhiễm. "Giao thông công cộng không chỉ là phương tiện đi lại, mà còn là động lực kinh tế, là xương sống của quy hoạch đô thị hiện đại," TS Dũng nhấn mạnh.

Các khuyến nghị trọng tâm từ chuyên gia 

Các nhà khoa học và chuyên gia đã đưa ra nhiều phân tích và kiến nghị sâu sắc, tập trung vào các lĩnh vực quy hoạch, thể chế và vai trò cộng đồng:

Vấn đề Quy hoạch và Phát triển Vùng: TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, chỉ ra tình trạng "quy hoạch treo", phát triển nóng gây quá tải cục bộ. Ông kiến nghị thành phố tận dụng cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô năm 2024 để xây dựng mô hình quản trị tích hợp, định hướng phát triển bền vững. Nối tiếp ý này, TS.KTS Nguyễn Việt Huy kiến nghị Hà Nội cần học hỏi kinh nghiệm quốc tế (như Grand Paris, Tokyo) để hình thành quy hoạch vùng chức năng mở rộng, phát triển đa trung tâm và thiết chế điều phối vùng, nhằm giảm áp lực nội đô và thúc đẩy liên kết hạ tầng.

Vai trò của Cộng đồng: PGS.TS Đoàn Thu Hà, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cấp thoát nước và Môi trường, khẳng định: “Đô thị bền vững chỉ có thể hình thành khi cộng đồng được đặt ở vị trí trung tâm quản trị”. Bà đề xuất thành phố đẩy mạnh mô hình tự quản, công khai dữ liệu, và mở rộng cơ chế hợp tác công – tư – cộng đồng để người dân được trao quyền tham gia vào quy hoạch, giám sát dịch vụ công.

Bảo tồn Văn hóa và Bản sắc: TS.KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cảnh báo đô thị hóa chạy theo lợi ích ngắn hạn sẽ khiến Hà Nội đánh mất lợi thế cạnh tranh lâu dài. Ông cho rằng bảo tồn di sản, phát triển công nghiệp sáng tạo, không gian văn hóa công cộng phải trở thành một phần của chiến lược đô thị để Thủ đô giữ được chiều sâu ngàn năm văn hiến.

Cải cách Thể chế: PGS.TS Đỗ Hậu, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, đánh giá mô hình chính quyền đô thị hai cấp là bước tiến, nhưng cần cơ chế mạnh mẽ hơn để phân cấp, phân quyền. Ông đề xuất cụ thể hóa cơ chế đặc thù trong Luật Thủ đô 2024 về tài chính, quy hoạch và bảo tồn di sản để nâng cao hiệu lực quản lý.  

Bốn trụ cột và năm nhóm giải pháp đột phá 

Các đại biểu thống nhất rằng Hà Nội chỉ có thể phát triển bền vững khi đổi mới mô hình quản trị dựa trên bốn trụ cột cốt lõi: Văn hóa, Thông minh, Sinh thái và Bền vững. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, năm nhóm giải pháp cụ thể đã được đề xuất:

Phát triển Vùng Đa Trung tâm (Giải quyết Quy hoạch): Khẩn trương triển khai quy hoạch vùng chức năng mở rộng và xây dựng cơ chế điều phối vùng để giải tỏa áp lực hạ tầng nội đô.

Đổi mới Giao thông (Khâu Đột phá): Ưu tiên đầu tư hệ thống metro, BRT, đường vành đai và áp dụng mô hình TOD để biến nhà ga đường sắt đô thị thành hạt nhân phát triển khu đô thị mới.

Tăng cường Dân chủ Đô thị (Vai trò Cộng đồng): Mở rộng cơ chế dân chủ, minh bạch dữ liệu, khuyến khích phản ánh từ người dân, chuyển cộng đồng từ đối tượng thụ hưởng thành chủ thể tham gia quản trị.

Lồng ghép Văn hóa và Sinh thái: Phát triển hạ tầng xanh – xanh dương (hồ điều hòa, vườn mưa) phải gắn với quy hoạch tổng thể; lồng ghép linh hoạt bảo tồn di sản và công nghiệp sáng tạo vào chiến lược đô thị hóa.P

hân quyền Mạnh mẽ (Cải cách Thể chế): Cụ thể hóa cơ chế đặc thù trong Luật Thủ đô 2024, phân quyền mạnh mẽ hơn cho cấp cơ sở trong quy hoạch, tài chính và bảo tồn.

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm nhấn mạnh rằng các giải pháp phải được đặt trong một chỉnh thể đồng bộ, tích hợp, tránh triển khai manh mún, rời rạc. "Quản trị đô thị hiện đại phải là một quá trình tích hợp, nơi thể chế, quy hoạch, văn hóa, khoa học – công nghệ và cộng đồng cùng vận hành trong một hệ sinh thái thống nhất," ông kết luận.

Phát biểu bế mạc, PGS.TS Phạm Minh Anh khẳng định hội thảo đã bổ sung nhiều luận cứ khoa học quý báu cho quá trình hoạch định chính sách. Điều cốt lõi là phải biến khát vọng phát triển thành động lực hành động chung, bảo đảm sự thống nhất cao giữa ý Đảng và lòng dân, tạo nền tảng vững chắc để Hà Nội bứt phá, xứng tầm Thủ đô văn hiến, hiện đại và bền vững.

Hương Mi