Sáng 24/9, tại Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức Hội thảo “Góp ý Dự thảo Luật Đầu tư kinh doanh”. Dự thảo luật do Bộ Tài chính chủ trì soạn thảo, bao gồm 6 chương, 47 điều và 4 phụ lục, nhằm thay thế cho Luật Đầu tư 2020. Việc sửa đổi toàn diện lần này được đánh giá là phù hợp với yêu cầu thực tiễn, tạo cơ sở pháp lý cho các hoạt động đầu tư kinh doanh trong giai đoạn phát triển mới của nền kinh tế.

Phát biểu tại hội thảo, ông Đậu Anh Tuấn – Phó Tổng Thư ký VCCI – nhận định Dự thảo thể hiện tinh thần cải cách mạnh mẽ với nhiều điểm mới. Cụ thể như: cắt giảm ngành nghề kinh doanh có điều kiện, đơn giản hóa thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, cho phép nhà đầu tư nước ngoài thành lập doanh nghiệp trước khi có dự án cụ thể, đồng thời đưa ra các ưu đãi đầu tư định hướng vào ngành nghề giá trị gia tăng cao, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển bền vững.

Tuy nhiên, một trong những vấn đề lớn được cộng đồng doanh nghiệp và chuyên gia nêu bật là tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn giữa Dự thảo Luật Đầu tư kinh doanh và các luật chuyên ngành khác như Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Nhà ở hay Luật Quy hoạch. Ông Tuấn cho rằng, việc thiếu phân định rạch ròi giữa các luật đã khiến nhiều dự án bị “treo”, gây lãng phí thời gian và cơ hội kinh doanh cho nhà đầu tư.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Quốc Hiệp – Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Việt Nam – cho rằng Ban soạn thảo đã có nỗ lực đáng ghi nhận trong việc tiếp thu và điều chỉnh quy định theo hướng thực tiễn hơn. Dù vậy, ông đề xuất nên giữ lại thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, coi đây là “giấy khai sinh” của dự án. Nếu bỏ đi, nhất là đối với các dự án cần giải phóng mặt bằng, nhà đầu tư sẽ không có cơ sở pháp lý để đàm phán với người dân. Do đó, thay vì loại bỏ, cần làm rõ nội hàm thủ tục này và rút ngắn thời gian xử lý.

Từ góc nhìn chuyên gia, bà Nguyễn Thị Cúc – Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam – đề xuất hoàn thiện cơ chế kiểm soát việc ban hành danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Theo bà Cúc, hiện có quá nhiều ngành nghề bị đưa vào diện kinh doanh có điều kiện, trong đó không ít ngành chưa thực sự cần thiết. Bà lấy ví dụ ngành thủy sản hay con giống bị áp điều kiện mà chưa phù hợp với đặc thù. Việc rà soát lại các ngành nghề này sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ và tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Một số ý kiến tại hội thảo cũng cho rằng các quy định về ưu đãi đầu tư cần được thiết kế sát thực tế hơn, có điều kiện rõ ràng, dễ kiểm chứng và gắn với hiệu quả cụ thể như lan tỏa công nghệ, tạo việc làm hay thúc đẩy chuyển đổi chuỗi giá trị tại địa phương. Đồng thời, cần tránh tình trạng ưu đãi theo phong trào hoặc thiếu đánh giá tác động thực tế.

Bên cạnh đó, vấn đề phân cấp và phân quyền cũng được đặt ra. Nhiều đại biểu cho rằng việc giao thẩm quyền cho địa phương là cần thiết, nhưng phải gắn với trách nhiệm giải trình và năng lực thực thi. Nếu không kiểm soát tốt, sẽ dẫn đến tình trạng “mạnh ai nấy làm”, khiến môi trường đầu tư trở nên thiếu nhất quán và gây khó khăn cho doanh nghiệp.

Luật sư Vũ Tuấn Anh góp ý, Dự thảo cần cấu trúc lại các quy định liên quan đến thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư, phân định rõ vai trò của Thủ tướng Chính phủ và Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Đồng thời, đối với các dự án đặc thù như điện gió ngoài khơi hoặc không sử dụng đất, cần có quy định riêng để tránh áp dụng máy móc. Với thủ tục chuyển nhượng dự án, ông đề nghị cần đồng bộ giữa Luật Đầu tư và Luật Kinh doanh bất động sản để tránh tình trạng “một dự án, hai thủ tục”.

Cũng tại hội thảo, đại diện Công ty Luật DNA Việt Nam đề xuất Dự thảo nên thống nhất quy định lựa chọn nhà đầu tư với Luật Đất đai, đồng thời mở rộng danh mục các dự án trong khu công nghiệp, khu kinh tế không cần phải xin chấp thuận chủ trương đầu tư.

Ông Hồ Tuấn Đạt – thành viên Ban soạn thảo (Bộ Tài chính) – cho biết, hiện dự thảo đã được trình Chính phủ xem xét và đang trong quá trình tiếp thu, hoàn thiện. Dự thảo lần này đưa ra nhiều điều chỉnh đáng chú ý liên quan đến ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, cơ chế ưu đãi đầu tư và thủ tục đầu tư ra nước ngoài.

Về nội dung đầu tư ra nước ngoài, Dự thảo quy định dự án có vốn từ 20 tỷ đồng trở lên mới phải làm thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Đây được xem là bước cải cách so với quy định hiện hành, khi trước đây yêu cầu áp dụng cho tất cả dự án. Tuy nhiên, VCCI lưu ý rằng mức vốn 20 tỷ đồng cũng cần được cân nhắc kỹ để không phát sinh thêm thủ tục không cần thiết.

Ông Đậu Anh Tuấn đánh giá, các nội dung như “luồng xanh” đầu tư, ngành nghề có điều kiện hay cơ chế ưu đãi là những điểm tiến bộ của Dự thảo, nhưng vẫn cần lắng nghe thêm ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp để hoàn thiện.

Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng cao, việc hoàn thiện khung pháp lý về đầu tư kinh doanh là bước đi quan trọng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy phát triển bền vững. Luật Đầu tư kinh doanh sau khi được thông qua sẽ là công cụ pháp lý trọng yếu định hướng và điều tiết hoạt động đầu tư trong thời gian tới.

PV