Du lịch Huế từ lâu được nhìn nhận qua những biểu tượng lớn như Đại Nội, lăng tẩm, sông Hương, chùa Thiên Mụ hay những di sản nổi tiếng. Nhưng nếu chỉ nhìn Huế từ mặt đất, chúng ta mới nhìn thấy một phần của Huế. Có một Huế khác nằm trong những con đường nhỏ, những làng quê, những cánh đồng, những dòng sông, những làng nghề, những khu vườn, những cộng đồng dân cư và mối quan hệ giữa tất cả những không gian đó.

Du lịch Không gian Tầm thấp có thể mở ra một cách hoàn toàn mới để khám phá Huế: du khách không chỉ đi qua một địa điểm mà có thể nhìn thấy toàn bộ không gian từ nhiều góc độ, vừa trải nghiệm trên mặt đất vừa quan sát từ trên cao bằng drone, vừa nghe câu chuyện ngay tại hiện trường, vừa tạo ra những nội dung số của chính chuyến đi.

Đây không đơn thuần là đưa drone vào hoạt động du lịch. Đây là việc thiết kế lại sản phẩm du lịch dựa trên sự kết hợp giữa không gian vật lý – góc nhìn trên cao – trải nghiệm xanh – công nghệ số – storytelling – content và cộng đồng.

Điều thú vị nhất của mô hình này là nó có thể tạo ra một phân khúc khách hàng hoàn toàn khác với du lịch truyền thống. Du lịch thông thường thường giả định rằng khách có sức khỏe tốt, có thể đi bộ nhiều, chịu được nắng nóng và có đủ thời gian để di chuyển từ điểm này sang điểm khác.

Nhưng thực tế thị trường rất rộng: người cao tuổi đi cùng con cháu, khách đi lại khó khăn, khách không chịu được nóng, gia đình có trẻ nhỏ, khách MICE (nhóm du khách tham gia các chuyến đi kết hợp giữa công việc và nghỉ dưỡng) có lịch trình ngắn, khách chỉ có vài tiếng ở Huế hoặc những người muốn trải nghiệm sâu nhưng không muốn mất cả ngày để di chuyển. Với họ, vấn đề không phải là không muốn khám phá Huế mà là cách khám phá truyền thống đòi hỏi quá nhiều thể lực và thời gian.

Du lịch Không gian Tầm thấp có thể giải quyết bài toán đó: khách di chuyển bằng xe điện, xe đạp hoặc phương tiện phù hợp, dừng ở những điểm quan trọng, trong khi drone giúp họ nhìn rộng hơn, nhìn sâu hơn và hiểu mối quan hệ giữa các không gian mà không cần phải đi bộ qua tất cả.

Hãy bắt đầu bằng một hành trình rất cụ thể: từ khu vực trung tâm Huế, qua khu phố Tây, qua cầu Đập Đá, đi về hướng Vỹ Dạ, tiếp tục qua Cồn Hến, rồi men theo những không gian ven sông và tiến về Dương Nỗ, cuối cùng đến các di tích gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đây không nên chỉ là một tuyến giao thông đưa khách từ trung tâm ra ngoại vi. Nó có thể trở thành một hành lang trải nghiệm Du lịch Không gian Tầm thấp.

Khách bắt đầu từ một Huế đô thị, sau đó dần chuyển sang Huế sông nước, Huế vườn, Huế cộng đồng, Huế làng quê, Huế làng nghề và cuối cùng là Huế di sản sống. Cái hay của tuyến này là sự thay đổi cảnh quan diễn ra liên tục. Khách không cần một điểm tham quan khổng lồ; chính sự chuyển đổi của không gian trở thành câu chuyện.

Tại khu vực trung tâm và khu phố Tây, khách có thể bắt đầu hành trình bằng xe đạp hoặc xe đạp điện. Đây là lúc tinh thần du lịch xanh và bền vững được đưa vào ngay từ đầu. Thay vì một đoàn khách lớn lên xe bus, hành trình có thể được tổ chức thành những nhóm nhỏ, sử dụng xe đạp điện hoặc các phương tiện phát thải thấp. Khách vừa di chuyển chậm, vừa quan sát đời sống thành phố.

Tốc độ thấp giúp họ cảm nhận được những điều mà một chiếc xe bus chạy nhanh thường bỏ qua: hàng cây, kiến trúc, những con phố, dòng người, hàng quán, nhịp sống địa phương. Du lịch xanh ở đây không chỉ là “dùng phương tiện điện”; quan trọng hơn, đó là thiết kế một cách di chuyển khiến khách gần với không gian hơn.

Khi đoàn đi qua cầu Đập Đá, câu chuyện bắt đầu thay đổi. Đây là một điểm rất phù hợp để Du lịch Không gian Tầm thấp phát huy giá trị. Từ mặt đất, khách nhìn thấy cầu, dòng nước và cảnh quan xung quanh. Nhưng drone có thể đưa họ lên một góc nhìn khác: nhìn thấy sự kết nối giữa sông, cầu, đường phố, nhà cửa và không gian Vỹ Dạ.

Hướng dẫn viên có thể vừa dẫn đoàn vừa giải thích hình ảnh drone trực tiếp. Khách không chỉ nghe “đây là cầu Đập Đá”, mà được nhìn thấy cầu Đập Đá đang nằm ở đâu trong toàn bộ cấu trúc cảnh quan của Huế. Đây chính là sự khác biệt giữa việc cung cấp thông tin và việc giúp khách hình thành nhận thức về không gian.

Từ Đập Đá đi về Vỹ Dạ, góc nhìn lại tiếp tục thay đổi. Vỹ Dạ không chỉ nên được kể bằng những câu chuyện quen thuộc về một địa danh thơ mộng. Với drone, khách có thể nhìn thấy những khu vườn, những ngôi nhà, những con đường, những khoảng xanh và mối quan hệ giữa khu dân cư với dòng sông. Nếu kết hợp với xe đạp, hành trình trở thành một trải nghiệm chậm. Khách vừa đạp xe, vừa dừng lại, vừa quan sát, vừa nghe kể chuyện. Những người lớn tuổi có thể sử dụng xe điện hoặc phương tiện hỗ trợ, trong khi các thành viên trẻ hơn đạp xe. Như vậy, một gia đình nhiều thế hệ vẫn có thể cùng tham gia một hành trình, thay vì người già phải đứng ngoài vì không đủ sức đi bộ.

Tiếp tục từ Vỹ Dạ đến Cồn Hến, mô hình lại mở ra một lớp trải nghiệm hoàn toàn khác. Cồn Hến là một không gian cộng đồng sống giữa sông nước, có ẩm thực, đời sống dân cư và những câu chuyện rất riêng. Nếu chỉ đưa khách vào ăn một món đặc sản rồi rời đi, giá trị của Cồn Hến bị thu hẹp rất nhiều.

Nhưng nếu drone bay ở độ cao phù hợp và được phép, khách có thể nhìn thấy toàn bộ cấu trúc của Cồn Hến giữa hệ thống sông nước. Từ trên cao, một cộng đồng nhỏ trở thành một phần của một cảnh quan lớn. Hướng dẫn viên có thể kể về sự hình thành, đời sống và văn hóa của Cồn Hến trong khi hình ảnh trực tiếp giúp khách hiểu câu chuyện bằng mắt. Không gian sống trở thành nội dung du lịch mà không cần biến cộng đồng thành một sân khấu nhân tạo.

Đây chính là một nguyên tắc rất quan trọng của Du lịch Không gian Tầm thấp: không xây dựng một thế giới giả để khách tham quan, mà giúp khách nhìn thấy giá trị của thế giới thật đang tồn tại. Một làng quê, một khu dân cư, một khu vườn hay một làng nghề không cần phải biến thành công viên du lịch.

Người dân vẫn sống, nghệ nhân vẫn làm nghề, trẻ em vẫn đến trường, người dân vẫn sản xuất và cộng đồng vẫn vận hành. Du khách bước vào không gian đó với sự tôn trọng, trải nghiệm một phần đời sống và hiểu câu chuyện của nơi đó. Drone giúp mở rộng góc nhìn, hướng dẫn viên giúp giải thích, còn cộng đồng là người tạo ra nội dung thực chất của trải nghiệm.

Từ Cồn Hến, hành trình tiếp tục đi về Dương Nỗ. Đây có thể trở thành điểm quan trọng nhất của toàn bộ tuyến và cũng là nơi Huế bắt đầu Sandbox thử nghiệm Du lịch Không gian Tầm thấp. Dương Nỗ có một tổ hợp tài nguyên rất đặc biệt: không gian gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh, làng hoa giấy Thanh Tiên, làng tranh dân gian Sình, cảnh quan sông Phổ Lợi, đồng ruộng, làng quê và cộng đồng địa phương. Nếu nhìn từng điểm riêng lẻ, mỗi nơi có thể chỉ là một điểm tham quan nhỏ. Nhưng khi nhìn từ trên cao và kết nối bằng một hành trình xe đạp xanh, chúng ta bắt đầu nhìn thấy một hệ sinh thái văn hóa – cảnh quan – cộng đồng.

Ví dụ, khi đoàn đạp xe qua khu vực Dương Nỗ, drone có thể bay ở khu vực được phép để ghi lại toàn cảnh tuyến đường. Từ trên cao, khách có thể thấy đoàn xe đạp nhỏ đang đi giữa không gian làng quê, phía xa là những cánh đồng lúa, những cụm nhà, những hàng cây và các tuyến đường làng. Sau đó, drone chuyển góc nhìn về phía làng tranh dân gian Sình, rồi về khu vực làng hoa giấy Thanh Tiên. Khách đang đứng trên mặt đất nhưng trên màn hình lại nhìn thấy toàn bộ mối liên hệ giữa các điểm. Đây là trải nghiệm mà một tour đi bộ thông thường rất khó tạo ra.

Đặc biệt, làng tranh dân gian Sình và làng hoa giấy Thanh Tiên có thể trở thành những “điểm trải nghiệm tầm thấp” rất đặc sắc. Khách không chỉ nhìn sản phẩm mà có thể gặp nghệ nhân, nghe câu chuyện về nghề, xem quy trình làm sản phẩm và trực tiếp thử một công đoạn đơn giản. Drone trong trường hợp này không phải để thay thế trải nghiệm gần; nó giúp khách hiểu rằng làng nghề nằm trong một không gian sống rộng lớn như thế nào. Một nghệ nhân đang làm tranh trong một căn nhà nhỏ; nhưng từ trên cao, khách nhìn thấy cả làng, những con đường dẫn vào làng, ruộng lúa và cảnh quan xung quanh. Chi tiết và toàn cảnh được đặt cạnh nhau.

Đó chính là giá trị cốt lõi của góc nhìn tầm thấp: nhìn thấy cái mà mặt đất không thể cho ta thấy. Từ dưới đất, chúng ta nhìn thấy một cánh đồng lúa. Từ trên cao, chúng ta thấy cánh đồng đó nằm giữa những làng quê, những con đường, những dòng nước và những cụm dân cư như thế nào. Từ dưới đất, chúng ta nhìn thấy một làng nghề. Từ trên cao, chúng ta thấy làng nghề nằm trong toàn bộ cấu trúc văn hóa của vùng đất. Từ dưới đất, chúng ta nhìn thấy sông Phổ Lợi. Từ trên cao, chúng ta có thể hiểu dòng sông kết nối những không gian nào. Drone biến cảnh quan thành một câu chuyện có cấu trúc.

Với sông Phổ Lợi, giá trị này càng rõ. Khách có thể đạp xe một đoạn ven sông, dừng tại một Green Rest, nghỉ ngơi, uống nước, sau đó xem hình ảnh drone về chính tuyến đường mình vừa đi. Từ trên cao, dòng sông trở thành một tuyến cảnh quan kết nối làng quê, đồng ruộng và cộng đồng. Nếu thiết kế tốt, Green Rest không chỉ là điểm nghỉ mà trở thành một điểm giải thích: khách có thể nhìn bản đồ, xem hình ảnh drone trực tiếp và hiểu mình đang ở đâu trong toàn bộ hành trình. Đây là cách du lịch xanh, công nghệ và storytelling kết hợp với nhau mà không làm mất đi tính tự nhiên của không gian.

Sau đó, hành trình có thể tiếp tục đến các di tích gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Dương Nỗ. Đây là lúc câu chuyện từ cảnh quan và đời sống cộng đồng chuyển sang lịch sử và ký ức. Điều đặc biệt là khách đã đi qua một chuỗi không gian sống trước khi đến di sản. Vì vậy, di tích không xuất hiện như một điểm độc lập. Nó trở thành một phần của toàn bộ hành trình. Khách hiểu rằng lịch sử không nằm trong một căn nhà hay một tấm bảng giới thiệu; lịch sử nằm trong không gian mà con người đã sống, đi lại, sản xuất và hình thành cộng đồng. Drone có thể giúp nhìn thấy không gian rộng hơn; hướng dẫn viên giúp kết nối không gian đó với câu chuyện lịch sử.

Toàn bộ hành trình từ trung tâm Huế qua khu phố Tây, Đập Đá, Vỹ Dạ, Cồn Hến rồi về Dương Nỗ vì vậy có thể được thiết kế như một “Living Heritage Low-Altitude Tour”. Đây không phải tour chạy theo thật nhiều điểm. Đây là tour đi theo một dòng không gian: đô thị → sông nước → cộng đồng → làng quê → làng nghề → đồng ruộng → di sản. Khách không chỉ “check-in” từng điểm mà trải nghiệm quá trình chuyển đổi của Huế. Và drone đóng vai trò như một lớp camera trên cao giúp kết nối những mảnh ghép tưởng như rời rạc thành một bức tranh thống nhất.

Điều đặc biệt hơn nữa là mỗi đoàn khách có thể được tạo một digital travel memory. Trong hành trình, drone ghi lại những khoảnh khắc đẹp của đoàn: lúc xuất phát từ trung tâm, lúc qua Đập Đá, lúc đạp xe qua Vỹ Dạ, lúc đến Cồn Hến, lúc đi giữa làng quê Dương Nỗ, lúc trải nghiệm tại làng nghề và lúc đến không gian di tích. Sau chuyến đi, khách nhận được một clip ngắn. Một gia đình có thể lưu giữ video đó như một kỷ niệm. Một đoàn doanh nghiệp có thể sử dụng video cho hoạt động truyền thông nội bộ. Một khách trẻ có thể chia sẻ lên mạng xã hội. Như vậy, chuyến đi không kết thúc khi khách rời Dương Nỗ; nó tiếp tục tồn tại trong không gian số.

Từ đây xuất hiện một giá trị kinh tế rất quan trọng: tour trở thành một cỗ máy tạo content. Trước đây doanh nghiệp phải bỏ tiền làm video để quảng bá Huế. Với mô hình này, content được tạo ra ngay trong quá trình khách trải nghiệm. Mỗi ngày có thể có nhiều nhóm khách, mỗi nhóm có những hình ảnh khác nhau. Một phần content được cung cấp cho khách, một phần có thể được sử dụng cho marketing điểm đến theo cơ chế phù hợp. Khách hàng trở thành người chia sẻ câu chuyện. Một video từ Dương Nỗ có thể đến với một người chưa từng biết Thanh Tiên. Một góc nhìn drone về Cồn Hến có thể khiến người xem muốn đến Huế. Một clip đạp xe qua đồng lúa có thể tạo ra cảm hứng về du lịch xanh. Trải nghiệm tạo ra content, content tạo ra nhận biết, nhận biết tạo ra khách hàng mới.

Đây cũng là lý do Du lịch Không gian Tầm thấp có thể gắn rất tự nhiên với du lịch xanh và phát triển bền vững. Mô hình không nhất thiết phải dựa trên xe bus lớn, xây dựng công trình mới hay bê tông hóa cảnh quan. Có thể sử dụng xe đạp, xe đạp điện, phương tiện điện và những điểm nghỉ nhỏ. Khách đi chậm hơn, nhóm nhỏ hơn và tương tác nhiều hơn với cộng đồng. Giá trị kinh tế được phân bổ vào nhiều điểm nhỏ: nghệ nhân, hộ gia đình, quán ăn, điểm nghỉ, người dẫn trải nghiệm, người vận hành phương tiện. Đồng thời, nếu được đo lường đúng, hành trình có thể ghi nhận lượng CO₂ tránh phát thải từ việc sử dụng phương tiện xanh. Du lịch xanh không chỉ là một thông điệp môi trường; nó trở thành một phần của thiết kế sản phẩm.

Nhưng Huế không nên ngay lập tức đưa mô hình này ra toàn thành phố. Dương Nỗ phải là Sandbox đầu tiên. Đây là nơi cần thử nghiệm thật với khách thật. Có thể bắt đầu bằng nhóm 10–20 người mỗi chuyến. Thử nghiệm khách cao tuổi, gia đình nhiều thế hệ, khách chỉ có vài tiếng, khách trẻ và khách MICE. Thử nghiệm hành trình ba giờ, bốn giờ. Thử nghiệm xe đạp và xe đạp điện. Thử nghiệm Drone Live. Thử nghiệm video cá nhân hóa. Đo mức độ hài lòng, thời gian ở từng điểm, mức sẵn sàng chi trả, mức độ chia sẻ content, chi phí vận hành và thu nhập tạo ra cho cộng đồng. Sandbox không phải nơi để chứng minh một ý tưởng đúng; Sandbox là nơi để thị trường chỉ ra phiên bản nào thực sự đúng.

Nếu Dương Nỗ thành công, Huế mới mở rộng mô hình sang Vỹ Dạ, Cồn Hến và các không gian khác. Vỹ Dạ có thể phát triển một sản phẩm tập trung vào nhà vườn, cảnh quan và văn hóa đô thị ven sông. Cồn Hến có thể phát triển sản phẩm về sông nước, ẩm thực và cộng đồng. Những khu vực khác có thể phát triển các phiên bản riêng. Nhưng mỗi nơi không cần bắt đầu lại từ đầu. Huế đã có bộ khung vận hành được kiểm nghiệm tại Dương Nỗ: cách thiết kế tuyến, cách phục vụ khách hạn chế vận động, cách sử dụng drone, cách tổ chức Live Tour, cách tạo content, cách đo lường và cách chia sẻ lợi ích với cộng đồng. Dương Nỗ là nơi thử nghiệm; Vỹ Dạ, Cồn Hến và những không gian tiếp theo là nơi nhân rộng.

Và đó chính là lý do Huế có thể trở thành Sandbox đầu tiên của Việt Nam về Du lịch Không gian Tầm thấp. Huế không cần dẫn đầu bằng một khẩu hiệu lớn. Huế có thể dẫn đầu bằng một mô hình được chứng minh từ thực tế. Bắt đầu bằng một tuyến đường từ trung tâm qua khu phố Tây, Đập Đá, Vỹ Dạ, Cồn Hến và về Dương Nỗ. Bắt đầu bằng những chiếc xe đạp và xe đạp điện. Bắt đầu bằng một drone. Bắt đầu bằng một nhóm khách nhỏ. Bắt đầu bằng những câu chuyện của người dân và nghệ nhân. Bắt đầu bằng những cánh đồng lúa, dòng sông, làng nghề và di sản. Sau đó đo lường, cải tiến và nhân rộng.

Tầm thấp nhưng tầm nhìn không thấp. Từ một chiếc drone bay trên Dương Nỗ, khách có thể nhìn thấy làng Sinh, làng hoa giấy Thanh Tiên, đồng ruộng, sông Phổ Lợi và những con đường làng trong cùng một bức tranh. Từ một hành trình xe đạp xanh, khách có thể đi từ trung tâm đô thị qua Vỹ Dạ, Cồn Hến rồi bước vào không gian di sản sống của Dương Nỗ. Từ một Tour Drone Live, khách vừa nhìn thấy Huế bằng mắt mình vừa nhìn thấy Huế từ trên cao. Từ một video sau chuyến đi, Huế tiếp tục xuất hiện trên không gian số của hàng nghìn du khách. Và từ một Sandbox nhỏ, Huế có thể xây dựng được một mô hình lớn.

Huế không nên bắt đầu bằng việc xây thêm một điểm du lịch. Huế nên bắt đầu bằng việc nhìn lại chính những không gian mình đang có bằng một góc nhìn mới. Dương Nỗ có thể là nơi đầu tiên. Từ Dương Nỗ đến Vỹ Dạ, Cồn Hến và những không gian khác. Từ một tuyến trải nghiệm thành một mạng lưới. Từ một thử nghiệm thành một mô hình. Và từ một mô hình được kiểm chứng tại Huế, Việt Nam có thể bắt đầu hình thành một thế hệ Du lịch Không gian Tầm thấp – xanh hơn, tiếp cận hơn, giàu trải nghiệm hơn và có khả năng tạo ra giá trị cả trong không gian thực lẫn không gian số.

Tác giả: ThS Vũ Tuấn Anh

Chuyên gia tư vấn quốc gia dự án du lịch Creative4Mekong

Mekong Institute tại Việt Nam