LTS: Ngày 12/6/2026, văn phòng luật Witkow & Baskin tại California gửi lên USTR hồ sơ 14 trang thay mặt Lang Van, Inc. - công ty sản xuất âm nhạc người Việt lớn nhất tại Mỹ - như bình luận chính thức cho cuộc điều tra USTR-2026-0364 về Việt Nam.

Đây không phải vụ kiện mới. Lang Van từng kiện VNG (Zing MP3) từ năm 2014, nhưng vụ kiện kéo dài hơn 11 năm và chỉ kết thúc vào năm 2025 — không có một đồng bồi thường nào từ phía Việt Nam trong suốt thập kỷ VNG khai thác tự do 2.000 bản ghi âm của họ.

Đây là dịp độc giả nhìn lại – với kỳ 3 bài điều tra: “Giải phẫu một đế chế bản quyền đen”.

Chân dung kẻ 'ăn chặn'  bằng công nghệ

Trong số 7 bị can bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an khởi tố ngày 16/5/2026 liên quan đến 5 vụ án xâm phạm bản quyền trên YouTube - bao gồm BH Media, Lululola, Mây Sài Gòn, 1900 Studios và Trung tâm Giọng ca để đời - không cái tên nào gây bức xúc trong dư luận nhiều hơn Nguyễn Hải Bình.

Bức xúc xuất phát từ việc không chỉ là Tổng Giám đốc BH Media - công ty bị xác định là đầu não của cả hệ thống - mà còn vì nghịch lý đến mức trớ trêu: Nguyễn Hải Bình từng là Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC), tức người được giao trọng trách bảo vệ quyền lợi cho nhạc sĩ. Vậy mà chính ông ta lại thiết kế ra cỗ máy tước đoạt có hệ thống, khiến hàng loạt tác giả chân chính bị cướp trắng doanh thu từ chính tác phẩm của mình.

Cỗ máy vận hành như thế nào?

Thủ đoạn của BH Media không phải kiểu ăn cắp thô thiển. Đây là hệ thống được thiết kế kỹ lưỡng, khai thác nhiều lớp kỹ thuật đồng thời. 

Lớp thứ nhất - Thâu tóm ủy quyền từ những người không hiểu mình đang ký gì

Như luật sư Tuấn Vũ Phan (Phan Law Vietnam) chia sẻ trong bài báo "Khi 'bản quyền đen' biến lá chắn thành dao nhọn" đăng trên Một thế giới: “Họ tìm đến những nhạc sĩ già, lão thành, sức khỏe yếu, không rành internet, không rành hợp đồng. Ngồi xuống, rót chén trà, rồi đặt một tờ giấy: ‘Bác ký đây, con giúp bác quản lý quyền cho.’ Giá trả? Vài triệu. Vài chục triệu. Trong khi tác phẩm đó có thể sinh ra hàng tỷ đồng mỗi năm trên nền tảng số.”

Lớp thứ hai - Vũ khí MCN và Content ID

BH Media là một trong số ít đơn vị tại Việt Nam được YouTube cấp tư cách MCN (Multi-Channel Network) từ sớm. Tư cách này cho phép họ đăng ký “dấu vân tay” âm thanh vào hệ thống Content ID - thuật toán tự động quét và gán khiếu nại (claim) lên bất kỳ video nào có âm thanh tương tự, mà không cần tòa án, không cần phán quyết.

Và với hệ thống này, chỉ cần một cú click, toàn bộ doanh thu quảng cáo của video đó chảy vào tài khoản BH Media. Kênh bị claim có thể kháng cáo, nhưng quy trình mất vài tháng, trong khi doanh thu chảy đi từng ngày.

Lớp thứ ba - Thao túng hạ tầng số

Đây là thủ đoạn tinh vi nhất, được phơi bày qua vụ kiện của công ty Lang Van (Mỹ) tại tòa án liên bang Hoa Kỳ tháng 4/2026. Sau khi hợp đồng ủy quyền phân phối 5.252 bản ghi âm hết hạn ngày 24/1/2023, BH Media không trả lại quyền kiểm soát. Thay vào đó, họ gỡ bỏ mã ISRC (International Standard Recording Code - mã định danh bản ghi âm quốc tế, là căn cứ để các nền tảng phân bổ doanh thu) của Lang Van, thay bằng mã riêng của BH Media.

Kết quả, tiền bản quyền streaming từ YouTube, Spotify, Apple Music, Meta tiếp tục chảy vào tài khoản BH Media dù hợp đồng đã chấm dứt. Đồng thời, BH Media lập nhãn âm nhạc giả mang tên “SOXO” cùng một mạng lưới sub-label để gán các bản sao trái phép dưới mã ISRC bịa đặt - tạo thêm lớp ngụy trang về quyền sở hữu. Và khi nội dung bị YouTube phát hiện và gỡ xuống, họ lại tải lên qua các kênh được “whitelist” trong hệ thống MCN, mỗi lần sửa nhẹ metadata để vượt qua bộ lọc tự động. Lang Van ghi nhận ít nhất 8.068 hành vi vi phạm riêng biệt trong vòng 3 năm - và đang yêu cầu bồi thường lên tới 150.000 USD cho mỗi vi phạm theo luật bản quyền Mỹ.

Lớp thứ tư - Cưỡng đoạt ngụy trang thành “thỏa thuận”

Với các kênh YouTube nhỏ hơn, thủ đoạn được thực hiện theo cách khác: sau khi đánh gậy, BH Media liên hệ ngầm: “Muốn gỡ claim thì thỏa thuận.” Không đồng ý thì claim tiếp cho đến khi kênh tích lũy đủ strike và bị xóa. Đây không còn là tranh chấp bản quyền, đây là tống tiền có hệ thống, được thuật toán tự động của nền tảng vô tình tiếp tay.

Về quy mô thiệt hại, bước đầu cơ quan điều tra xác định BH Media và các đối tượng hưởng lợi thu lợi bất chính khoảng 6 tỷ đồng, con số này nhiều khả năng chỉ là phần nổi của tảng băng khi toàn bộ dữ liệu từ hệ thống MCN chưa được khai thác.

Những nạn nhân khó tin nhất

Điều khiến dư luận phẫn nộ nhất không phải là con số thiệt hại, mà là danh sách nạn nhân.

Nhạc sĩ Giáng Son bị hệ thống Content ID của BH Media gắn cờ “vi phạm bản quyền” trên chính video ca khúc “Giấc mơ trưa” - tác phẩm do bà sáng tác trên lời thơ Nguyễn Vĩnh Tiến. Vụ kiện kéo dài 5 năm vẫn còn treo tại tòa.

Nhạc sĩ Minh Châu nhận cảnh báo vi phạm bản quyền với tác phẩm của chính mình.

“Tiến quân ca”, Quốc ca Việt Nam, tác phẩm của cố nhạc sĩ Văn Cao, bị BH Media gán nhãn bản quyền trên nền tảng số, khiến các video liên quan đến đội tuyển bóng đá quốc gia bị tắt tiếng trong những trận đấu lịch sử.

Trung tâm Thúy Nga của bà Marie To là nạn nhân theo một cách khác. Kênh YouTube chính thức bị BH Media dùng MCN đánh gậy liên tục hơn hai tháng, khiến kế hoạch phát hành số Paris By Night 137 bị tê liệt gần bốn tháng và mất một hợp đồng tài trợ quan trọng. Hàng nghìn bản hòa âm karaoke chính thức của Thúy Nga - kể cả ca khúc quốc dân “Duyên phận” cũng bị sao chép, lồng vocal mới rồi phát hành, sau đó khiếu nại ngược lại kênh gốc.

Lang Van Inc., công ty sản xuất âm nhạc người Việt lớn nhất tại Mỹ, đặt trụ sở ở Westminster, California từ năm 1985, là nạn nhân ở tầm quốc tế: 5.252 bản ghi âm bị chiếm đoạt doanh thu streaming suốt hơn 3 năm sau khi hợp đồng đã hết hạn.

Tại sao họ ngạo mạn đến vậy?  Và tại sao hôm nay mới bị xử lý?

Ba thứ đã bảo vệ BH Media suốt nhiều năm: độc quyền MCN (không ai có công cụ chống lại), hợp đồng ký sẵn từ các nhạc sĩ không hiểu mình đang ký gì, và sự chậm chạp tất yếu của hệ thống tư pháp - kiện ra tòa mất năm trời, trong khi mỗi ngày kênh vẫn mất doanh thu. Nhưng tất cả những điều đó không thể bảo vệ họ mãi.

Ngày 16/5/2026, còng số tám khép lại. Và đó là ngày bắt đầu của một câu chuyện dài hơn - không chỉ về vụ án, mà về toàn bộ cách Việt Nam nhìn nhận bản quyền số.

Phạm Tài