Thương mại điện tử đang trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế số, mở rộng thị trường tiêu thụ hàng hóa và tạo thêm nhiều cơ hội cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh tiếp cận người tiêu dùng. Tuy nhiên, cùng với tốc độ phát triển nhanh chóng của các nền tảng số, phương thức vi phạm cũng liên tục thay đổi, dịch chuyển từ hoạt động kinh doanh truyền thống sang không gian mạng với quy mô lớn hơn, thủ đoạn tinh vi hơn và tính ẩn danh ngày càng cao.

Không gian mạng đang trở thành môi trường để một số đối tượng lợi dụng kinh doanh hàng giả, hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và thực hiện các hành vi gian lận thương mại. Điều này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng mà còn tạo sức ép lớn đối với công tác quản lý nhà nước, đòi hỏi lực lượng thực thi phải liên tục đổi mới phương thức quản lý để theo kịp sự phát triển của thị trường.

Nhận diện rõ xu hướng đó, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Gia Lai đã tăng cường thu thập, phân tích thông tin trên môi trường số, kết hợp các biện pháp nghiệp vụ truyền thống với ứng dụng công nghệ trong kiểm tra, giám sát hoạt động thương mại điện tử. Việc chuyển trọng tâm từ kiểm tra tại địa điểm kinh doanh sang chủ động giám sát trên các nền tảng số đã giúp lực lượng kịp thời phát hiện nhiều hành vi vi phạm ngay từ môi trường trực tuyến.

Từ năm 2021 đến nay, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Gia Lai đã kiểm tra 149 vụ việc liên quan đến hoạt động thương mại điện tử, xử lý 126 vụ vi phạm, xử phạt vi phạm hành chính hơn 3,3 tỷ đồng; trị giá hàng hóa vi phạm trên 2 tỷ đồng; đồng thời chuyển một vụ có dấu hiệu tội phạm sang cơ quan điều tra với trị giá hàng hóa vi phạm gần 500 triệu đồng. Những kết quả này không chỉ phản ánh hiệu quả của công tác kiểm tra, xử lý mà còn cho thấy xu hướng vi phạm đang dịch chuyển mạnh lên môi trường số, đặt ra yêu cầu phải tiếp tục nâng cao năng lực quản lý trong bối cảnh mới.

Theo thống kê, các vụ việc vi phạm trên mạng xã hội như Facebook, Zalo, Instagram… chiếm tỷ lệ lớn với 80 vụ; website thương mại điện tử 45 vụ và một vụ trên sàn giao dịch thương mại điện tử. Các hành vi vi phạm chủ yếu là kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ, hàng nhập lậu, hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và không thực hiện nghĩa vụ thông báo hoặc đăng ký theo quy định.

Thực tiễn kiểm tra cho thấy, các đối tượng vi phạm thường xuyên thay đổi tài khoản, số điện thoại, địa chỉ liên hệ, tài khoản thanh toán hoặc xóa dữ liệu sau khi giao dịch nhằm che giấu hành vi. Nhiều trường hợp không có địa điểm kinh doanh cố định, sử dụng đơn vị vận chuyển trung gian hoặc thuê kho hàng tại nhiều địa phương khác nhau, gây khó khăn cho việc xác minh, thu thập chứng cứ điện tử và xử lý vi phạm. Điều đó cho thấy công tác quản lý thương mại điện tử không còn dừng ở việc kiểm tra hàng hóa lưu thông trên thị trường mà đang chuyển sang quản trị hoạt động kinh doanh trên không gian số, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng chức năng cùng việc ứng dụng mạnh mẽ công nghệ và dữ liệu số.

Nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới, Quốc hội đã ban hành Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15. Tiếp đó, ngày 30/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 248/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Theo quy định mới, các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động thương mại điện tử phải thực hiện đăng ký hoặc thông báo theo từng loại hình nền tảng; đồng thời công khai đầy đủ, chính xác thông tin về chủ thể kinh doanh, hàng hóa và dịch vụ. Đây là bước hoàn thiện quan trọng của hệ thống pháp luật, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường tính minh bạch của thị trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho các doanh nghiệp kinh doanh chân chính.

Trong thời gian tới, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Gia Lai sẽ tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, nâng cao năng lực phân tích dữ liệu, tăng cường phối hợp liên ngành và chủ động nắm bắt các phương thức, thủ đoạn vi phạm mới. Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn các tổ chức, cá nhân kinh doanh chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật, góp phần xây dựng môi trường thương mại điện tử minh bạch, an toàn và phát triển bền vững.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang làm thay đổi toàn diện phương thức sản xuất, kinh doanh và lưu thông hàng hóa, nâng cao hiệu quả quản lý thương mại điện tử không chỉ là nhiệm vụ của riêng lực lượng Quản lý thị trường mà còn là yêu cầu tất yếu để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, giữ vững môi trường cạnh tranh lành mạnh và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế số Việt Nam.

                  Lê Tâm