Khi Nghị quyết 68-NQ/TW chính thức khẳng định kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc dân, thì cùng lúc, cụm từ “đổi mới sáng tạo” và “sở hữu trí tuệ” cũng được nâng tầm như một hệ điều hành chiến lược. Không phải ngẫu nhiên mà nhóm từ khóa này xuất hiện tới 27 lần trong văn bản - điều hiếm thấy trong các nghị quyết phát triển trước đây. Đó là dấu hiệu cho thấy: muốn khu vực tư nhân phát triển bền vững, thì tài sản vô hình và hệ sinh thái sáng tạo phải được đặt ở trung tâm chính sách.

Tư duy mới cho một giai đoạn mới

“Đổi mới sáng tạo” không còn là một khẩu hiệu. Nó trở thành một chuẩn mực bắt buộc trong chiến lược phát triển doanh nghiệp tư nhân. Nghị quyết 68 lần đầu tiên cho phép doanh nghiệp trích tối đa 20% lợi nhuận trước thuế để lập Quỹ phát triển đổi mới sáng tạo; chi phí R&D, phần mềm, chuyển đổi số, sở hữu trí tuệ… đều được khấu trừ thuế. Đây là cú hích chính sách mạnh mẽ để doanh nghiệp tư nhân Việt Nam nâng cấp năng lực cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Cụm từ “chuyển đổi số” xuất hiện bảy lần, nhưng không phải là khẩu hiệu sáo rỗng. Nghị quyết yêu cầu xây dựng sandbox pháp lý – cơ chế thử nghiệm cho các mô hình kinh doanh mới trong thương mại điện tử, fintech, AI, blockchain… Quan trọng hơn, chính phủ đặt mục tiêu số hóa toàn bộ quy trình các thủ tục: từ đăng ký kinh doanh, đất đai, thuế đến đăng ký quyền sở hữu trí tuệ. Khi đó, doanh nghiệp có thể vận hành trơn tru hơn, ít ma sát thủ tục, tăng tính minh bạch và tiếp cận thị trường hiệu quả hơn.

Sở hữu trí tuệ và tài sản vô hình vốn bị xem là “xa xỉ” với doanh nghiệp nhỏ và vừa, nay được đặt ngang với đất đai và vốn trong chuỗi giá trị. Nghị quyết 68 đặt mục tiêu: rút ngắn thời gian cấp quyền sở hữu trí tuệ, cho phép đăng ký trực tuyến toàn bộ quá trình, hỗ trợ đăng ký ra nước ngoài, và xử lý nghiêm vi phạm. Đây là bước chuyển hướng từ “quản lý” sang “bảo hộ chủ động” - giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư vào sáng tạo mà không lo mất trắng khi bị xâm phạm.

Tư pháp - Tấm khiên cuối cùng bảo vệ đổi mới sáng tạo

Một điểm mới, sâu sắc trong Nghị quyết là việc tăng cường hiệu lực của Tòa án Kinh tế, Trọng tài thương mại, Trung tâm hoà giải… nhằm xử lý tranh chấp về đổi mới sáng tạo và sở hữu trí tuệ nhanh chóng - công bằng - minh bạch. Trong kỷ nguyên số, tranh chấp không chỉ nằm ở hợp đồng, mà còn ở ý tưởng, mã nguồn, thương hiệu, dữ liệu và nội dung sáng tạo. Chỉ khi hệ thống tư pháp đủ mạnh và có năng lực chuyên môn, doanh nghiệp sáng tạo mới không bị “đánh úp” bằng vi phạm mà không có nơi giải cứu.

Từ góc độ luật sư hành nghề sâu trong lĩnh vực này, tôi cho rằng đây là bước đi đúng và kịp thời. Khi các tài sản vô hình như thương hiệu, công nghệ, bản quyền, phần mềm… được thừa nhận là “tài sản”, thì cũng cần có cơ chế xử lý tranh chấp tài sản tương ứng – chuyên sâu, nhanh gọn và thân thiện với doanh nghiệp.

Việt Nam đang chuyển dịch từ nền kinh tế dựa vào tài nguyên và lao động giá rẻ sang nền kinh tế dựa trên chất xám, sáng tạo và giá trị vô hình. Đó không phải là lựa chọn - mà là bắt buộc. Năng lực cạnh tranh hôm nay không còn là nhà máy lớn - mà là dữ liệu, thương hiệu, sở hữu trí tuệ và khả năng thích ứng công nghệ. Muốn có điều đó, cần hành lang pháp lý thông thoáng - đồng thời hệ thống tư pháp phải là điểm tựa bảo vệ công bằng.

Nghị quyết 68 không chỉ gọi tên khu vực tư nhân là động lực, mà còn trao cho họ bộ công cụ: từ chính sách thuế - tài chính - pháp lý đến thể chế tư pháp. Với nền tảng này, doanh nghiệp tư nhân Việt Nam có thể đi xa hơn - không chỉ bằng sức mạnh vốn, mà bằng tri thức, công nghệ và khát vọng đổi mới.

Điều quan trọng còn lại là: hệ sinh thái có đủ mạnh và pháp luật có đủ tin cậy để bảo vệ người sáng tạo hay không.

Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm, Chuyên gia chính sách pháp luật doanh nghiệp và sở hữu trí tuệ

Luật sư Trương Anh Tú là Chủ tịch TAT Law Firm - hãng luật tư vấn và bảo vệ nhiều vụ tranh chấp sở hữu trí tuệ, đổi mới sáng tạo tại Việt Nam. Ông đồng thời là Ủy viên Thường vụ Trung ương Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam, chuyên gia tư vấn pháp lý cho doanh nghiệp tư nhân trong lĩnh vực công nghệ, thương mại điện tử và tài sản trí tuệ.