Huế được mệnh danh là kinh đô Phật giáo nơi có những ngôi cổ tự gắn với truyền thuyết linh thiêng, câu chuyện đặc biệt như chùa Thiên Mụ, Thánh Duyên, Diệu Đế; những tổ đình trăm năm uy nghi, những bậc cao tăng đức độ như hòa thượng – Thích Quảng Đức; Thích Tịnh Khiết…. Là ẩm thực chay được tờ National Geographic (Mỹ) nhận định “Có thể còn tranh cãi về việc Huế có phải là kinh đô ẩm thực của Việt Nam hay không, nhưng đây chắc chắn là kinh đô ẩm thực chay của cả nước”.

Huế còn lưu dấu nét cổ điển trong các công trình Công giáo, hay không khí khí náo nhiệt của lễ hội Điện Huệ Nam (Hòn Chén) thu hút vạn người tụ về mỗi mùa Lễ hội… Và hơn cả, người dân thấm đẫm tinh thần giáo dưỡng từ xa xưa đang làm nên Huế hôm nay giàu bản sắc, giàu tiềm năng phát triển du lịch tâm linh.

Trải nghiệm khác biệt với Huế miền đất Phật

Đêm mùa Phật đản trên sông Hương, hàng vạn ánh đèn hoa đăng chầm chậm trôi theo dòng nước. Từ Nghênh Lương Đình nhìn ra, mặt sông như được phủ một dải ngân hà vàng óng, lung linh trong màn đêm đầu hạ. Người dân, Phật tử, du khách cùng nhau giữ sự yên lặng đứng bên bờ sông tạo nên một khung cảnh xúc động tận đáy lòng.

Không ít du khách đến Huế dịp này đã chọn không chỉ tham dự lễ hội, chiêm bái hay thưởng ngoạn cảnh sắc, mà còn đi tìm cảm giác bình yên, học hỏi về cách tạo dựng giá trị tinh thần thêm phong phú.

Tối 7/6 (22/4 âm lịch), Lễ hội Hoa đăng với chủ đề “Ánh đạo vàng son – Văn hóa hội tụ, lan tỏa hòa bình” được Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP Huế tổ chức tại Nghênh Lương Đình, nằm trong chuỗi hoạt động Đại lễ Phật đản Phật lịch 2570 và đồng hành cùng Festival Huế 2026.

Ngay từ chiều, các tuyến đường hai bờ sông Hương đã ken đặc người. Dòng người gồm tăng ni, Phật tử, người dân và du khách đổ về khu vực này để chứng kiến khoảnh khắc 10.000 hoa đăng được thắp sáng giữa lòng cố đô. 

Trong không gian trang nghiêm được tạo nên bởi bốn đại đóa sen hồng đặt giữa sân lễ, từng ngọn nến được truyền tay nhau. Không chen lấn, hàng nghìn người lặng lẽ gửi những ngọn hoa đăng xuống dòng sông như gửi gắm những lời nguyện cầu tốt đẹp. Vẻ lung linh dưới sông lặng lẽ hơn vẻ lung linh của những lễ hội thả đèn trời ở Đài Loan, Hàn Quốc hay Thái Lan, nhưng vẫn không kém phần choáng ngợp.

Giữa dòng Hương Giang, bảy đóa sen khổng lồ tỏa sáng rực rỡ. Mỗi đóa sen có đường kính 7,6m, cao gần 4m, nặng khoảng 300kg, được các ni sinh Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế chế tác thủ công.

Hòa thượng Thích Huệ Phước, Trưởng Ban tổ chức Lễ hội Hoa Đăng, cho rằng lễ hội là biểu tượng sống động của ánh sáng chánh pháp giữa lòng nhân thế.

“Mỗi ngọn hoa đăng là một lời nguyện cầu quốc thái dân an, thế giới hòa bình, người người an lạc. Đó là ánh sáng của từ bi xoa dịu khổ đau, ánh sáng trí tuệ vượt thắng vô minh và ánh sáng hòa bình kết nối con người với con người, dân tộc với dân tộc”, Hòa thượng nhấn mạnh.

Trong bối cảnh thế giới vẫn còn nhiều xung đột và khủng hoảng giá trị, thông điệp lan tỏa hòa bình của lễ hội càng trở nên ý nghĩa. Với đạo Phật, hòa bình không bắt đầu từ những tuyên ngôn lớn lao mà từ sự bình an trong nội tâm, từ khả năng tôn trọng sự khác biệt và nuôi dưỡng tình thương giữa con người với nhau.

Đó cũng là cảm nhận của chị Nguyễn Thị Thanh (41 tuổi, TP Huế). “Tôi cảm nhận được năng lượng yêu thương và hòa bình. Điều làm tôi xúc động nhất là rất nhiều người dân và du khách cùng hòa mình vào sự cầu nguyện. Tôi mong con mình sẽ có thêm nhiều trải nghiệm như thế này để nuôi dưỡng tâm hồn”, chị Thanh chia sẻ.

Văn hóa tâm linh và nhịp sống của cả thành phố

Từ đầu tháng Tư âm lịch, không khí Phật đản đã hiện diện trong từng góc phố Huế. Những tuyến đường ở Gia Hội rực rỡ đèn lồng và cờ Phật giáo. Trước cửa nhà, người dân dọn dẹp, trang hoàng không gian sống. Các hoạt động ăn chay, từ thiện, thăm viếng chùa chiền diễn ra.

Không khí ấy len vào đời sống thường nhật một cách tự nhiên, khiến cả thành phố như chậm lại. Du khách Nguyễn Thị Kim Yến đến từ P. Hòa Cường (TP Đà Nẵng) cho biết chính những trải nghiệm đời thường ấy đã khiến chị muốn ở lại Huế lâu hơn dự định.

“Tôi thấy người dân Huế cân bằng giữa cuộc sống cơm áo gạo tiền với chăm sóc tâm hồn. Dường như, những ngày qua, tôi nhận ra họ dành rất nhiều thời gian cho đời sống tinh thần. Họ đưa con cháu đi chùa, dự lễ Tắm Phật, cùng nhau xem các đoàn xe hoa diễu hành. Điều đó tạo nên cảm giác rất khác biệt”, chị Yến nói.

Trên vùng đất này hiện diện hơn 100 ngôi chùa cổ, hàng chục tổ đình danh tiếng cùng hệ thống di sản Phật giáo phong phú trải dài qua nhiều thế kỷ. Đó là chùa Thiên Mụ ở đồi Hà Khê bên dòng Hương Giang, tổ đình Từ Đàm gắn liền với nhiều sự kiện lịch sử của Phật giáo Việt Nam, chùa Thánh Duyên trên núi Túy Vân, Thiền Tôn, Trúc Lâm Bạch Mã, Huyền Không Sơn Thượng...

Chùa Diệu Đế hay còn gọi là Chùa Vua, nơi từng là vương phủ gắn với tuổi thơ của vua Thiệu Trị trở thành quốc tự rồi trải qua bao biến thiên có lúc thành phủ đường, nhà kho, xưởng đúc tiền, thậm chí là cả nhà lao vẫn đang lưu giữ bức tranh 9 con rồng ẩn hiện trong mây lớn nhất Việt Nam với lối kiến trúc độc đáo.

Hòa thượng Thích Kiên Tuệ, Trưởng ban Văn hóa Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP Huế, cho biết  “Trải qua nhiều thăng trầm lịch sử, vùng đất này vẫn bảo tồn được hệ thống di sản đặc sắc không chỉ ở phương diện tín ngưỡng mà còn ở chiều sâu văn hóa, học thuật, mỹ thuật và nghệ thuật. Nhiều giá trị hiện vẫn được lưu giữ trong các ngôi chùa, đình làng và tư gia trên địa bàn”.

Trong mùa Phật đản năm nay, Trung tâm Văn hóa Phật giáo Liễu Quán trở thành điểm dừng chân của đông đảo người dân và du khách khi tổ chức triển lãm “Dấu ấn di sản Phật giáo Huế”.

Nổi bật nhất là bộ kinh “Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật” thêu gấm thời Tây Sơn được lưu giữ tại chùa Trúc Lâm. Hiện vật dài 4,47m, rộng 23,4cm, gồm khoảng 7.000 chữ Hán được thêu bằng chỉ ngũ sắc trên nền gấm vàng, phía dưới lót lụa nhiễu điều.

TS Trần Văn Dũng, người nhiều năm nghiên cứu văn hóa Huế, nhận định đây là một di sản tư liệu đặc biệt quý hiếm của Phật giáo Việt Nam. “Hiện vật xứng đáng được lập hồ sơ khoa học đề nghị đưa vào danh mục di sản tư liệu quốc gia, tiến tới xây dựng hồ sơ trình UNESCO xem xét ghi danh là di sản tư liệu thế giới”, ông nói.

Sức hấp dẫn của du lịch văn hóa tâm linh Huế còn nằm ở tính đa dạng

Bên cạnh Phật giáo, Huế hội tụ nhiều loại hình tín ngưỡng và tôn giáo khác nhau. Lễ hội Điện Huệ Nam (Hòn Chén) – di sản văn hóa phi vật thể quốc gia – một trong những lễ hội tín ngưỡng lớn nhất miền Trung, thu hút hàng vạn người tham gia mỗi năm để tôn vinh Thánh mẫu Thiên Y A Na.

Trong khi đó, hệ thống nhà thờ Công giáo tại Huế cũng tạo nên những điểm đến giàu giá trị văn hóa và kiến trúc. Nhà thờ Chính tòa Phủ Cam uy nghi trên đồi Phước Quả là công trình do kiến trúc sư Ngô Viết Thụ thiết kế, mang dáng dấp một cuốn Kinh Thánh mở ra giữa trời. Nhà thờ Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp trên đường Nguyễn Huệ lại gây ấn tượng với tháp chuông bát giác, mái ngói truyền thống và những đường nét kiến trúc Á Đông hài hòa trong không gian thánh đường.

Huế còn có một Đan viện Thiên An được ví như khi “tiểu Đà Lạt” ẩn mình giữa cố đô có kiến trúc đậm chất Á – Âu”, rừng thông xanh ngát cho những khung hình trở nên thơ.

Hiện nay, Huế có 45 giáo xứ với hơn 90 nhà thờ lớn nhỏ, tạo nên một mạng lưới di sản tôn giáo phong phú và đặc sắc.

Theo ThS Nguyễn Thị Ngọc Cẩm, giảng viên Trường Du lịch – Đại học Huế, Phật giáo đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống văn hóa và du lịch của địa phương.

Các nghiên cứu cho thấy tín đồ Phật giáo chiếm khoảng 60% dân số Huế, với hơn một nghìn tu sĩ cùng hàng trăm cơ sở tôn giáo đang hoạt động.

Bên cạnh đó, nhiều công trình phục vụ du lịch tâm linh đã và đang được đầu tư như Khu văn hóa đền Huyền Trân, Thiền viện Trúc Lâm Bạch Mã, Thiền viện Hương Vân, Huyền Không Sơn Thượng, Trung tâm Văn hóa Phật giáo Liễu Quán hay các không gian gắn với Đàn Nam Giao, Đàn Xã Tắc.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng Huế vẫn chưa khai thác hết tiềm năng vốn có. Nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Tâm Hạnh, Phân viện Nghiên cứu Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia tại Huế, cho rằng việc xây dựng các trung tâm du lịch Phật giáo là cần thiết nhưng sẽ rất lãng phí nếu bỏ quên hệ thống di sản sẵn có.

“Huế được biết đến là xứ sở của thiền kinh, sở hữu hàng trăm ngôi chùa lớn nhỏ cùng nhiều cổ tự giàu giá trị lịch sử, văn hóa. Nhưng vì sao Huế vẫn chưa thực sự trở thành điểm sáng thu hút đông đảo du khách hành hương quốc tế là câu hỏi cần được trả lời”, bà đặt vấn đề.

Huế không chỉ có cảnh đẹp. Với tài sản vô giá về văn hóa tâm linh, những người làm du lịch cần xây dựng hình ảnh Huế như vùng đất của của bình yên và hạnh phúc. Giữa thời đại mà con người ngày càng chịu nhiều áp lực bởi nhịp sống hiện đại, những giá trị ấy chính là thứ khiến du lịch văn hóa tâm linh Huế trở nên khác biệt.

Bởi sau tất cả, đọng lại trong lòng du khách đâu chỉ là ngôi chùa cổ, lễ hội đông người hay công trình kiến trúc đẹp mắt. Đó là cảm giác bình yên như trở về “ngôi nhà” tâm hồn giữa tiếng chuông chùa ngân vang trong đêm, là những giá trị nhân văn được lưu giữ qua nhiều thế hệ. Và chính những điều tưởng chừng vô hình ấy lại là thứ dễ lay động lòng người.

Bảo Hòa