Đây là một nguồn tài nguyên rất khác biệt so với những lợi thế du lịch truyền thống như biển, cảnh quan hay di sản. Nếu biết kết hợp giáo dục với du lịch, Huế có thể hình thành một thị trường ngách có giá trị cao, vừa tạo ra sản phẩm du lịch mới, vừa biến thế mạnh tri thức của thành phố thành một ngành kinh tế.

Điểm cốt lõi của mô hình không phải là đưa học sinh đến Huế rồi tổ chức thêm một vài hoạt động tham quan. Ý tưởng lớn hơn là tổ chức các chương trình đào tạo trực tuyến trên toàn quốc, sau đó đưa học viên về Huế vào cuối tuần  để tham gia trực tiếp các hoạt động như Bootcamp, Hackathon và Demo Day. Như vậy, phần đào tạo có thể diễn ra trên thị trường trực tuyến còn Huế trở thành nơi diễn ra những trải nghiệm trực tiếp, cuộc thi, hoạt động nhóm và giao lưu với chuyên gia. Mô hình này có thể tạo thành một chuỗi có giá trị rõ ràng từ học tập-hoạt động- kết quả- tác động.

Đối tượng chính có thể là học sinh, thanh thiếu niên, sinh viên và người trẻ. Nội dung tập trung vào những lĩnh vực có nhu cầu lớn trong tương lai như AI, toán học, lập trình, robotics, khoa học dữ liệu, công nghệ, Design Thinking, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp.

Chẳng hạn, một chương trình AI có thể đào tạo online trong 4–6 tuần. Học viên học kiến thức nền tảng, làm bài tập, hình thành nhóm và chuẩn bị một dự án. Cuối khóa, các nhóm tập trung tại Huế trong hai hoặc ba ngày để tham gia Bootcamp, hoàn thiện sản phẩm và bước vào Hackathon. Chương trình kết thúc bằng Demo Day, nơi các đội trình bày sản phẩm trước hội đồng chuyên gia, giảng viên, doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Điều hấp dẫn của mô hình là một khóa học online có thể trở thành một sản phẩm du lịch. Khi học viên từ Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng hoặc các địa phương khác đến Huế tham gia Hackathon, họ cần lưu trú, ăn uống, vận chuyển, không gian làm việc và trải nghiệm. Nếu phụ huynh đi cùng, lượng khách thực tế còn lớn hơn. Một chương trình 50 học sinh có thể tạo ra hàng chục hoặc hàng trăm lượt khách cho hệ sinh thái du lịch địa phương. Khác với khách tham quan thông thường, đây là nhóm khách đến Huế vì một mục đích cụ thể và thường lưu trú ít nhất vài ngày.

Các chương trình cũng có thể được thiết kế theo nhiều chủ đề khác nhau. AI Challenge có thể yêu cầu học viên sử dụng AI để giải quyết một vấn đề thực tế. Mathematics Challenge tập trung vào tư duy toán học và logic. Robotics Challenge kết hợp công nghệ và kỹ thuật. Startup Challenge yêu cầu các đội phát triển ý tưởng kinh doanh và mô hình startup. Green Innovation Challenge tập trung vào môi trường và phát triển bền vững. Đặc biệt, Huế có thể tạo ra Heritage Innovation Hackathon, trong đó học viên sử dụng AI, công nghệ số, thiết kế và sáng tạo để giải quyết các bài toán liên quan đến di sản, văn hóa và du lịch Huế. Chính những chủ đề gắn với địa phương sẽ làm cho chương trình khó sao chép và tạo ra bản sắc riêng.

Một điểm quan trọng là du lịch phải được tích hợp vào quá trình học tập, chứ không phải học một chương trình rồi sau đó đi tham quan như hai hoạt động độc lập. Ví dụ, học viên tham gia cuộc thi di sản Hackathon có thể khảo sát Đại Nội, bảo tàng, làng nghề hoặc các điểm di sản để tìm bài toán. Học viên của Green Innovation Challenge có thể nghiên cứu vấn đề môi trường tại các điểm du lịch. Học viên Startup Challenge có thể phân tích các mô hình kinh doanh của doanh nghiệp địa phương. Khi đó, chính Huế trở thành một Living Laboratory – phòng thí nghiệm sống cho người học.

Đây là lợi thế rất lớn của Huế. Một chương trình AI có thể được tổ chức ở nhiều thành phố, nhưng AI + Huế + di sản + Đại học Huế + cộng đồng chuyên gia + doanh nghiệp địa phương + Hackathon sẽ tạo thành một sản phẩm khác biệt. Người học vừa tiếp cận công nghệ hiện đại, vừa được đặt công nghệ vào một không gian văn hóa đặc biệt. Đây là sự kết hợp giữa tri thức hiện đại và di sản truyền thống, tạo ra trải nghiệm giáo dục mà những thành phố khác khó bắt chước hoàn toàn.

Để triển khai, yếu tố quan trọng nhất là xây dựng sự hợp tác chặt chẽ giữa giáo dục và du lịch, giữa khu vực công và khu vực tư nhân. Sở Giáo dục và Đào tạo có thể kết nối với hệ thống trường phổ thông và giáo viên. Đại học Huế có thể cung cấp giảng viên, chuyên gia, phòng học, phòng thí nghiệm và cơ sở vật chất. Các trường đại học, tổ chức giáo dục và doanh nghiệp công nghệ có thể cùng xây dựng nội dung. Doanh nghiệp công nghệ đưa ra bài toán thực tế, cung cấp mentor, công nghệ và giải thưởng. Doanh nghiệp du lịch đảm nhiệm lưu trú, vận chuyển, ăn uống và trải nghiệm. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo hệ sinh thái, kết nối các bên và hỗ trợ xúc tiến.

Đặc biệt, Huế có thể xây dựng một Cộng đồng chuyên gia và giảng viên phục vụ cho hệ sinh thái này. Đây có thể là mạng lưới gồm giáo sư, tiến sĩ, giảng viên Đại học Huế, giáo viên phổ thông, chuyên gia công nghệ, doanh nhân, nhà khoa học, chuyên gia đổi mới sáng tạo và những người Huế đang làm việc ở các địa phương khác hoặc ở nước ngoài. Mỗi chuyên gia không nhất thiết phải tham gia toàn thời gian; họ có thể tham gia theo từng chương trình với vai trò giảng viên, mentor, cố vấn hoặc giám khảo. Đây chính là cách biến nguồn lực trí thức phân tán thành một tài sản chung của hệ sinh thái du lịch giáo dục Huế.

Mô hình cũng mở ra cơ hội rất lớn cho du lịch gia đình. Một học sinh đến Huế tham gia AI Bootcamp có thể đi cùng cha mẹ. Trong khi học sinh học và thi Hackathon, phụ huynh có thể tham quan, nghỉ dưỡng, trải nghiệm ẩm thực và văn hóa. Vì vậy, một chương trình giáo dục không chỉ tạo ra doanh thu từ học phí mà còn tạo ra doanh thu cho khách sạn, hostel, nhà hàng, vận chuyển, điểm tham quan và các dịch vụ khác. Nếu tổ chức đều đặn, đây có thể trở thành một nguồn khách mới tương đối ổn định cho Huế.

Một ưu điểm khác là mô hình giảm tính mùa vụ của du lịch. Các chương trình giáo dục có thể tổ chức vào cuối tuần, kỳ nghỉ hè, kỳ nghỉ đông hoặc các khoảng thời gian phù hợp với lịch học. Thay vì chờ khách du lịch đến vào mùa cao điểm, Huế có thể chủ động tạo ra lý do để khách đến. Mỗi tháng có thể tổ chức một hoặc hai Challenge khác nhau, hình thành một lịch sự kiện quanh năm.

Huế cũng có thể tiến tới xây dựng một thương hiệu riêng như “Hue – Education, Technology & Innovation Destination”. Dưới thương hiệu này có thể phát triển một hệ thống chương trình thường niên: AI Bootcamp, Mathematics Challenge, Robotics Competition, Startup Challenge, Green Innovation Challenge, Digital Heritage Hackathon và Creative Technology Camp. Khi thương hiệu đủ mạnh, chương trình không chỉ tuyển học viên trong nước mà còn có thể hướng tới học sinh, sinh viên ASEAN và quốc tế.

Về lâu dài, Huế có thể tổ chức một Hue Education & Innovation Festival hàng năm. Trong một tuần, thành phố đồng thời tổ chức các cuộc thi AI, toán học, robotics, startup, đổi mới sáng tạo và công nghệ di sản. Các trường học đưa học sinh về Huế, doanh nghiệp đưa chuyên gia đến làm mentor, các trường đại học tổ chức workshop, doanh nghiệp công nghệ tài trợ và các cơ sở du lịch phục vụ khách. Khi đó, Huế không chỉ có Festival về văn hóa mà còn có thể hình thành một Festival của tri thức và đổi mới sáng tạo.

Điều quan trọng là có thể bắt đầu rất nhỏ. Không cần xây dựng ngay một hệ thống lớn. Năm đầu tiên có thể thử nghiệm ba chương trình: AI Challenge, Mathematics Challenge và Startup Challenge. Mỗi chương trình tuyển học viên online, đào tạo trong vài tuần, sau đó đưa học viên về Huế vào một cuối tuần để Bootcamp, Hackathon và Demo Day. Sau mỗi chương trình đo lường số lượng học viên, mức độ hài lòng, chi phí, doanh thu, lượng khách lưu trú, khả năng quay lại và sự tham gia của doanh nghiệp. Nếu mô hình chứng minh được hiệu quả, có thể mở rộng lên hàng chục chương trình mỗi năm.

Điểm đặc biệt của ý tưởng này là Huế không cần cạnh tranh bằng giá với các điểm đến du lịch đại chúng. Huế có thể cạnh tranh bằng thứ mà mình sở hữu rất rõ: tri thức, giáo dục, văn hóa, di sản và con người. “Đất học” vốn là một giá trị mang tính lịch sử; nhiệm vụ hiện nay là biến giá trị đó thành một sản phẩm kinh tế mới phù hợp với thời đại AI và đổi mới sáng tạo.

Một học sinh đến Huế để học AI, một nhóm sinh viên đến Huế để thi Hackathon, một gia đình đến Huế vì con tham gia Bootcamp, một doanh nghiệp đến Huế để tìm kiếm nhân tài, một chuyên gia đến Huế để làm mentor và một trường học đưa học sinh đến Huế để trải nghiệm công nghệ. Khi tất cả những hoạt động đó được kết nối, du lịch và giáo dục không còn là hai ngành riêng biệt mà trở thành một hệ sinh thái kinh tế mới.

Huế vì thế có thể xây dựng một định vị rất khác biệt: không chỉ là thành phố di sản, mà còn là điểm đến của tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây chính là hướng phát triển có khả năng biến lợi thế “đất học” của Huế thành một thị trường du lịch giáo dục mới, tạo dòng khách chất lượng cao, kéo dài thời gian lưu trú, kết nối giáo dục với du lịch và quan trọng nhất là đưa Huế trở thành một nơi mà người trẻ đến để học, đến để sáng tạo và đến để tạo ra tương lai.

Tác giả: ThS Vũ Tuấn Anh

Chuyên gia tư vấn quốc gia dự án du lịch Creative4Mekong

Mekong Institute tại Việt Nam