Từ thụ hưởng chính sách sang động lực phát triển

Trong nhiều năm, doanh nghiệp Việt Nam được coi là nơi “tiếp nhận” chính sách hỗ trợ nghiên cứu, chủ yếu thông qua các chương trình trợ giá, ưu đãi thuế hoặc đặt hàng từ Nhà nước. Tuy nhiên, thực tế cho thấy mô hình này không tạo ra động lực đổi mới thực chất. Nhiều doanh nghiệp chỉ tham gia với vai trò nhận hỗ trợ, chưa coi nghiên cứu phát triển (R&D) là khoản đầu tư chiến lược.

Luật 2025 đã thay đổi triết lý: doanh nghiệp không chỉ hưởng lợi từ các chính sách mà còn được coi là chủ thể chính tạo ra công nghệ, được quyền chủ động đặt hàng nghiên cứu, đồng thời nắm giữ quyền sở hữu trí tuệ đối với kết quả nghiên cứu do mình đầu tư. Đây là bước chuyển từ “nhận” sang “tạo”, từ thụ động sang chủ động.

Doanh nghiệp trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới

Một trong những điểm mới quan trọng là cơ chế pháp lý khuyến khích doanh nghiệp tham gia toàn diện vào chuỗi đổi mới sáng tạo: từ nghiên cứu cơ bản định hướng ứng dụng, phát triển công nghệ, thử nghiệm, đến thương mại hóa. Doanh nghiệp giờ đây được quyền đồng hành cùng viện, trường trong việc định hướng nghiên cứu, đồng tài trợ kinh phí, và cùng chia sẻ lợi ích từ kết quả.

Điều này khắc phục khoảng cách truyền thống giữa khu vực nghiên cứu công lập và khu vực sản xuất – kinh doanh. Khi doanh nghiệp trở thành trung tâm, toàn bộ hệ sinh thái cũng thay đổi: nhà nước tập trung vào thiết kế chính sách, viện trường cung cấp tri thức và nhân lực, còn doanh nghiệp dẫn dắt thị trường.

Khơi thông động lực đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp Việt

Bước ngoặt từ Luật 2025 chính là trao cho doanh nghiệp cơ chế để biến đầu tư khoa học công nghệ thành lợi thế cạnh tranh. Cơ chế phân bổ quỹ phát triển KH&CN trong doanh nghiệp được quy định rõ, minh bạch và linh hoạt hơn, giúp nguồn lực không bị ứ đọng như trước.

Đặc biệt, việc khẳng định quyền sở hữu trí tuệ đối với kết quả nghiên cứu do doanh nghiệp đầu tư đã xóa bỏ tâm lý “đầu tư nhưng không chắc được hưởng lợi”.

Từ đó, doanh nghiệp có động lực mạnh mẽ hơn để tăng chi cho R&D, gắn nghiên cứu với sản xuất kinh doanh. Đây là sự thay đổi căn bản về tư duy: doanh nghiệp không còn là người “xin – cho” hỗ trợ, mà là nhà đầu tư công nghệ, người định hình xu hướng thị trường.

Từ hành lang pháp lý đến năng lực cạnh tranh quốc gia

Doanh nghiệp đổi mới sáng tạo chính là “đầu kéo” giúp nền kinh tế nâng cấp chuỗi giá trị, tham gia sâu hơn vào mạng lưới toàn cầu. Luật 2025 tạo ra hành lang pháp lý nhưng quan trọng hơn là khởi nguồn cho sự thay đổi trong văn hóa kinh doanh: coi khoa học công nghệ là động lực sống còn. Nếu cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam tận dụng tốt hành lang mới, Việt Nam có thể thoát khỏi tình trạng gia công, tiến tới phát triển các sản phẩm, dịch vụ mang dấu ấn sáng tạo riêng, khẳng định thương hiệu quốc gia trên bản đồ kinh tế tri thức toàn cầu.

Đức Tài