Trong bối cảnh chuyển đổi số và đô thị hóa nhanh, UBND xã vẫn gặp nhiều khó khăn như hạn chế về cơ sở vật chất, chất lượng cán bộ chưa đồng đều, cơ chế phối hợp rườm rà và sự tham gia của người dân còn yếu. Để khắc phục, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, cải cách hành chính, đào tạo cán bộ và xây dựng quy trình làm việc rõ ràng, minh bạch. Việc tăng cường minh bạch, trách nhiệm giải trình và thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng sẽ giúp củng cố niềm tin vào chính quyền cơ sở. Về dài hạn, cần phát triển mô hình chính quyền số – xã hội số – kinh tế số cấp xã, phân cấp hợp lý từ cấp huyện và xây dựng bộ máy hành chính tinh gọn, hiệu quả. Những giải pháp này sẽ góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công, tiết kiệm chi phí, ổn định xã hội và thúc đẩy phát triển bền vững vùng nông thôn Hà Nội.

1.     Đặt vấn đề

Trong bối cảnh cả nước đang nỗ lực xây dựng nền hành chính hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, thì việc nâng cao chất lượng hoạt động của chính quyền cấp cơ sở, đặc biệt là Ủy ban nhân dân xã nơi gần dân nhất, giữ vai trò trực tiếp tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước càng trở nên cấp thiết. Tại thành phố Hà Nội, một đô thị đặc biệt với tốc độ đô thị hóa nhanh, quy mô dân cư lớn và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng phục vụ nhân dân, việc đổi mới hình thức hoạt động của ủy ban nhân dân xã không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là đòi hỏi mang tính chiến lược để xây dựng chính quyền cơ sở thật sự “gần dân, sát dân, vì dân”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, ở một số địa phương, hoạt động của ủy ban nhân dân xã vẫn còn biểu hiện hành chính hóa, thụ động, thiếu chủ động sáng tạo; hiệu quả điều hành chưa tương xứng với yêu cầu thực tiễn, dẫn đến tình trạng trì trệ trong thực hiện nhiệm vụ chính trị – kinh tế – xã hội tại địa phương. Chính vì vậy, việc nghiên cứu, đề xuất các giải pháp đổi mới hình thức hoạt động nhằm nâng cao trách nhiệm và hiệu quả điều hành của ủy ban nhân dân xã trên địa bàn thành phố Hà Nội là hết sức cần thiết, góp phần hoàn thiện nền hành chính cơ sở, xây dựng chính quyền phục vụ trong thời kỳ đẩy mạnh cải cách và chuyển đổi số quốc gia.

2.     Thực trạng và thách thức hiện nay

2.1. Tình hình hoạt động của ủy ban nhân xã ở thành phố Hà Nội

Ủy ban nhân dân xã là cơ quan hành chính nhà nước ở cấp cơ sở, trực thuộc ủy ban nhân dân cấp huyện, có vai trò hết sức quan trọng trong việc tổ chức thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh - quốc phòng, và giải quyết các vấn đề dân sinh theo phân cấp quản lý nhà nước. Ủy ban nhân dân xã là nơi gần dân nhất, trực tiếp tiếp xúc và giải quyết các yêu cầu, nguyện vọng chính đáng của người dân, đồng thời thực hiện chủ trương, của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước trên địa bàn.

Tại Hà Nội sự phát triển đô thị đang diễn ra mạnh mẽ, ủy ban nhân dân các xã thuộc các huyện như: Đông Anh, Gia Lâm, Sóc Sơn, Thạch Thất, Ba Vì, Phúc Thọ… phải quản lý địa bàn rộng, mật độ dân cư phân tán, cơ cấu dân số đa dạng và nhiều nơi vẫn mang đặc trưng nông thôn. Trong khi đó, nguồn lực đầu tư về hạ tầng, công nghệ và nhân sự cho khu vực này còn hạn chế so với khu vực trung tâm. Chính sự phân hóa về điều kiện kinh tế - xã hội, trình độ dân trí, mức độ đô thị hóa… đã tạo ra những áp lực lớn đối với ủy ban nhân dân xã trong việc tổ chức điều hành, thực thi công vụ, và duy trì hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Thực tế cho thấy, khối lượng công việc tại ủy ban nhân dân xã hiện nay không hề nhỏ. Ngoài các nhiệm vụ chuyên môn về quản lý đất đai, xây dựng nông thôn mới, tài chính - ngân sách, công tác dân số, y tế cơ sở, quản lý hộ tịch, hộ khẩu… cán bộ ủy ban nhân dân  xã còn phải giải quyết hàng loạt thủ tục hành chính liên quan đến đời sống hàng ngày của người dân. Tuy nhiên, một số xã vẫn đang hoạt động theo mô hình quản lý truyền thống, thiếu đồng bộ về cơ sở vật chất, trình độ cán bộ, phương tiện kỹ thuật phục vụ công tác điều hành. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng và thời gian xử lý công việc.

Một tín hiệu tích cực trong thời gian gần đây là một số xã đã chủ động đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và tiếp công dân. Ví dụ, huyện Đông Anh là một trong những đơn vị đi đầu trong việc triển khai mô hình “Chính quyền điện tử” ở cấp xã, bước đầu đã giúp người dân tiếp cận dịch vụ công dễ dàng hơn. Một số xã ở huyện Gia Lâm đã triển khai hệ thống camera giám sát an ninh, kết nối trực tuyến giữa cán bộ xã và người dân qua các nền tảng như Zalo, Cổng dịch vụ công thành phố Hà Nội… Việc tiếp nhận, xử lý phản ánh kiến nghị qua môi trường mạng đã dần thay thế hình thức giấy tờ truyền thống, góp phần tăng tính minh bạch và hiệu quả. Nhìn chung, hiệu quả hoạt động của ủy ban nhân dân các xã ở thành phố Hà Nội vẫn chưa đồng đều, giữa các xã trong cùng một huyện, thậm chí trong cùng một cụm xã cũng có sự chênh lệch về năng lực quản trị và tổ chức thực thi. Bên cạnh đó, đặc điểm dân cư ở khu vực các xã có tính chất phức tạp hơn do có sự giao thoa giữa lao động nông nghiệp truyền thống và các nhóm dân cư mới trong quá trình đô thị hóa. Ủy ban nhân dân xã phải đối mặt với nhiều vấn đề mới nảy sinh như: tranh chấp đất đai do thiếu quy hoạch rõ ràng; quản lý trật tự xây dựng trên đất nông nghiệp; sự dịch chuyển dân cư và lao động; yêu cầu bảo vệ môi trường trong sản xuất nông nghiệp – công nghiệp xen kẽ. Đây là những yếu tố khiến cho công tác điều hành của ủy ban nhân dân  xã càng trở nên áp lực và đòi hỏi phải đổi mới tư duy, cách thức tổ chức công việc.

2.2. Khó khăn, thách thức trong việc điều hành và nâng cao trách nhiệm

Bên cạnh những nỗ lực đổi mới và chuyển mình trong công tác quản lý, điều hành, ủy ban nhân dân các xã vẫn đang phải đối mặt với hàng loạt khó khăn, thách thức mang tính hệ thống, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động và chất lượng phục vụ nhân dân. Trước hết, cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ tại nhiều xã còn chưa đáp ứng được yêu cầu xây dựng chính quyền số, chính quyền điện tử cấp cơ sở. Một số xã chưa được trang bị đầy đủ máy tính, đường truyền mạng ổn định, phần mềm quản lý hồ sơ, cũng như các thiết bị phục vụ cho việc tiếp công dân, họp trực tuyến hay cung cấp dịch vụ công mức độ cao. Việc thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến vẫn còn manh mún, phụ thuộc nhiều vào cán bộ “gõ máy” thay vì người dân chủ động truy cập và sử dụng.

Chất lượng đội ngũ cán bộ công chức ở xã cũng là một trong những rào cản lớn nhất hiện nay. Trong khi khối lượng công việc ngày càng tăng, yêu cầu chuyên môn ngày càng cao, thì một bộ phận cán bộ vẫn chưa được đào tạo bài bản về quản trị hành chính công, kỹ năng xử lý công việc trên môi trường số hoặc giải quyết các tình huống phát sinh theo hướng phục vụ người dân. Đáng chú ý, vẫn còn tồn tại tâm lý e ngại thay đổi, thiếu chủ động học hỏi, chưa quen với mô hình làm việc mới dựa trên dữ liệu và công nghệ. Đội ngũ cán bộ trẻ thì ít, còn cán bộ lớn tuổi chiếm tỷ lệ cao, nhiều người chưa đáp ứng được yêu cầu cải cách hành chính hiện đại. Thêm vào đó, cơ chế phối hợp giữa các bộ phận chuyên môn trong nội bộ ủy ban nhân dân xã còn tồn tại tình trạng rườm rà, thiếu hiệu quả. Nhiều công việc vẫn đang được xử lý theo hướng “chuyển văn bản - chờ ý kiến”, thiếu cơ chế xử lý liên thông, gây chậm trễ và phiền hà cho người dân. Các phòng, ban thường làm việc rời rạc, thiếu sự chia sẻ thông tin, dẫn đến tình trạng trùng lặp, thậm chí xung đột trong giải quyết vụ việc. Quy trình giải quyết thủ tục hành chính tuy đã được chuẩn hóa nhưng chưa thực sự thân thiện với người dân ở vùng nông thôn, dẫn đến tình trạng người dân vẫn phải đi lại nhiều lần để hoàn thiện hồ sơ.

Sự tham gia của người dân vào hoạt động quản lý nhà nước ở cấp xã, mặc dù được đề cao về nguyên tắc, nhưng trên thực tế vẫn còn mang tính hình thức. Các hội nghị đối thoại, lấy ý kiến cộng đồng thường thiếu chiều sâu, chủ yếu để “đủ thủ tục” thay vì tạo điều kiện cho người dân tham gia thực chất vào quá trình ra quyết định. Việc người dân giám sát chính quyền cơ sở, phản ánh kiến nghị hay tiếp cận thông tin còn nhiều hạn chế, cả về phương thức tiếp cận lẫn năng lực phản biện. Điều này khiến ủy ban nhân dân  xã chưa thực sự phát huy được vai trò của cộng đồng trong nâng cao chất lượng quản lý và điều hành. Cuối cùng, áp lực từ yêu cầu cải cách hành chính ngày càng lớn cũng là thách thức không nhỏ đối với ủy ban nhân dân xã trong bối cảnh nguồn lực tài chính và con người còn hạn chế. Chính phủ, thành phố Hà Nội và các cấp ngành liên tục đặt ra các chỉ tiêu về rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, nâng cao mức độ hài lòng của người dân, thực hiện chuyển đổi số toàn diện… Tuy nhiên, để đạt được những mục tiêu đó, ủy ban nhân dân xã cần có nguồn lực về ngân sách, nhân sự công nghệ thông tin, hệ thống hạ tầng số và nhất là một bộ máy linh hoạt, thích ứng. Trong khi đó, ngân sách cấp xã thường phụ thuộc vào cấp trên, cán bộ giỏi lại có xu hướng chuyển lên cấp huyện hoặc sang khu vực tư nhân do chế độ đãi ngộ chưa tương xứng.

3.     Giải pháp đổi mới và nâng cao hiệu quả

Thứ nhất, biện pháp cụ thể để cải thiện hoạt động

Trước những áp lực ngày càng lớn từ yêu cầu đổi mới mô hình quản trị nhà nước và cải cách hành chính toàn diện, việc triển khai đồng bộ các biện pháp cụ thể nhằm cải thiện hoạt động của ủy ban nhân dân xã trở thành nhiệm vụ trọng tâm và cấp thiết. Một trong những giải pháp có tính đột phá là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác quản lý và phục vụ người dân. Việc triển khai mô hình “Chính quyền số cấp xã” không chỉ là xu thế tất yếu trong thời đại chuyển đổi số, mà còn là cơ sở nền tảng để nâng cao hiệu quả điều hành và tính minh bạch trong hoạt động của chính quyền cơ sở. Theo đó, các xã cần đầu tư, vận hành hiệu quả các phần mềm quản lý hồ sơ công dân, phần mềm theo dõi công việc nội bộ, hệ thống tiếp nhận phản ánh kiến nghị qua ứng dụng di động, cũng như tích hợp dữ liệu dân cư vào hệ thống thông tin quản lý hành chính. Đây là điều kiện quan trọng để các xã từng bước hình thành cơ sở dữ liệu dùng chung, hỗ trợ ra quyết định nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Song song với đó, việc đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công trực tuyến mức độ 3 và 4 là yêu cầu bắt buộc nhằm giảm thiểu sự tiếp xúc trực tiếp, tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân và nâng cao tính chuyên nghiệp trong phục vụ. UBND xã cần chủ động phối hợp với các đơn vị chuyên môn cấp huyện, sở ngành để chuẩn hóa quy trình, đảm bảo hạ tầng kỹ thuật đủ mạnh và đội ngũ cán bộ đủ năng lực vận hành. Mô hình “một cửa điện tử hiện đại” cần được triển khai trên tinh thần lấy người dân làm trung tâm, đơn giản hóa thủ tục và cá thể hóa dịch vụ.

Một giải pháp có tính chất bền vững khác là tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đặc biệt trong bối cảnh yêu cầu về trình độ quản lý, kỹ năng sử dụng công nghệ và năng lực thích ứng ngày càng cao. Việc tổ chức các lớp đào tạo kỹ năng lãnh đạo, quản lý, giao tiếp hành chính, cũng như các khóa học ngắn hạn về xu hướng chuyển đổi số là rất cần thiết. Ngoài ra, UBND xã cần có chính sách phát hiện, bồi dưỡng và trọng dụng cán bộ trẻ, có năng lực chuyên môn, tạo cơ hội cho họ luân chuyển công tác để rèn luyện thực tiễn, từ đó hình thành đội ngũ cán bộ kế cận năng động, đổi mới tư duy quản trị ở cấp xã.

Cuối cùng, để đảm bảo hoạt động hành chính hiệu quả, việc cải tiến quy trình làm việc nội bộ là điều không thể thiếu. Các xã cần chủ động rà soát, rút ngắn quy trình giải quyết thủ tục hành chính theo hướng giảm bớt các bước trung gian, loại bỏ sự chồng chéo, trùng lặp trong phân công nhiệm vụ. Mô hình “một cửa liên thông” không chỉ dừng ở bộ phận tiếp nhận hồ sơ, mà cần lan tỏa vào toàn bộ bộ máy xử lý công vụ. Mỗi vị trí công việc cần được phân công rõ ràng về vai trò, trách nhiệm, chỉ tiêu đánh giá, từ đó hình thành cơ chế phối hợp nội bộ hiệu quả, nhanh gọn, giảm thiểu xung đột và nâng cao tinh thần trách nhiệm trong thực thi nhiệm vụ.

Thứ hai, nhấn mạnh vai trò của minh bạch, trách nhiệm và sự tham gia của cộng đồng

Trong quá trình hiện đại hóa nền hành chính công và hướng tới xây dựng chính quyền gần dân, phục vụ dân, việc bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng không chỉ là nguyên tắc quản trị hiện đại mà còn là yếu tố cốt lõi để nâng cao hiệu quả điều hành của ủy ban nhân dân xã. Đây không phải là khái niệm mang tính lý thuyết, mà là đòi hỏi mang tính thực tiễn, bắt nguồn từ chính nhu cầu ngày càng cao của người dân về việc được biết, được tham gia và được giám sát hoạt động của chính quyền địa phương. Trong bối cảnh đó, minh bạch hóa thông tin cần được xác định là bước đi đầu tiên và tiên quyết. Khi người dân được tiếp cận dễ dàng các thông tin như ngân sách xã, các dự án đầu tư công, quy hoạch xây dựng nông thôn, hoặc kết quả đấu thầu… thì niềm tin vào chính quyền sẽ được củng cố. Việc công khai thông tin này cần diễn ra đồng thời tại trụ sở UBND xã và trên các nền tảng số như cổng thông tin điện tử của huyện, ứng dụng hành chính công thành phố Hà Nội. Bên cạnh đó, hình thức trình bày cần đơn giản, dễ hiểu, sử dụng ngôn ngữ phổ thông, giúp mọi tầng lớp người dân – đặc biệt là nông dân, người lớn tuổi có thể tiếp cận được.

Cùng với minh bạch, trách nhiệm giải trình của chính quyền cơ sở cũng cần được tăng cường một cách thực chất, không mang tính hình thức hay đối phó. Chủ tịch UBND xã, với tư cách là người đứng đầu cơ quan hành chính cấp xã, cần chủ động tổ chức các cuộc đối thoại định kỳ với người dân và doanh nghiệp trong xã để nắm bắt phản ánh, giải quyết khó khăn và lắng nghe ý kiến đóng góp cho hoạt động quản lý nhà nước. Những buổi đối thoại này không chỉ thể hiện tinh thần cầu thị của chính quyền mà còn là kênh hai chiều giúp điều chỉnh chính sách sát với thực tiễn địa phương. Đặc biệt, trong điều kiện chuyển đổi số đang được đẩy mạnh, việc thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng cần được thực hiện bằng các công cụ kỹ thuật số linh hoạt và tiện dụng. Các xã có thể thiết lập các nhóm Zalo hành chính công, sử dụng app phản ánh hiện trường, hoặc các nền tảng khảo sát trực tuyến để ghi nhận ý kiến người dân nhanh chóng và liên tục. Đồng thời, cần khuyến khích việc thành lập và duy trì các tổ giám sát cộng đồng – bao gồm đại diện các tổ chức đoàn thể, hội phụ nữ, hội nông dân, người cao tuổi… để theo dõi việc triển khai các dự án công, từ đó tăng cường tính liêm chính và kiểm soát quyền lực ở cấp cơ sở. Khi ba yếu tố minh bạch, giải trình, và sự tham gia cộng đồng được triển khai đồng bộ, chính quyền cấp xã sẽ không còn là “người quản lý đơn thuần” mà trở thành người đồng hành cùng dân, vì dân và do dân. Sự chuyển biến này không chỉ nâng cao chất lượng quản lý, giảm thiểu tiêu cực, mà còn khơi dậy tinh thần trách nhiệm xã hội trong cộng đồng dân cư – một trong những nền tảng quan trọng nhất để phát triển bền vững ở nông thôn ngoại thành Hà Nội.

4.     Kết quả mong đợi và tầm nhìn tương lai

Thứ nhất, lợi ích mang lại từ giải pháp

Việc triển khai các giải pháp đổi mới hoạt động, nâng cao trách nhiệm và hiệu quả điều hành của UBND xã ở khu vực ngoại thành Hà Nội không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu cấp bách trước mắt mà còn hứa hẹn mang lại những lợi ích to lớn, toàn diện và bền vững ở cả cấp độ cá nhân, tổ chức và hệ thống. Tác động đầu tiên và trực tiếp nhất chính là đối với người dân – chủ thể trung tâm của hoạt động hành chính công. Khi quy trình làm việc được cải tiến, công nghệ thông tin được ứng dụng một cách bài bản và đồng bộ, chất lượng dịch vụ công tại cấp xã sẽ được nâng cao rõ rệt. Người dân không còn phải chờ đợi nhiều ngày để làm các thủ tục hộ tịch, chứng thực, đất đai hay xin xác nhận hành chính, mà có thể được phục vụ nhanh chóng, đúng quy trình, minh bạch và thuận tiện hơn, thậm chí ngay tại nhà thông qua dịch vụ công trực tuyến. Điều này không chỉ giảm thiểu phiền hà mà còn làm gia tăng sự hài lòng, góp phần cải thiện đáng kể mối quan hệ giữa chính quyền và người dân.

Trên nền tảng của sự phục vụ hiệu quả ấy, niềm tin của người dân vào chính quyền cơ sở được củng cố một cách tự nhiên, bền vững, chứ không phải thông qua các hình thức tuyên truyền một chiều. Khi chính quyền công khai thông tin, giải trình kịp thời, lắng nghe phản ánh và tiếp thu ý kiến từ người dân, họ sẽ nhìn thấy được sự thay đổi thực chất, từ đó hình thành tâm lý tin tưởng, đồng thuận và sẵn sàng phối hợp với UBND xã trong việc triển khai các chủ trương, chính sách ở địa phương. Đây là tiền đề quan trọng giúp tăng cường “sức đề kháng” xã hội trước các luồng thông tin sai lệch, đặc biệt trong bối cảnh truyền thông xã hội phát triển mạnh mẽ như hiện nay.

Không chỉ dừng lại ở người dân, các giải pháp đổi mới còn mang lại những lợi ích chiến lược cho chính bộ máy hành chính ở cấp xã, trong đó nổi bật là việc tiết kiệm chi phí và thời gian. Việc số hóa quy trình, thực hiện các thao tác xử lý công việc trên phần mềm quản lý, giao việc tự động, lưu trữ dữ liệu điện tử sẽ giúp giảm đáng kể chi phí văn phòng phẩm, in ấn, nhân lực xử lý thủ công… Đồng thời, quy trình làm việc rút gọn, rõ ràng sẽ giúp cán bộ xã không còn mất thời gian cho những thủ tục rườm rà, mà có thể tập trung nhiều hơn vào việc tư duy chính sách, hỗ trợ người dân, doanh nghiệp và xử lý tình huống phát sinh một cách linh hoạt hơn. Điều này góp phần xây dựng một nền hành chính cơ sở chuyên nghiệp, hiệu quả và thích ứng cao với bối cảnh phát triển mới.

Ở tầng cao hơn, khi cả người dân và chính quyền đều được hưởng lợi từ một hệ thống quản lý thông minh, hiệu quả, thì toàn bộ địa phương sẽ từng bước xây dựng được một nền tảng quản trị công vững chắc, tạo môi trường xã hội ổn định, lành mạnh. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với các xã Hà Nội nơi đang chuyển mình từ mô hình nông thôn truyền thống sang đô thị hóa, đón đầu làn sóng đầu tư, dịch chuyển sản xuất và phát triển hạ tầng. Một chính quyền cơ sở mạnh, minh bạch, được người dân ủng hộ sẽ là điểm tựa vững chắc cho doanh nghiệp yên tâm đầu tư, cho các mô hình sản xuất kinh doanh ở nông thôn có cơ hội phát triển bền vững. Đồng thời, đây cũng là bước khởi đầu quan trọng giúp Hà Nội thực hiện thành công mục tiêu xây dựng chính quyền đô thị, phát triển vùng ngoại thành trở thành các “trung tâm vệ tinh” trong không gian phát triển đa cực của thành phố. Như vậy, lợi ích của việc đổi mới phương thức điều hành và nâng cao trách nhiệm quản lý của ủy ban nhân dân xã không chỉ dừng lại ở khía cạnh hành chính, mà còn mang ý nghĩa chiến lược về phát triển con người, củng cố niềm tin chính trị – xã hội, và mở rộng không gian phát triển kinh tế cho toàn vùng ngoại thành Hà Nội trong tương lai gần.

Thứ hai, định hướng dài hạn

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ, định hướng dài hạn trong công tác quản lý nhà nước tại cấp xã không thể dừng lại ở việc cải thiện quy trình hành chính đơn thuần, mà cần hướng đến xây dựng một mô hình chính quyền cơ sở hiện đại, đa năng và linh hoạt, vừa thực hiện chức năng quản lý hành chính truyền thống, vừa trở thành trung tâm dữ liệu và kết nối phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. Theo đó, việc phát triển mô hình “chính quyền số – xã hội số – kinh tế số” ở cấp xã là xu thế tất yếu và cần được xác định là mục tiêu chiến lược trong giai đoạn tới. Ủy ban nhân dân xã sẽ không chỉ là nơi tiếp nhận và giải quyết các thủ tục hành chính mà còn đóng vai trò là “đầu mối thông minh”, nơi tổng hợp, phân tích và khai thác dữ liệu dân cư, dữ liệu đất đai, lao động, sản xuất nông nghiệp… để hỗ trợ ra quyết định chính sách, xây dựng quy hoạch phát triển địa phương một cách chủ động, khoa học và sát với nhu cầu thực tiễn.

Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, việc tăng cường phân cấp, ủy quyền từ cấp huyện xuống cấp xã là điều kiện tiên quyết. Thực tế cho thấy, một số lĩnh vực như quản lý đất đai, cấp phép xây dựng, cấp giấy chứng nhận hộ kinh doanh… nếu được phân quyền mạnh mẽ và rõ ràng hơn cho cấp xã sẽ giúp rút ngắn quy trình giải quyết, giảm tải áp lực cho cấp huyện, đồng thời phát huy vai trò chủ động của chính quyền cơ sở trong quản lý địa bàn. Tuy nhiên, sự phân cấp này cần đi đôi với việc đảm bảo đủ thẩm quyền, ngân sách và đào tạo cán bộ – tránh tình trạng “giao việc nhưng không giao quyền”, hoặc “ủy quyền nhưng không giám sát”, gây khó khăn trong tổ chức thực hiện. Mỗi xã cần được tạo điều kiện tự chủ trong giải quyết công việc hành chính thường xuyên, đồng thời linh hoạt xử lý các tình huống phát sinh, từ đó nâng cao khả năng ứng biến và điều phối nguồn lực tại chỗ.

Song hành với đó, việc xây dựng bộ máy hành chính cấp xã theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả và thích ứng linh hoạt với biến động của môi trường phát triển là yêu cầu then chốt trong dài hạn. Điều này đòi hỏi sự thay đổi về cả cơ cấu tổ chức lẫn tư duy quản trị. Không chỉ tinh giản về số lượng biên chế, ủy ban nhân dân xã cần chú trọng đến việc tái cấu trúc các chức năng, loại bỏ sự chồng chéo, xây dựng cơ chế làm việc theo nhóm chuyên môn thay vì chia cắt theo từng lĩnh vực hành chính nhỏ lẻ. Đặc biệt, cần đề cao vai trò của đội ngũ cán bộ trẻ, có trình độ công nghệ, kỹ năng quản lý và tư duy cải tiến – những người có khả năng thích ứng nhanh với xu thế quản trị số, xã hội số và phục vụ công dân số. Song song đó, các công cụ đánh giá hiệu quả công việc cũng cần được đổi mới, dựa trên kết quả đầu ra thay vì chỉ căn cứ vào quy trình hay số lượng công việc.

Định hướng phát triển dài hạn của ủy ban nhân dân xã ở Hà Nội cần đặt trong tổng thể chiến lược phát triển thành phố theo hướng “Thành phố thông minh, quản trị hiện đại, phát triển bền vững và bao trùm”. Khi cấp xã trở thành một mắt xích chủ động và hiệu quả trong hệ thống quản lý đô thị, khi bộ máy hành chính cơ sở không chỉ là nơi “giải quyết thủ tục” mà còn là hạt nhân phát triển kinh tế – xã hội tại chỗ, thì khi đó, chúng ta mới thực sự đạt được mục tiêu hiện đại hóa quản trị nhà nước từ gốc.

KẾT LUẬN

Trong bối cảnh phát triển nhanh chóng của đô thị Hà Nội và xu thế chuyển đổi số diễn ra trên toàn quốc, việc đổi mới hoạt động, nâng cao trách nhiệm và hiệu quả điều hành của ủy ban nhân dân xã không chỉ là yêu cầu tất yếu, mà còn là nền tảng quan trọng để xây dựng chính quyền cơ sở hiện đại, phục vụ nhân dân một cách thực chất. Việc áp dụng các giải pháp mang tính hệ thống như ứng dụng công nghệ thông tin, cải tiến quy trình làm việc, tăng cường đào tạo cán bộ và đặc biệt là phát huy vai trò giám sát, đồng hành của người dân sẽ giúp ủy ban nhân dân xã nâng cao năng lực quản lý, đồng thời xây dựng hình ảnh chính quyền gần dân, vì dân. Những kết quả tích cực đạt được từ các mô hình chính quyền số, các sáng kiến về minh bạch hóa thông tin hay cơ chế đối thoại định kỳ với người dân đã chứng minh rằng: nếu chính quyền thực sự cầu thị và sáng tạo, người dân sẽ sẵn sàng hợp tác, giám sát và đồng hành cùng chính quyền địa phương trong xây dựng và phát triển quê hương. Về dài hạn, cần đặt ủy ban nhân dân xã trong tầm nhìn chiến lược, với vai trò không chỉ là nơi giải quyết thủ tục hành chính mà còn là trung tâm tích hợp dữ liệu, điều phối phát triển kinh tế – xã hội và là mắt xích quan trọng trong mạng lưới chính quyền số toàn thành phố. Việc phân cấp mạnh mẽ từ cấp huyện, xây dựng bộ máy hành chính tinh gọn và nâng cao năng lực điều hành linh hoạt sẽ giúp chính quyền cơ sở đủ sức thích ứng với các biến động phức tạp trong tương lai. Tóm lại, đổi mới hoạt động của ủy ban nhân dân xã không chỉ là một nhiệm vụ hành chính, mà còn là một quá trình xây dựng niềm tin, tăng cường dân chủ cơ sở và kiến tạo động lực phát triển bền vững cho nông thôn Hà Nội trong kỷ nguyên mới.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.     Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2019)

2.     Chính phủ (2021), Nghị quyết số 76/NQ-CP ngày 15/7/2021 về Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2021–2030

3.     Thành ủy Hà Nội (2022), Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 22/2/2022 về quy định 08 nhiệm vụ giải pháp trọng tâm trong việc phát triển công nghiệp văn hóa địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021 - 2025.

4.     Thủ tướng Chính phủ (2022), Quyết định số 06/QĐ-TTg ngày 06/01/2022 về phê duyệt Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030

         Th.S. Nguyễn Xuân Hương - Công ty TNHH MTV Nhà xuất bản Thể thao và Du lịch