Lấy sách thật  scan thành sách điện tử để bán online, 2 đối tượng tại Đà Nẵng bị khởi tố

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Đà Nẵng vừa ban hành quyết định khởi tố, tạm giam hai bị can T.T.T.Y. (Đồng Tháp) và P.T.N. (An Giang) về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan”.

Theo kết quả điều tra ban đầu, hai đối tượng đã sao chép trái phép số lượng lớn sách tiếng Anh thuộc bản quyền của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cùng nhiều nhà xuất bản khác bằng cách quét (scan) sách giấy thành file PDF hoặc thu thập dữ liệu trên mạng, sau đó sử dụng phần mềm để tạo thành các bộ sách điện tử.

Những dữ liệu này sau đó được đăng tải trên website để kinh doanh dưới hình thức bán tài khoản đọc sách trực tuyến với giá 499.000 đồng mỗi năm hoặc bán trọn bộ sách điện tử với giá từ 240.000 đồng đến 1,8 triệu đồng. Hoạt động vi phạm kéo dài đã giúp các đối tượng thu lợi bất chính số tiền lên tới hàng tỷ đồng.

Vụ việc đã một lần nữa gióng lên hồi chuông báo động về tình trạng vi phạm bản quyền xuất bản phẩm, đặc biệt là sách giáo dục, sách ngoại ngữ và các tài liệu học tập có giá trị cao.

Từ photocopy giáo trình đến “sách lậu số”

Trong nhiều năm qua, hành vi photocopy giáo trình, sách tham khảo trái phép đã trở thành vấn đề nhức nhối tại nhiều cơ sở giáo dục. Không ít người cho rằng việc sao chép sách phục vụ học tập là chuyện bình thường. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam luôn xác định đây là hành vi xâm phạm quyền tác giả nếu không thuộc các trường hợp ngoại lệ được luật cho phép.

Khoản 1 Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2022, quy định chủ sở hữu quyền tác giả có quyền độc quyền sao chép tác phẩm dưới mọi hình thức. Việc quét sách giấy thành dữ liệu điện tử, tạo file PDF, ebook hoặc lưu trữ trên các hệ thống trực tuyến đều là hành vi sao chép tác phẩm.

Pháp luật chỉ cho phép cá nhân tự sao chép một phần hợp lý tác phẩm bằng thiết bị sao chép để phục vụ mục đích nghiên cứu khoa học, học tập của cá nhân và không nhằm mục đích thương mại. Việc sao chép toàn bộ cuốn sách hoặc sao chép để phát tán, chia sẻ, kinh doanh đều không thuộc trường hợp ngoại lệ.

Nếu như trước đây hành vi vi phạm chủ yếu dừng ở việc photocopy giáo trình, thì hiện nay công nghệ số đã khiến mức độ xâm phạm trở nên nghiêm trọng hơn nhiều. Chỉ cần một bản scan hoàn chỉnh, đối tượng vi phạm có thể phát tán cho hàng nghìn người trong thời gian ngắn với chi phí gần như bằng không.

Thiệt hại không chỉ là tiền

Nhiều người cho rằng việc mua sách điện tử giá rẻ chỉ là giải pháp tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, đằng sau mỗi giao dịch với “sách lậu số” là những thiệt hại rất lớn đối với hệ sinh thái sáng tạo.

Đầu tiên là thiệt hại kinh tế trực tiếp đối với tác giả, dịch giả, nhà xuất bản và các đơn vị phát hành. Để xuất bản một cuốn sách, đặc biệt là sách giáo dục hoặc sách ngoại ngữ, các đơn vị phải đầu tư đáng kể cho việc biên soạn, dịch thuật, biên tập, thẩm định, thiết kế và phát hành. Khi sách bị sao chép trái phép và phát tán rộng rãi, nguồn thu hợp pháp bị sụt giảm nghiêm trọng.

Thứ hai, hành vi này làm suy giảm động lực sáng tạo và đầu tư cho hoạt động xuất bản. Nếu sản phẩm trí tuệ liên tục bị đánh cắp mà không được bảo vệ hiệu quả, các tác giả và nhà xuất bản sẽ gặp khó khăn trong việc tái đầu tư cho những công trình mới.

Thứ ba, sách lậu điện tử thường tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với người sử dụng. Các file bị chỉnh sửa, thiếu nội dung, sai lệch thông tin hoặc chứa mã độc hoàn toàn có thể gây ảnh hưởng đến chất lượng học tập và an toàn thông tin của người dùng.

Ở góc độ vĩ mô, việc dung túng cho sách lậu còn làm xói mòn ý thức tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ trong xã hội, tạo môi trường cạnh tranh không lành mạnh và ảnh hưởng đến uy tín của thị trường xuất bản Việt Nam.

Chế tài ngày càng nghiêm khắc

Theo quy định hiện hành, hành vi xâm phạm quyền tác giả có thể bị xử phạt hành chính, buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm, tiêu hủy tang vật và bồi thường thiệt hại cho chủ thể quyền.

Đối với các trường hợp có tính chất nghiêm trọng, thu lợi bất chính lớn hoặc gây thiệt hại lớn cho chủ thể quyền, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 225 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017 về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan.

Vụ án vừa bị phát hiện tại Đà Nẵng cho thấy cơ quan chức năng không chỉ tập trung xử lý hàng giả, hàng nhái hữu hình mà còn đang tăng cường đấu tranh với các hành vi xâm phạm tài sản trí tuệ trên môi trường số. Đây là xu hướng tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế số phát triển mạnh mẽ.

Không tiếp tay cho vi phạm bản quyền

Mỗi người sử dụng sách cần nhận thức rằng việc mua, tải hoặc chia sẻ sách điện tử không có bản quyền không đơn thuần là hành vi tiêu dùng giá rẻ, mà còn có thể trở thành mắt xích trong chuỗi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Tôn trọng bản quyền không chỉ là tuân thủ pháp luật mà còn là sự tôn trọng công sức sáng tạo của tác giả, dịch giả và những người làm xuất bản. Khi người đọc lựa chọn sử dụng sách hợp pháp, họ đang góp phần xây dựng một môi trường sáng tạo lành mạnh, bảo vệ tri thức và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành xuất bản trong kỷ nguyên số.

Vụ án tại Đà Nẵng là lời cảnh báo rõ ràng rằng mọi hành vi sao chép, phát tán và kinh doanh xuất bản phẩm trái phép, dù dưới hình thức photocopy hay sách điện tử, đều có thể phải trả giá bằng những chế tài nghiêm khắc của pháp luật.

Thái An