Hà Nội đang bước vào giai đoạn chuẩn bị quan trọng cho Kỳ thi Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế lần thứ XIX (International Olympiad on Astronomy and Astrophysics, IOAA 2026), dự kiến diễn ra từ ngày 25/9 đến 5/10/2026. Không chỉ là một kỳ thi dành cho học sinh trung học phổ thông xuất sắc trên thế giới, IOAA còn được xem là cơ hội để Thủ đô khẳng định năng lực tổ chức các sự kiện khoa học, giáo dục mang tầm quốc tế, đồng thời quảng bá hình ảnh Việt Nam đến bạn bè năm châu.

Trong khuôn khổ công tác chuẩn bị, ngày 30/6, đoàn khảo sát của Ủy ban Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế (IOAA) đã phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội kiểm tra thực tế các địa điểm dự kiến phục vụ kỳ thi tại Đại học Phenikaa, đơn vị được thành phố lựa chọn tham gia hỗ trợ tổ chức.

Sự kiện khoa học quốc tế quy mô lớn

Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế là một trong 12 kỳ thi Olympic Khoa học quốc tế dành cho học sinh trung học phổ thông. Bên cạnh mục tiêu phát hiện và bồi dưỡng những học sinh có năng lực nổi bật trong lĩnh vực thiên văn học và vật lý thiên văn, kỳ thi còn tạo diễn đàn để học sinh các quốc gia giao lưu học thuật, chia sẻ tri thức và nuôi dưỡng niềm đam mê khám phá vũ trụ.

Theo Ban Tổ chức, tính đến ngày 30/6 đã có hơn 40 đoàn đăng ký tham dự với gần 500 thành viên, trong đó có hơn 200 thí sinh. Dự kiến khi kỳ thi diễn ra sẽ có khoảng 68 quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia. Tổng số người liên quan đến các hoạt động chuyên môn, tổ chức và hỗ trợ trong suốt thời gian diễn ra sự kiện ước khoảng 1.100 người.

Quy mô này đặt ra yêu cầu rất cao về công tác tổ chức, từ cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ đến hậu cần, an ninh, nhân sự và vận hành, nhằm bảo đảm kỳ thi diễn ra an toàn, chính xác và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Cơ hội khẳng định vị thế của Thủ đô

Việc đăng cai IOAA 2026 không chỉ mang ý nghĩa tổ chức thành công một cuộc thi học thuật quốc tế mà còn được kỳ vọng góp phần nâng cao vị thế của Hà Nội trên bản đồ giáo dục và khoa học thế giới.

Thông qua sự kiện, Thủ đô có cơ hội giới thiệu hình ảnh một đô thị hiện đại, năng động, thân thiện và hội nhập, đồng thời thể hiện năng lực tổ chức các sự kiện quốc tế quy mô lớn trong lĩnh vực giáo dục và khoa học, công nghệ.

Đây cũng là dịp để ngành Giáo dục và Đào tạo Hà Nội triển khai mạnh mẽ các nhiệm vụ về hội nhập quốc tế, cụ thể hóa các chủ trương của Đảng và Nhà nước trong phát triển giáo dục cũng như khoa học, công nghệ, hướng tới xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển đất nước.

Bên cạnh ý nghĩa đối ngoại, IOAA 2026 còn được kỳ vọng sẽ lan tỏa tinh thần nghiên cứu khoa học, khuyến khích học sinh Việt Nam quan tâm nhiều hơn đến thiên văn học và vật lý thiên văn, những lĩnh vực giữ vai trò ngày càng quan trọng trong thời đại khoa học, công nghệ phát triển mạnh mẽ.

Chủ động chuẩn bị từ sớm

Để bảo đảm tiến độ chuẩn bị, thành phố Hà Nội đã giao Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan triển khai công việc từ hơn một năm trước. Nhiều nội dung đã được xây dựng đồng bộ, từ phương án tổ chức, hạ tầng kỹ thuật, cơ sở vật chất đến công tác nhân sự và lực lượng tình nguyện viên.

Theo ông Phạm Quốc Toàn, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, thành phố cùng các đơn vị phối hợp đã hoàn thành nhiều hạng mục quan trọng phục vụ kỳ thi.

Các khu vực dự kiến tổ chức lễ khai mạc và bế mạc, nhà chiếu hình, khu lưu trú, khu vực ăn ở và làm việc dành cho lãnh đạo, các đoàn quốc tế, cùng hệ thống ký túc xá phục vụ thí sinh đều đã được chuẩn bị theo kế hoạch. Trong thời gian đoàn chuyên gia IOAA làm việc tại Hà Nội, các nội dung chuyên môn và công tác đào tạo lực lượng tình nguyện viên tiếp tục được rà soát để hoàn thiện.

Theo lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, việc đăng cai IOAA 2026 cũng là cơ hội để ngành giáo dục Thủ đô đẩy mạnh hội nhập quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh Hà Nội và Việt Nam thông qua một sự kiện khoa học có uy tín trên thế giới.

Đoàn chuyên gia quốc tế khảo sát toàn diện

Từ ngày 29/6 đến 4/7, đoàn chuyên gia của Ủy ban IOAA tiến hành khảo sát thực tế tại Hà Nội nhằm đánh giá mức độ đáp ứng các yêu cầu về chuyên môn và tổ chức trước khi kỳ thi diễn ra.

Trong ngày 30/6, đoàn đã trực tiếp kiểm tra các địa điểm dự kiến sử dụng tại Đại học Phenikaa.

Tại Trung tâm Thiên văn học Phenikaa, đoàn chuyên gia đánh giá hệ thống kính thiên văn, máy tính, đồng hồ, đèn chuyên dụng, phần mềm điều khiển và các thiết bị phục vụ phần thi quan sát. Nhà chiếu hình cũng được kiểm tra kỹ lưỡng về không gian, hạ tầng kỹ thuật và khả năng vận hành trong điều kiện tổ chức thi tập trung.

Ngoài các địa điểm chuyên môn, đoàn khảo sát còn xem xét toàn bộ quá trình tham gia kỳ thi của thí sinh, từ khu lưu trú, khu vực tổ chức phần thi đồng đội đến phòng thi lý thuyết và địa điểm thi quan sát ngoài trời.

Các yếu tố liên quan đến sức chứa, hệ thống âm thanh, ánh sáng, kết nối công nghệ thông tin, phương án bảo đảm an ninh, giao thông nội bộ và khả năng điều phối giữa các bộ phận đều được phân tích, trao đổi chi tiết.

Đáng chú ý, địa điểm dự kiến tổ chức phần thi quan sát ngoài trời được khảo sát vào buổi tối nhằm đánh giá trực tiếp điều kiện ánh sáng, tầm nhìn và phương án bố trí kính thiên văn. Việc khảo sát trong điều kiện thực tế giúp Ban Tổ chức nhận diện sớm những yếu tố có thể ảnh hưởng đến chất lượng cuộc thi để kịp thời điều chỉnh.

Đánh giá tích cực từ Ủy ban IOAA

Sau quá trình khảo sát, Giáo sư Aniket Sule, Chủ tịch Ủy ban Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế, cho biết hoạt động khảo sát không chỉ nhằm kiểm tra cơ sở vật chất mà còn giúp Ban Tổ chức địa phương tiếp cận kinh nghiệm từ các kỳ IOAA trước đây.

Theo ông, Ủy ban IOAA đánh giá tổng thể khả năng vận hành của toàn bộ hệ thống tổ chức, bao gồm công tác chuyên môn, hạ tầng công nghệ, lưu trú, di chuyển, an toàn và sự phối hợp giữa các đơn vị, thay vì chỉ xem xét từng hạng mục riêng lẻ.

Giáo sư Aniket Sule nhận định Việt Nam đã có nhiều năm tham gia IOAA với thành tích tích cực, đồng thời từng tích lũy kinh nghiệm tổ chức nhiều hoạt động giáo dục quốc tế. Đây là những cơ sở quan trọng để Ủy ban tin tưởng Hà Nội có khả năng tổ chức thành công kỳ thi lần thứ XIX.

Qua các buổi làm việc với Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội và Đại học Phenikaa, đoàn khảo sát ghi nhận sự chuẩn bị nghiêm túc của các đơn vị, cũng như quyết tâm hướng tới một kỳ thi bảo đảm chất lượng chuyên môn, an toàn và mang lại trải nghiệm tốt cho các đoàn quốc tế.

Các đơn vị trên địa bàn cùng tham gia chuẩn bị

Theo kế hoạch của thành phố, nhiều cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn sẽ đồng hành trong công tác tổ chức, trong đó Đại học Phenikaa là một trong những đơn vị tham gia hỗ trợ.

Nhà trường đảm nhận việc chuẩn bị địa điểm, phòng thí nghiệm, hạ tầng kỹ thuật, đồng thời phối hợp triển khai các nội dung chuyên môn, hậu cần và vận hành theo yêu cầu của Ban Tổ chức.

Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Thành Huy, Phó Tổng Giám đốc Đại học Phenikaa cho biết nhà trường không chỉ cung cấp địa điểm mà còn huy động đồng bộ hệ thống cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ, đội ngũ nhà khoa học và lực lượng vận hành nhằm bảo đảm từng khâu của kỳ thi được chuẩn bị theo các tiêu chuẩn quốc tế.

Theo ông, những góp ý của đoàn khảo sát IOAA là cơ sở quan trọng để Đại học Phenikaa tiếp tục rà soát, điều chỉnh và hoàn thiện các phương án tổ chức trong thời gian tới.

Đáng chú ý, năm 2026 cũng là thời điểm Đại học Phenikaa triển khai đào tạo ngành Vật lý thiên văn và Khoa học dữ liệu không gian, ngành học kết hợp kiến thức về vật lý, thiên văn học, công nghệ thông tin và phân tích dữ liệu. Đây được xem là bước đi góp phần bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực khoa học, công nghệ theo định hướng phát triển lâu dài.

Hướng tới một kỳ thi thành công

Với thời gian chuẩn bị còn gần một năm trước khi kỳ thi chính thức diễn ra, Hà Nội đang tiếp tục hoàn thiện các điều kiện cần thiết theo khuyến nghị của Ủy ban IOAA.

Từ công tác chuyên môn, hạ tầng kỹ thuật, cơ sở vật chất đến đào tạo nhân lực và phối hợp giữa các đơn vị đều được triển khai đồng bộ nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn của một kỳ thi khoa học quốc tế.

Nếu được tổ chức thành công, IOAA 2026 không chỉ góp phần nâng cao uy tín của Hà Nội trong lĩnh vực giáo dục và khoa học mà còn tạo động lực thúc đẩy phát triển khoa học cơ bản, khơi dậy niềm yêu thích nghiên cứu thiên văn học trong học sinh, qua đó đóng góp vào mục tiêu xây dựng Thủ đô trở thành trung tâm lớn về giáo dục, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của cả nước cũng như khu vực.

PV