Việc xây dựng Trung tâm Đổi mới Sáng tạo (TTĐMST) không chỉ là một dự án hạ tầng mà là một bước đi chiến lược, cụ thể hóa các nghị quyết và định hướng nhằm kiến tạo động lực phát triển mới cho Thủ đô.

Khắc phục điểm nghẽn, phát huy tiềm năng vượt trội

Thủ đô Hà Nội từ lâu đã được biết đến là trung tâm hàng đầu về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của cả nước, với tiềm lực dồi dào về nhân lực chất lượng cao, các viện nghiên cứu, trường đại học và phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia. Tuy nhiên, hệ sinh thái ĐMST của thành phố vẫn đối mặt với những thách thức đáng kể: sự thiếu liên kết chặt chẽ giữa viện – trường – doanh nghiệp, thiếu một đầu mối điều phối hiệu quả, cơ chế hỗ trợ chưa đồng bộ và đặc biệt là thiếu một không gian tập trung để kết nối các nguồn lực.

TTĐMST Hà Nội ra đời chính là lời giải cho những bài toán này. Với vai trò là đầu mối triển khai chính sách, điều phối hệ sinh thái, và kết nối các tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp, Trung tâm sẽ thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển giao từ nghiên cứu khoa học đến ứng dụng thực tiễn và thương mại hóa sản phẩm. Đây là yếu tố then chốt để khai thác tối đa tiềm năng "chất xám" của Thủ đô, vốn chiếm đến 80% trường đại học, viện nghiên cứu, và 65% giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ khoa học của cả nước.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Lê Hồng Sơn nhấn mạnh rằng TTĐMST không chỉ là cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, mà còn là hiện thực hóa các định hướng chiến lược trong Luật Thủ đô (2024). Trung tâm sẽ tập trung giải quyết các thách thức đô thị lớn của Hà Nội bằng công nghệ, như xây dựng hạ tầng giao thông thông minh, quản lý môi trường bền vững, phát triển nông nghiệp đô thị công nghệ cao, khai thác dữ liệu mở và phát triển thành phố thông minh.

Điểm đặc biệt trong mô hình tổ chức của TTĐMST Hà Nội là cấu trúc “công ty mẹ - công ty con”. Trong đó, công ty mẹ sẽ là một công ty cổ phần do Nhà nước nắm cổ phần chi phối, cho phép linh hoạt trong huy động vốn từ các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp tư nhân. Mô hình này giúp công ty mẹ tập trung vào việc điều phối chiến lược, quản lý tài sản công và dẫn dắt các chính sách lớn, trong khi các công ty con chuyên biệt hóa vào các nhiệm vụ như vận hành vườn ươm khởi nghiệp, tăng tốc dự án, đầu tư mạo hiểm và chuyển giao công nghệ. Điều này tạo ra một hệ thống phân cấp rõ ràng, chuyên nghiệp và hiệu quả.

TTĐMST cũng được thiết kế để tích hợp nhiều chức năng quan trọng:

Tham mưu chính sách: Đóng vai trò cầu nối giữa Nhà nước và thị trường để đưa ra các chính sách hỗ trợ phù hợp nhất.

Nghiên cứu và phát triển (R&D): Hỗ trợ các dự án nghiên cứu có tính ứng dụng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực ưu tiên.

Ươm tạo công nghệ và hỗ trợ khởi nghiệp: Cung cấp không gian làm việc chung, phòng thí nghiệm mở, tư vấn pháp lý, tài chính, và kết nối thị trường cho các startup.

Vận hành sàn giao dịch công nghệ và sàn tài sản số: Tạo nền tảng minh bạch và hiệu quả để giao dịch các sản phẩm công nghệ và tài sản trí tuệ.

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox): Cho phép các ý tưởng và công nghệ mới được thử nghiệm trong môi trường an toàn trước khi triển khai rộng rãi.  

Tầm nhìn "Cụm sáng tạo đổi mới" tại Hòa Lạc

Mặc dù có những băn khoăn về việc TTĐMST Hà Nội đặt tại Hòa Lạc, nơi đã có Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Quốc gia (NIC), Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Lê Hồng Sơn khẳng định đây là sự bổ trợ chứ không phải trùng lặp. Nếu có sự phối hợp chặt chẽ, Hòa Lạc có thể hình thành một “cụm đổi mới sáng tạo” mạnh mẽ. NIC sẽ tập trung vào công nghệ chiến lược và kết nối quốc tế, trong khi TTĐMST Hà Nội sẽ giải quyết các vấn đề đô thị cụ thể, hỗ trợ thương mại hóa công nghệ và bám sát nhu cầu thực tiễn của startup địa phương. Sự hợp tác này sẽ tạo ra một hệ sinh thái toàn diện, tận dụng tối đa lợi thế về vị trí và nguồn lực.

Việc học hỏi kinh nghiệm từ NIC, đặc biệt là trong việc khắc phục những khó khăn về thu hút startup do vị trí xa trung tâm, hạ tầng kết nối hạn chế và cơ chế tài chính linh hoạt, sẽ giúp TTĐMST Hà Nội rút ngắn thời gian thử nghiệm và tránh lặp lại các vướng mắc trong tổ chức và vận hành. TTĐMST Hà Nội sẽ được vận hành theo hướng chuyên nghiệp, thị trường, nhưng vẫn đảm bảo định hướng chính sách và sử dụng hiệu quả tài sản công.

Để thu hút nguồn lực và thúc đẩy các hoạt động ĐMST, TTĐMST Hà Nội sẽ được hưởng nhiều cơ chế ưu đãi hấp dẫn:

Miễn chi phí hạ tầng tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc.

Tiếp cận nguồn vốn ưu đãi từ các quỹ đầu tư mạo hiểm, tài trợ quốc tế, ODA và chính sách “mua sắm công đổi mới sáng tạo”. Chính sách này đặc biệt quan trọng, tạo ra một thị trường thử nghiệm cho các sản phẩm công nghệ do startup trong nước phát triển, thúc đẩy sự ra đời và ứng dụng của các giải pháp mới.

Vận hành linh hoạt và được phép tiếp nhận, sử dụng hiệu quả tài sản công trong mô hình đối tác công - tư (PPP).

Ưu đãi về lao động: Người nước ngoài làm việc tại Trung tâm ở các vị trí quản lý, điều hành, chuyên gia, kỹ thuật mà lao động Việt Nam chưa đáp ứng được có thể không cần giấy phép lao động, tạo điều kiện thu hút nhân tài quốc tế.

Ưu đãi tín dụng đầu tư: Các dự án của Trung tâm và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Trung tâm được vay vốn tín dụng đầu tư của Nhà nước, cũng như nhận tài trợ, hỗ trợ, vay vốn và bảo lãnh vốn vay từ các quỹ tài chính ngoài ngân sách.

Ngoài những ưu đãi về vật chất, điều quan trọng nhất mà TTĐMST Hà Nội cần xây dựng là một văn hóa đổi mới sáng tạo mạnh mẽ. Đó là văn hóa của sự dám nghĩ, dám thử, sẵn sàng chấp nhận rủi ro, và sự đồng hành chặt chẽ giữa Nhà nước và thị trường, hướng tới lợi ích cộng đồng. Điều này sẽ tạo tiền đề vững chắc cho Hà Nội bứt phá, không chỉ trở thành một trung tâm ĐMST hàng đầu khu vực Đông Nam Á vào năm 2030, mà còn góp phần nâng cao tỷ trọng kinh tế số lên tối thiểu 40% GRDP, đóng góp tích cực vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Việc xây dựng TTĐMST Hà Nội thể hiện một tầm nhìn xa, quyết tâm lớn và sự đầu tư nghiêm túc của Thủ đô trong việc định hình một tương lai phát triển dựa trên tri thức và sáng tạo.

Hà Anh