Đưa làng cổ Đường Lâm trở thành "Làng du lịch tốt nhất thế giới" (Best Tourism Village) do UN Tourism vinh danh trước năm 2030 là mục tiêu trọng tâm trong chiến lược phát triển du lịch di sản của Hà Nội. Đây không chỉ là bước đi nhằm quảng bá hình ảnh một ngôi làng Việt cổ tiêu biểu ra thế giới, mà còn tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế, bảo tồn văn hóa và xây dựng Sơn Tây trở thành cực tăng trưởng mới của du lịch Thủ đô.

Định hướng này được Sở Du lịch Hà Nội nhấn mạnh tại chương trình khảo sát thực địa và Hội nghị xúc tiến du lịch Sơn Tây năm 2026, nơi quy tụ các nhà quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp lữ hành cùng trao đổi giải pháp phát huy giá trị di sản văn hóa xứ Đoài.

Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Nguyễn Trần Quang cho biết, Sơn Tây sẽ không phát triển như một điểm đến đơn lẻ mà được đặt trong tổng thể không gian du lịch phía Tây Hà Nội, kết nối với các tuyến du lịch văn hóa, sinh thái, nghỉ dưỡng, trải nghiệm làng nghề và cộng đồng. Sự liên kết này sẽ hình thành những hành trình đa dạng, gia tăng sức hấp dẫn đối với du khách trong nước và quốc tế.

Theo định hướng của ngành du lịch Thủ đô, để hiện thực hóa mục tiêu đưa Đường Lâm trở thành "Làng du lịch tốt nhất thế giới", cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp, cộng đồng dân cư và các đơn vị lữ hành trong bảo tồn di sản, nâng cao chất lượng dịch vụ, xây dựng sản phẩm đặc trưng và phát triển du lịch bền vững.

Di sản sống giữa lòng xứ Đoài

Đường Lâm là ngôi làng cổ đầu tiên của Việt Nam được công nhận là Di tích lịch sử, văn hóa quốc gia. Trải qua hàng trăm năm, nơi đây vẫn bảo tồn tương đối nguyên vẹn cấu trúc của một làng Việt truyền thống với cổng làng, đình, chùa, giếng nước, cây đa cùng hệ thống nhà cổ bằng đá ong đặc trưng.

Hơn 900 ngôi nhà truyền thống, nhiều căn có tuổi đời từ 300 đến 400 năm, vẫn hiện diện trong những con ngõ nhỏ, tạo nên không gian kiến trúc hiếm có giữa nhịp sống hiện đại. Những ngôi nhà năm gian hai chái, nhà chữ Khẩu quây quanh sân chung cùng những bức tường đá ong nhuốm màu thời gian đã trở thành dấu ấn đặc biệt của vùng đất xứ Đoài.

Không chỉ lưu giữ giá trị kiến trúc, Đường Lâm còn là vùng đất "địa linh nhân kiệt", quê hương của hai vị vua Phùng Hưng và Ngô Quyền, đồng thời gắn với nhiều danh nhân như Thám hoa Giang Văn Minh hay Bà chúa Mía Nguyễn Thị Ngọc Giao, người có công xây dựng chùa Mía với hệ thống hơn 280 pho tượng cổ quý giá.

Những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể được bảo tồn qua nhiều thế hệ đã tạo nên bản sắc riêng của Đường Lâm, biến nơi đây thành điểm đến không chỉ để tham quan mà còn để trải nghiệm đời sống, phong tục và không gian làng quê Việt cổ.

Đa dạng sản phẩm để giữ chân du khách

Song hành với công tác bảo tồn, Sơn Tây đang từng bước làm mới các sản phẩm du lịch nhằm nâng cao trải nghiệm và kéo dài thời gian lưu trú của du khách.

Theo các chuyên gia, địa phương cần xây dựng hệ sinh thái sản phẩm đặc trưng với nhiều loại hình mới như tour đêm, bảo tàng, homestay, không gian cà phê di sản, chợ sáng tạo, chương trình giáo dục di sản, cung đường Heritage Loop, phát triển sản phẩm OCOP gắn với du lịch và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động quảng bá, quản lý điểm đến.

Bên cạnh đó, các đặc sản nổi tiếng như chè lam, bánh tẻ Phú Nhi, thịt quay đòn Đường Lâm, kẹo lạc... tiếp tục được nâng cao chất lượng, kết hợp với các hoạt động trải nghiệm chế biến truyền thống để gia tăng sức hấp dẫn đối với khách quốc tế.

Một trong những sản phẩm mới nhận được nhiều sự quan tâm là dịch vụ tham quan làng cổ bằng xe trâu. Hình ảnh con trâu thong thả kéo xe qua cổng làng Mông Phụ, những con đường đá ong hay cánh đồng ven làng mang đến cho du khách trải nghiệm gần gũi với đời sống nông thôn Bắc Bộ, đồng thời góp phần tái hiện không gian văn hóa làng Việt xưa.

Ngoài ra, địa phương cũng tiếp tục duy trì chương trình "Trung thu Thành cổ", sự kiện từng thu hút khoảng 70.000 lượt khách trong năm 2025, đồng thời nghiên cứu khôi phục Lễ hội Đả ngư trên sông Tích gắn với truyền thuyết Đức Thánh Tản Viên để bổ sung thêm sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc.

Hướng tới điểm đến di sản tầm cỡ quốc tế

Để đạt được danh hiệu "Làng du lịch tốt nhất thế giới", Sơn Tây vẫn cần giải quyết nhiều thách thức về hạ tầng giao thông, khả năng kết nối giữa các điểm du lịch và hệ thống cơ sở lưu trú. Đây được xem là những "điểm nghẽn" cần sớm tháo gỡ nhằm nâng cao năng lực đón khách và chất lượng dịch vụ.

Trước hội nghị xúc tiến, đoàn khảo sát của Sở Du lịch Hà Nội đã thực địa tại Thành cổ Sơn Tây, làng cổ Đường Lâm, Đền Và và Văn Miếu Sơn Tây. Đây đều là những di sản tiêu biểu của vùng xứ Đoài, tạo nền tảng để hình thành các tuyến du lịch văn hóa, lịch sử và trải nghiệm cộng đồng có sức cạnh tranh.

Với hệ thống di sản phong phú, bản sắc văn hóa được gìn giữ cùng định hướng phát triển bền vững, Đường Lâm đang từng bước khẳng định vị thế của một điểm đến văn hóa đặc sắc của Thủ đô. Mục tiêu trở thành "Làng du lịch tốt nhất thế giới" không chỉ là sự ghi nhận đối với giá trị của một làng cổ hàng trăm năm tuổi, mà còn mở ra cơ hội đưa hình ảnh làng quê Việt Nam đến gần hơn với bạn bè quốc tế.

Thái An - Lường Linh