Hương ở xã Phú Thái được nhiều người tiêu dùng ưa chuộng vì được làm hoàn toàn từ các nguyên liệu tự nhiên. Các loại nguyên liệu để tạo ra một nén hương gia truyền bao gồm: nhựa trám, than hoa, tăm tre và đặc biệt là rễ cây bài được mua từ các vùng ở Quảng Ninh, Bắc Ninh… Thay vì làm bằng máy, phần lớn các khâu sản xuất được làm thủ công.

Không chỉ sản xuất các loại hương bài có chiều dài 38 cm, 43 cm, 70 cm, ở thôn Dưỡng Thái Bắc còn nức tiếng với những cây hương khổng lồ có độ dài từ 1,2 - 1,6 m, đường kính từ 10 - 20 cm, tuỳ theo nhu cầu của khách đặt. Các loại hương ở đây làm ra chỉ khác nhau về kích thước còn lại đều có một công thức chung. Nhựa trám được trộn đều với bột than hoa tạo thành nến, người thợ sẽ tuốt đều nến này lên cây tăm hương sau đó lăn trên hỗn hợp mùn cưa và bài rồi phơi khô để định hình cây hương. Tuy nhiên, mỗi cơ sở sản xuất lại có những công thức pha trộn các thành phần khác nhau cho ra sản phẩm có mùi thơm đặc trưng riêng. Danh xưng “nơi làm hương khổng lồ” được ra đời từ đấy.

Với kinh nghiệm gần 40 năm gắn bó với nghề làm hương, bà Lê Thị Bích, 57 tuổi, thợ làm hương tại Cơ sở sản xuất hương Sai Liệu chia sẻ: Thôn Dưỡng Thái Bắc còn có tên tục là làng Oi, trước đây người làng Oi gần như ai cũng biết làm hương, rồi người này truyền dạy cho người kia. Các khâu từ trộn nguyên liệu, se hương, phơi hương đều được làm thủ công. Làm thủ công giúp thợ chủ động lượng bài bắt vào thân hương đều hơn. Chính vì thế, hương làm thủ công sẽ thơm hơn hương làm bằng máy. Đối với những mẻ hương chất lượng cao, công đoạn tuốt nến sẽ được thực hiện nhiều lần. Cây hương thành phẩm sẽ mập hơn hương bình thường và thời gian cháy sẽ chậm hơn. Mỗi nén hương có sự kỳ công, tỷ mỷ và tâm huyết của người làm.

Tại Cơ sở sản xuất hương Nhật Thuý, trung bình có khoảng 20 nhân công làm hương. Ngay từ đầu tháng 10, cơ sở bố trí công nhân làm thêm cả tối. Trước đây, với cách làm thủ công truyền thống, mỗi thợ có thể làm được từ 7.000 - 1 vạn cây/tháng, khi có sự hỗ trợ của máy có thể cho sản lượng tăng gấp 3 lần.

“Vì hương được sử dụng nhiều không chỉ trong dịp Tết mà cả dịp lễ hội đầu năm nên các cơ sở đang khẩn trương hoàn thành những đơn hàng đặt trước. Gia đình tôi đã đầu tư nhiều máy móc tự động cho sản lượng cao hơn nhưng thị trường vẫn ưa chuộng loại hương làm thủ công, nhất là khu vực phía nam”, chị Nguyễn Thị Thuý, chủ cơ sở hương Nhật Thuý chia sẻ.

Các sản phẩm hương đưa ra thị trường ngày càng đa dạng từ mẫu mã đến chủng loại, nhưng loại hương được sản xuất ở nhiều làng nghề của xã Phú Thái dịp này là hương bài, với mùi hương đặc trưng, độ bắt lửa nhanh và nhu cầu sử dụng cao.

Những ngày này, Cơ sở sản xuất hương Thao Tân sáng đèn đến tối mịt vì đơn hàng dồn dập. Chị Trần Thị Thao, chủ Cơ sở sản xuất hương Thao Tân cho biết: "Riêng vụ Tết năm nay, cơ sở của tôi làm hơn 180 vạn cây hương, loại dài 43 cm bán chạy nhất, được hơn 100 vạn; loại 38 cm cỡ nhỡ khoảng 30 vạn; còn lại là hương nhỏ và hương tăm".

Riêng hương khổng lồ, cơ sở này đã giao bán khoảng 10 vạn cây. Doanh thu trung bình từ 100 - 200 triệu đồng/tháng, tạo việc làm cho 3 - 5 lao động trung niên. Tuỳ theo kinh nghiệm, năng suất, thời gian làm việc, thợ làm hương có thể được trả thù lao từ 5 - 7 triệu đồng/người/tháng.

Nghề làm hương không chỉ gắn với đời sống tâm linh của người Việt (thờ cúng tổ tiên, lễ Tết), mà còn góp phần giữ gìn tri thức dân gian, kỹ thuật thủ công truyền thống. “Trong mỗi dịp hè, Tết, tôi vẫn dạy nghề, truyền nghề cho các con, các cháu để nghề truyền thống không bị mai một”, bà Lê Thị Bích, thợ làm hương tại Cơ sở sản xuất hương Sai Liệu kể.

Theo ông Nguyễn Phúc Công, Chủ tịch UBND xã Phú Thái, không chỉ mang ý nghĩa giữ nghề truyền thống, nghề làm hương thu hút người trung niên, nhàn rỗi, lao động thời vụ… tạo thu nhập tương đối ổn định, góp phần cải thiện kinh tế hộ, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn từ làng thuần nông sang tiểu thủ công nghiệp.

Những năm gần đây, các làng nghề làm hương trở thành điểm chụp ảnh, trải nghiệm, thu hút nhiều du khách đến tham quan. Vì thế, thời gian tới, UBND xã khuyến khích các hộ cải tiến mẫu mã, phát triển sản xuất hương sạch, hương thảo mộc theo hướng thân thiện môi trường. Đồng thời hỗ trợ các đơn vị tiếp cận, tiêu thụ sản phẩm trên sàn thương mại điện tử, mở rộng thị trường và củng cố thương hiệu làng nghề.

Huy Đại