Theo Ban Quản lý các KCX – KCN TP.HCM (HEPZA), các doanh nghiệp sản xuất – xuất khẩu trên địa bàn TP.HCM có mức độ liên kết sâu với thị trường nước ngoài cả về nguồn cung nguyên vật liệu lẫn thị trường tiêu thụ. Vì vậy, bất kỳ biến động địa chính trị nào tại các tuyến thương mại trọng yếu đều có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền đối với hoạt động sản xuất, logistics và thương mại.

Hiện TP.HCM có 66 KCX – KCN đã được thành lập với tổng diện tích hơn 27.270 ha, trong đó 58 khu đang hoạt động. Các khu này thu hút 4.689 dự án còn hiệu lực, bao gồm hơn 300 dự án của doanh nghiệp chế xuất. Năm 2025, tổng doanh thu của doanh nghiệp trong các khu đạt khoảng 80 tỷ USD; trong đó kim ngạch xuất khẩu đạt 48,4 tỷ USD và nhập khẩu đạt 36,6 tỷ USD.

Dù kim ngạch thương mại trực tiếp với khu vực Trung Đông chỉ chiếm khoảng 3% – 5% tổng giá trị xuất nhập khẩu, song các doanh nghiệp vẫn chịu tác động gián tiếp do sự gián đoạn của các tuyến vận tải quốc tế, đặc biệt là tuyến hàng hải đi qua khu vực Biển Đỏ – một trong những “điểm nghẽn” chiến lược của thương mại toàn cầu.

Qua khảo sát nhanh, HEPZA cho biết nhiều doanh nghiệp trong các KCX – KCN đang gặp khó khăn trong việc đảm bảo nguồn cung linh kiện và nguyên liệu sản xuất. Một số doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa từ châu Âu thông qua tuyến vận tải biển đi qua Trung Đông phải đối mặt với tình trạng kéo dài thời gian vận chuyển và chi phí logistics tăng mạnh. Việc điều chỉnh lộ trình tàu biển nhằm tránh khu vực xung đột khiến hành trình vận tải kéo dài thêm nhiều ngày, kéo theo chi phí nhiên liệu và bảo hiểm tăng đáng kể.

Không chỉ vậy, các doanh nghiệp có thị trường xuất khẩu sang Trung Đông và Bắc Phi còn gặp khó khăn trong hoạt động thanh toán quốc tế. Một số giao dịch tài chính qua hệ thống ngân hàng tại khu vực này bị gián đoạn hoặc xử lý chậm hơn, khiến dòng tiền thương mại bị ảnh hưởng.

Đối với nhóm ngành thực phẩm và thủy hải sản, tác động được ghi nhận rõ nét hơn. Việc hạn chế không phận tại một số khu vực khiến nhiều chuyến bay vận tải hàng hóa phải hủy hoặc thay đổi lộ trình, làm chi phí vận chuyển hàng không tăng cao. Các mặt hàng tươi sống hoặc đông lạnh như tôm, cá tra vốn phụ thuộc vào thời gian vận chuyển nhanh đang đối mặt với rủi ro hư hỏng nếu thời gian giao nhận kéo dài.

Bên cạnh đó, container lạnh phục vụ xuất khẩu thủy sản trở nên khan hiếm và đắt đỏ hơn. Một số lô hàng xuất khẩu sang thị trường Trung Đông hoặc trung chuyển sang châu Âu hiện bị tồn tại các cảng trung chuyển, gây áp lực lớn đối với doanh nghiệp về chi phí lưu kho và bảo quản hàng hóa.

Trong khi đó, ngành chế biến gỗ và sản phẩm nội thất hiện chưa chịu tác động đáng kể trong ngắn hạn. Tuy nhiên, theo đánh giá của HEPZA, nếu tình hình căng thẳng địa chính trị kéo dài, các doanh nghiệp trong ngành này cũng có thể bị ảnh hưởng do biến động chi phí vận tải và nguồn cung nguyên liệu.

Tổng hợp sơ bộ cho thấy những ngành chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất hiện nay gồm hóa chất và sản phẩm từ dầu mỏ, điện – điện tử, may mặc, thủy hải sản và các lĩnh vực phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu từ châu Âu hoặc thị trường tiêu thụ tại Trung Đông.

Trước bối cảnh đó, HEPZA cho biết đang theo dõi sát tình hình hoạt động của doanh nghiệp trong các KCX – KCN, đặc biệt là các doanh nghiệp có chuỗi cung ứng hoặc thị trường xuất khẩu liên quan đến Trung Đông và châu Âu. Đồng thời, đơn vị này cũng triển khai nhiều biện pháp hỗ trợ nhằm giảm áp lực thủ tục cho doanh nghiệp.

Cụ thể, HEPZA đẩy nhanh giải quyết các thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu, bao gồm cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa, giấy phép lao động cho người lao động nước ngoài và xác nhận tình trạng doanh nghiệp phục vụ việc cấp thẻ đi lại doanh nhân APEC (ABTC). Ngoài ra, cơ quan này cũng phối hợp với các bộ, ngành và UBND TP.HCM để triển khai các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp theo chỉ đạo của Chính phủ.

Song song đó, các khuyến cáo và thông tin cập nhật từ Bộ Công Thương về tình hình thương mại quốc tế cũng được đăng tải thường xuyên trên cổng thông tin của HEPZA nhằm giúp doanh nghiệp kịp thời nắm bắt và chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất – kinh doanh.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng nhạy cảm trước các biến động địa chính trị, việc theo dõi sát thị trường, đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu và tối ưu hóa phương án logistics được xem là những giải pháp quan trọng để doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại TP.HCM duy trì ổn định hoạt động trong thời gian tới.

Lạc Phong