Công cụ này cho phép người dùng chỉnh sửa và tạo hình ảnh dựa trên dữ liệu vệ tinh thực tế thông qua mô tả văn bản, dấy lên mối lo ngại lớn về nguy cơ xuất hiện các hình ảnh vệ tinh giả mạo trên mạng.

Trên phiên bản trình duyệt web của Google Earth, tập đoàn công nghệ Google đã đưa vào thử nghiệm một công nghệ AI tiên tiến. Tính năng này cho phép người dùng can thiệp trực tiếp vào dữ liệu địa hình, ảnh chụp trên không cùng các mô hình không gian ba chiều sẵn có. Thông qua việc nhập các câu lệnh bằng văn bản thông thường, hệ thống tự động xử lý và xuất ra hình ảnh mô phỏng theo yêu cầu.

Theo công bố từ phía nhà phát triển, định hướng ban đầu của công cụ là hỗ trợ công tác quy hoạch không gian đô thị, thiết kế kiến trúc, nghiên cứu bất động sản cũng như giảng dạy. Người sử dụng không cần thực hiện các thao tác dựng hình phức tạp mà vẫn có thể yêu cầu trí tuệ nhân tạo chèn thêm thảm thực vật, mở rộng các khu vực công cộng, hoặc thay đổi bề mặt địa hình để trực quan hóa các kế hoạch phát triển trên nền bản đồ thực tế.

Chỉ trong một thời gian ngắn sau khi xuất hiện, công cụ mới đã trở thành tâm điểm chú ý của cộng đồng phân tích dữ liệu nguồn mở cùng các tổ chức nghiên cứu tin giả. Nhiều cuộc thử nghiệm độc lập đã được tiến hành để kiểm tra giới hạn của hệ thống. Kết quả cho thấy trí tuệ nhân tạo có thể dễ dàng tạo ra những hình ảnh chi tiết về các sự kiện hư cấu tại các vị trí tọa độ có thật, tiêu biểu như vết tích nổ, khu vực quân sự hoặc các sự cố cháy nổ quy mô lớn.

Khác với các hình ảnh do trí tuệ nhân tạo tạo ra độc lập, các sản phẩm từ công cụ này được xây dựng trên nền tảng tọa độ, địa hình và cấu trúc không gian có sẵn của Google Earth. Sự kết hợp giữa dữ liệu địa lý chính xác và chi tiết mô phỏng nhân tạo khiến bức ảnh đạt độ chân thực cao, gây khó khăn cho việc nhận biết bằng mắt thường. Điều này tạo ra rủi ro các hình ảnh bị cắt ghép và chia sẻ rộng rãi nhằm mục đích phát tán thông tin sai lệch.

Nhiều năm qua, nguồn dữ liệu ảnh vệ tinh từ Google Earth và các đơn vị cung cấp thương mại đóng vai trò quan trọng đối với công việc của các nhà báo, cơ quan nghiên cứu độc lập và các tổ chức theo dõi nhân quyền. Các hình ảnh này là cơ sở khách quan để giám sát diễn biến thiên tai như lũ lụt, cháy rừng, động đất, đánh giá mức độ thiệt hại công trình hoặc phân tích tình hình thực địa tại các khu vực đang xảy ra xung đột.

Sự xuất hiện của các hình ảnh mô phỏng chưa qua kiểm chứng có thể làm ảnh hưởng đến độ tin cậy của nguồn dữ liệu địa lý. Giới phân tích nhận định đây là sự khởi đầu của khái niệm "deepfake từ không gian", khi công nghệ tạo hình ảnh nhân tạo không còn giới hạn ở khuôn mặt hay giọng nói mà đã mở rộng sang các dữ liệu không gian thực tế.

Nhằm xử lý các lo ngại từ cộng đồng, Google đã rút tính năng này khỏi nền tảng để tiến hành điều chỉnh. Đại diện doanh nghiệp cho biết toàn bộ hình ảnh xử lý qua AI đều được tích hợp công cụ gắn dấu bản quyền kỹ thuật số SynthID nhằm hỗ trợ nhận diện. Bên cạnh đó, các sản phẩm do người dùng khởi tạo không được lưu trữ hay tích hợp vào cơ sở dữ liệu chính thức của hệ thống.

Tuy nhiên, các chuyên gia công nghệ cho rằng dấu vết kỹ thuật số có nguy cơ bị xóa mờ khi hình ảnh được chụp lại màn hình hoặc đăng tải lại trên các nền tảng mạng xã hội khác nhau. Khi hình ảnh thoát khỏi ngữ cảnh gốc, việc truy xuất nguồn gốc và tính xác thực của dữ liệu địa lý sẽ gặp nhiều thách thức. Sự việc cho thấy những rủi ro đi kèm khi đưa công nghệ AI tạo sinh vào các nền tảng thông tin bản đồ diện rộng.

Xuân Hùng