Tuy nhiên, báo cáo mang tựa đề "Trí tuệ nhân tạo tạo sinh và thị trường lao động ASEAN: Mức độ chịu tác động cao, xáo trộn còn hạn chế, mức độ sẵn sàng chưa đồng đều" cũng chỉ ra rằng, chỉ một tỷ lệ nhỏ lao động làm việc trong các ngành nghề chịu tác động mạnh nhất và hiện chưa có bằng chứng cho thấy AI gây ra tình trạng mất việc làm trên diện rộng.

Theo ước tính của ILO cho năm 2025, khoảng 22,9% tổng số việc làm tại ASEAN (tương đương gần 80 triệu người) thuộc các nhóm nghề có khả năng chịu tác động từ GenAI ở mức cao hơn mức tối thiểu. Dù vậy, chỉ có 3,3% lực lượng lao động (khoảng 11,7 triệu người) nằm trong nhóm chịu tác động lớn nhất. Ngược lại, có tới 67% số việc làm vẫn tập trung ở những ngành nghề chưa được xác định là chịu ảnh hưởng bởi công nghệ này. Trong số 9 quốc gia có số liệu, Singapore là nước có tỷ lệ lao động chịu tác động từ GenAI cao nhất với 42,2%. Tiếp theo là Philippines với 28,1% do cơ cấu kinh tế thiên về dịch vụ và công nghệ thông tin. Các quốc gia khác có tỷ lệ thấp hơn như Indonesia (21,7%), Việt Nam (20,8%) và Thái Lan (20,6%).

Đáng chú ý, báo cáo ghi nhận số lượng việc làm thuộc các nghề có mức độ chịu tác động cao vẫn tiếp tục tăng trưởng tại ASEAN. Việc ứng dụng GenAI hiện vẫn ở giai đoạn đầu, chưa đồng đều và chủ yếu tập trung ở các ngành công nghệ cao, trong khi nhóm công việc văn phòng và hành chính dù có nguy cơ lớn nhưng mức độ ứng dụng thực tế vẫn còn hạn chế. Xét theo đối tượng, mức độ ảnh hưởng giữa lao động trẻ và lao động trưởng thành không có nhiều khác biệt. Tuy nhiên, có sự chênh lệch rõ rệt về giới khi phụ nữ có khả năng làm việc trong các ngành nghề chịu tác động từ GenAI cao gấp đôi nam giới, nguyên nhân do lao động nữ tập trung nhiều hơn ở các mảng công việc văn thư, hành chính và chuyên môn.

Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng phản ánh sự chênh lệch lớn về mức độ sẵn sàng đón nhận AI giữa các quốc gia trong khu vực. Trong đó, Singapore nổi lên như một hệ sinh thái AI có năng lực cạnh tranh hàng đầu thế giới nhờ hạ tầng số tiên tiến, nguồn nhân lực chất lượng cao và chiến lược phát triển đồng bộ từ chính phủ.

Để bảo đảm quá trình đổi mới sáng tạo dựa trên AI đóng góp vào việc nâng cao năng suất, tạo việc làm chất lượng và mang lại lợi ích công bằng cho toàn khu vực, ILO đã đề xuất một số giải pháp chính sách trọng tâm. Các quốc gia cần xây dựng cơ chế quản trị AI lấy con người làm trung tâm, đồng thời mở rộng các chương trình nâng cao và đào tạo lại kỹ năng mang tính bao trùm, đặc biệt ưu tiên cho phụ nữ và thanh niên. Đồng thời, cần hỗ trợ các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa vượt qua rào cản công nghệ, thúc đẩy chia sẻ tri thức và phối hợp phát triển nhân lực giữa các nước thành viên.

Theo ông Christian Viegelahn, chuyên gia kinh tế của ILO và là tác giả chính của báo cáo, để khai thác hiệu quả GenAI thì chỉ tiếp cận công nghệ là chưa đủ. Việc nâng cao năng suất phụ thuộc chặt chẽ vào đầu tư cho nguồn nhân lực và hệ thống an sinh xã hội. Ông nhấn mạnh, tương lai của thị trường lao động sẽ không chỉ phụ thuộc vào mức độ ảnh hưởng của công nghệ, mà còn được quyết định bởi những lựa chọn chính sách nhằm nâng cao năng lực thích ứng của người lao động, doanh nghiệp và các thể chế.

PV