Nét giản đơn của nam giới và sự cầu kỳ của phụ nữ Sán Dìu

Trang phục truyền thống của người Sán Dìu bao gồm cả đồ nam và đồ nữ, được sử dụng linh hoạt trong đời sống sinh hoạt thường ngày lẫn các dịp lễ, Tết trang trọng.

Nếu như bộ trang phục của người đàn ông Sán Dìu khá giản đơn với chiếc áo năm thân cổ cao màu nâu hoặc chàm, cài khuy bên phải phối cùng quần chân què và thắt lưng chàm/xanh; thì trang phục của người phụ nữ lại là một tác phẩm nghệ thuật cầu kỳ và giàu tính thẩm mỹ hơn hẳn.

Một bộ trang phục hoàn chỉnh của phụ nữ Sán Dìu gồm có: áo dài, yếm, váy, xà cạp, thắt lưng màu, khăn đội đầu và hệ thống trang sức đi kèm.

Áo dài: Thường có màu chàm, nổi bật với phần cổ viền chỉ trắng điểm xuyết đường chỉ đỏ tinh tế. Khi mặc, họ khéo léo bẻ hai nẹp áo trắng ra ngoài tạo nên một điểm nhấn tạo hình độc lạ.

Chiếc váy độc đáo: Được khéo léo ghép từ nhiều mảnh vải trùm lên nhau, mang lại độ xòe mềm mại, nữ tính. Khi kết hợp cùng chiếc thắt lưng vải màu xanh, đỏ hoặc trắng buộc ngang eo, vóc dáng người phụ nữ càng thêm duyên dáng.

Khăn đội đầu: Khăn màu chàm được quấn theo kiểu mỏ quạ - một nét tương đồng đầy thú vị, gợi sự gần gũi với văn hóa truyền thống của người Việt xưa.

Sức hút của bộ trang phục còn đến từ chiếc túi đựng trầu thêu chỉ màu với hoa văn tinh tế, cùng các món trang sức như vòng cổ, vòng tay, khuyên tai hay chiếc dao bổ cau. Chúng vừa là vật dụng sinh hoạt, vừa là thước đo thể hiện sự khéo léo của người phụ nữ.

Một điểm đặc sắc riêng có tại Quảng Ninh là màu sắc áo của phụ nữ Sán Dìu có sự phân hóa theo từng địa phương. Hiện nay, trang phục này có hai màu chủ đạo là đen và đỏ:

Màu đỏ: Được mặc bởi người Sán Dìu tại phường Quang Hanh.

Màu đen: Xuất hiện tại các xã Hải Lạng, Thống Nhất và Hải Hòa.

Cả đen lẫn đỏ: Đồng bào Sán Dìu tại huyện đảo Vân Đồn sử dụng song song cả hai màu áo này.

Lý giải về nét độc đáo này, Tiến sĩ Trần Quốc Hùng (Giám đốc Trung tâm Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Sán Dìu Việt Nam, giảng viên Học viện Dân tộc) cho biết: “Trang phục truyền thống của người Sán Dìu tại Quảng Ninh mang một màu sắc rất riêng so với các tỉnh lân cận. Do đặc điểm sống mật cư và gần gũi với người Hoa, trang phục nơi đây đã tiếp thu một vài chi tiết nhỏ mang đậm dấu ấn giao thoa văn hóa với đồng bào dân tộc Hoa”.

Nỗi lo mai một và hành trình "hồi sinh" trong lòng thế hệ trẻ

Dưới sức ép của quá trình đô thị hóa, những tà áo chàm truyền thống đang dần vắng bóng trong nhịp sống thường nhật. Đáng lo ngại hơn, nhiều bạn trẻ ngày nay đã không còn biết cách may hay mặc đúng bộ trang phục của dân tộc mình.

Trước nguy cơ mai một, ngành văn hóa và các địa phương tỉnh Quảng Ninh đã nhanh chóng vào cuộc với nhiều giải pháp thiết thực: thành lập các câu lạc bộ văn hóa dân gian, khuyến khích sưu tầm cổ vật, trang phục cổ và mở các lớp truyền dạy thiết thực.

Nghệ nhân dân gian Tô Văn Lưu (Câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa dân tộc Sán Dìu Vân Đồn) chia sẻ về hướng đi mới: “Chúng tôi đang tiếp tục nghiên cứu, sưu tầm để phục dựng nguyên bản trang phục truyền thống. Đồng thời, CLB phối hợp đưa trang phục vào môi trường học đường, vận động các em học sinh người Sán Dìu mặc quần áo dân tộc mình vào các buổi chào cờ, ngày hội, ngày lễ. Đây là cách hiệu quả nhất để khơi dậy niềm tự hào và tình yêu văn hóa trong lòng thế hệ trẻ”.

Đối với những người đi trước như Nghệ nhân dân gian Tô Thị Tạ (thôn Đầm Tròn, Vân Đồn), màu áo chàm cùng chiếc khăn mỏ quạ luôn là niềm tự hào lớn lao: “Đó là giá trị tinh thần cao thanh mà cha ông đã trao truyền qua bao thế hệ. Chúng tôi có trách nhiệm phải bảo ban, truyền lại cho con cháu để mỗi dịp Tết đến xuân về, các cháu lại khoác lên mình bộ trang phục này, luôn nhớ về cội nguồn và tự hào đóng góp vào bức tranh đa dạng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam”.

Mạnh Tiến