LTS: Ngày 12/6/2026, văn phòng luật Witkow & Baskin tại California gửi lên USTR hồ sơ 14 trang thay mặt Lang Van, Inc. - công ty sản xuất âm nhạc người Việt lớn nhất tại Mỹ - như bình luận chính thức cho cuộc điều tra USTR-2026-0364 về Việt Nam.

Đây không phải vụ kiện mới. Lang Van từng kiện VNG (Zing MP3) từ năm 2014, nhưng vụ kiện kéo dài hơn 11 năm và chỉ kết thúc vào năm 2025 - không có một đồng bồi thường nào từ phía Việt Nam trong suốt thập kỷ VNG khai thác tự do 2.000 bản ghi âm của họ.

Đây là dịp độc giả nhìn lại - với kỳ 3 bài điều tra: “Giải phẫu một đế chế bản quyền đen”.

Danh sách các bài viết:

Giải phẫu một đế chế ‘bản quyền đen’: Bài 1 - Từ ‘quản lý bản quyền chuyên nghiệp’ đến bị can hình sự của BH Media và Nguyễn Hải Bình

Giải phẫu một đế chế ‘bản quyền đen’: Bài 2 - Sân khấu đẹp, hợp đồng bẩn: Khi Mây Lang Thang và Lululola mắc bẫy phát hành số

Một tháng Năm bận rộn chưa từng có

Để hiểu tại sao vụ BH Media xảy ra vào đúng tháng 5/2026, cần đặt nó vào bức tranh địa chính trị đang bao quanh Việt Nam trong những tuần đó. Ngày 29/4/2026, USTR xác định Việt Nam là Priority Foreign Country (PFC) - mức xếp hạng vi phạm sở hữu trí tuệ nghiêm trọng nhất, lần đầu tiên được sử dụng sau 13 năm, với thời hạn 30 ngày để USTR quyết định có khởi động điều tra theo Điều 301 hay không - một đạo luật từng được dùng để áp thuế trừng phạt.

Hà Nội phản ứng bằng chỉ thị phác thảo mục tiêu tăng 20% các vụ thực thi vi phạm sở hữu trí tuệ trong tháng cao điểm triển khai Công điện số 38/CĐ-TTg, tập trung vào các lĩnh vực như phim ảnh, trò chơi video trực tuyến và quyền sở hữu công nghiệp.

Vừa qua, thông qua cao điểm triển khai Công điện số 38 của Thủ tướng, cơ quan chức năng đã khởi tố hàng loạt vụ án hình sự liên qua tới xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, cùng với đó, 194 website vi phạm, phạt hành chính 216 cá nhân với tổng số tiền hơn 850 triệu đồng, triệt phá Xoi Lac TV,.... Đó là sự nỗ lực lớn của Việt Nam trong việc triển khai các chương trình nâng cao năng lực thực thi quyền sở hữu trí tuệ trong nước.

Lang Van gõ cửa Washington: Nhưng gì Hà Nội chưa làm đủ

Ngày 12/6/2026, văn phòng luật Witkow & Baskin tại California gửi lên USTR hồ sơ 14 trang thay mặt Lang Van, Inc. - công ty sản xuất âm nhạc người Việt lớn nhất tại Mỹ - như bình luận chính thức cho cuộc điều tra USTR-2026-0364 về Việt Nam.

Đây không phải vụ kiện mới. Lang Van từng kiện VNG (Zing MP3) từ năm 2014, nhưng vụ kiện kéo dài hơn 11 năm và chỉ kết thúc vào năm 2025 - không có một đồng bồi thường nào từ phía Việt Nam trong suốt thập kỷ VNG khai thác tự do 2.000 bản ghi âm của họ. Lần này với BH Media, họ ghi nhận những bước tiến của Hà Nội - nhưng chỉ ra ba khoảng trống cơ bản khiến các biện pháp này chưa đủ sức thuyết phục USTR:

Khoảng trống thứ nhất - Phản ứng thay vì nguyên tắc

Chiến dịch tháng 5 được phát động đúng 5 ngày sau PFC - không phải từ cải cách tự thân. Đây là pattern đã lặp lại: vụ Fmovies cũng được xử lý dưới áp lực quốc tế rồi kết thúc bằng án treo và phạt tiền danh nghĩa. Việc Việt Nam bị nâng thẳng lên PFC cho thấy Mỹ xem những lời cảnh báo trước đây đã thất bại trong việc tạo ra kết quả thực chất.

Khoảng trống thứ hai - Mức phạt không đủ răn đe

Bình quân 850 triệu đồng chia cho 216 người tương đương khoảng 151 USD/người - trong khi BH Media vận hành hơn 1.000 kênh YouTube và thu về doanh thu quảng cáo khổng lồ từ nội dung vi phạm. Đây không phải mức phạt - đây là chi phí hoạt động.

Khoảng trống thứ ba - Lỗ hổng pháp lý kỹ thuật số

Hành vi cốt lõi trong vụ BH Media - thao túng mã ISRC và thông tin quản lý bản quyền kỹ thuật số (CMI) - không được luật hình sự Việt Nam hiện hành quy định là hành vi tội phạm. Không có điều khoản nào để truy tố hành vi gian lận hạ tầng số kiểu này. Nguyễn Hải Bình có thể bị xử theo Điều 225, nhưng tội danh kỹ thuật số cụ thể nhất của ông ta - giả mạo mã ISRC, dựng nhãn âm nhạc ma - hiện không có khung pháp lý tương ứng. Lang Van cũng chỉ ra một vấn đề thực tế: các bản ghi âm của họ được sản xuất tại Mỹ sau 1975, về nguyên tắc nằm ngoài tầm với của luật hình sự Việt Nam. Và trong toàn bộ quá trình điều tra, họ - bị hại trực tiếp - không nhận được bất kỳ thông báo nào từ cơ quan tố tụng Việt Nam.

Công ước Hà Nội: Trách nhiệm từ chính danh dự ngoại giao

Tầng áp lực thứ hai không đến từ Washington mà từ chính uy tín đa phương mà Hà Nội đang gìn giữ. Tháng 10/2025, lễ ký kết Công ước Liên Hợp Quốc về chống tội phạm mạng được tổ chức tại Hà Nội - hiệp ước đầu tiên được ký tại Việt Nam và đầu tiên mang tên một địa danh Việt Nam.

Việt Nam đã ủng hộ công ước này từ đầu, tham gia tích cực toàn bộ tám vòng đàm phán từ 2022 đến 2024 qua nhóm liên ngành do Bộ Công an và Bộ Ngoại giao dẫn đầu. Công ước yêu cầu các bên đảm bảo cơ quan thực thi pháp luật có quyền thu thập và bảo tồn bằng chứng điện tử nhanh chóng, thiết lập khuôn khổ hợp tác quốc tế trong điều tra và truy tố, và tăng cường hợp tác với khu vực tư nhân trong phòng chống tội phạm mạng.

Cần nói rõ về mặt kỹ thuật: tính đến tháng 3/2026, mới chỉ có Qatar phê chuẩn công ước - công ước chưa có hiệu lực pháp lý trực tiếp với Việt Nam. Nhưng khi Hà Nội đã đứng ra mời cả thế giới đến ký tên tại thủ đô mình, nghĩa vụ về uy tín là thực và không thể né tránh.

Những việc cần làm - Không phải để đối phó, mà để cải cách thực sự

Lang Van và cộng đồng quốc tế không yêu cầu Việt Nam bị trừng phạt. Họ yêu cầu sáu điều cụ thể, quy về ba nhóm hành động:

Nhóm 1 - Xử lý nghiêm vụ BH Media đến cùng: Hình phạt thực sự - tù giam và phạt tiền tương xứng quy mô vi phạm - được công bố công khai, có thể kiểm chứng. Không phải án treo. Không phải phạt hành chính vài triệu đồng.

Nhóm 2 - Nâng chuẩn pháp lý kỹ thuật số: Hình sự hóa hành vi thao túng mã ISRC và CMI. Bổ sung điều khoản riêng về gian lận hạ tầng số vào Bộ luật Hình sự - không khác gì làm giả hóa đơn điện tử trong thương mại. Xây dựng năng lực truy tố hành vi lách hệ thống Content ID thông qua mạng lưới MCN.

Nhóm 3 - Thiết lập cơ chế cho chủ thể quyền nước ngoài: Cho phép chủ sở hữu bản quyền Mỹ và quốc tế nộp bằng chứng và được thông báo kết quả trong các vụ án hình sự liên quan đến tác phẩm của họ. Đây vừa là yêu cầu của EVFTA và CPTPP mà Việt Nam đã cam kết, vừa là giải pháp thực tế để giảm khả năng các doanh nghiệp nước ngoài phải tìm đến tòa án Mỹ như kênh duy nhất khả dụng. Về mức phạt, Việt Nam cần tham chiếu chính các cam kết đã ký: CPTPP và EVFTA đều quy định mức phạt dân sự và hình sự đủ để “răn đe và trừng phạt thỏa đáng” - ngôn ngữ trong hiệp ước, không phải khuyến nghị. Khung phạt hiện tại không đáp ứng ngưỡng đó.

Cửa sổ thời gian và câu hỏi thực sự

Cửa sổ nộp bình luận của USTR đóng ngày 2/7/2026. Sau đó là giai đoạn tham vấn song phương, dự kiến kéo dài đến cuối năm 2026. Kết luận cuối cùng có thể đến năm 2027. Việt Nam có thời gian - nhưng điều USTR đang đánh giá không phải số vụ án được khởi tố trong tháng 5, mà là liệu Việt Nam có xây dựng được “văn hóa thực thi bền vững” - tức các cơ quan tư pháp hành động độc lập với chu kỳ áp lực quốc tế hay không.

Đây chính là câu hỏi thực sự, vượt ra ngoài vụ BH Media: Liệu lần này Việt Nam có vá được những lỗ hổng mà các công ty như Lang Van đã vạch ra trong hơn một thập kỷ - không phải để trình diễn với Washington trong 30 ngày, mà để xây dựng một nền kinh tế sáng tạo nơi người Việt Nam sáng tác nhạc, viết lời, quay phim, lập trình phần mềm được bảo vệ thực sự bởi hệ thống pháp luật của chính đất nước mình? Đó không phải yêu cầu của nước ngoài. Đó là điều kiện để Việt Nam “vươn mình” trong thời đại số.

Phạm Tài