Điển hình của sáng tạo và bị sao chép

Trong ngành nhôm hệ, Công ty Cổ phần Eurohouse Việt Nam là ví dụ điển hình về sự sáng tạo. Với thương hiệu Nhôm Hệ Eurohouse, doanh nghiệp hiện sở hữu hơn 100 bằng sở hữu công nghiệp, phần lớn trong số đó đã được triển khai ứng dụng tại các công trình quy mô lớn trên cả nước.

Theo Ông Phạm Trường Giang – Tổng giám đốc Công ty CP Eurohouse Việt Nam, Eurohouse không chỉ dừng ở sáng tạo, doanh nghiệp còn chú trọng bảo vệ sáng tạo. Doanh nghiệp chủ động đăng ký, thực thi quyền sở hữu trí tuệ, coi đây là công cụ bảo vệ thương hiệu và khẳng định sự khác biệt. Đồng thời, Eurohouse hợp tác với AkzoNobel, tập đoàn sơn phủ hàng đầu thế giới, nhằm đưa tiêu chuẩn quốc tế vào sản phẩm Việt. Nhờ đó, các giải pháp nhôm hệ vừa đạt chất lượng cao, vừa mang tính thẩm mỹ, đủ sức cạnh tranh với hàng ngoại nhập.

Thế nhưng, các tài sản sở hữu trí tuệ được cấp bảo hộ của Eurohouse Việt Nam, cũng không thoát khỏi tình trạng “bị sao chép”. Ông Phạm Trường Giang thừa nhận thực tế: “Khi chúng tôi tập trung vào nghiên cứu phát triển sản phẩm với mục tiêu ban đầu là lấy sự sáng tạo làm động lực cho cạnh tranh... mỗi một bộ khuôn, một sản phẩm khi ứng dụng ra ngoài thị trường là thách thức, vô cùng khó khăn khi trải qua nhiều khâu, bước: (1) Nghiên cứu thiết kế khuôn; (2) Sản xuất mẫu; (3) Ứng dụng và triển khai cho khách hàng, hướng dẫn, đào tạo, thử nghiệm ...

Nhưng, đến khi thị trường ứng dụng và thậm chí còn tạo thành một trong những sản phẩm tạo ra “xu hướng” thì Eurohouse lại giật mình phát hiện một số đơn vị nước ngoài tại Việt Nam đang có dấu hiệu sao chép, xâm phạm kiểu dáng công nghiệp đó”.

Sáng tạo phải đi đôi với bảo vệ

Ông Giang cho rằng quá trình sao chép, xâm phạm kiểu dáng công nghiệp hiện nay diễn ra rất nhanh, chỉ trong vòng chưa đến 1 tháng, các sản phẩm sao chép đã có thể ồ ạt được tung ra thị trường với giá thấp hơn nhiều của Eurohouse Việt Nam, để pha loãng và chiếm thị phần. “Eurohouse Việt Nam, cũng như tất cả các doanh nghiệp khác bị xâm phạm, không có quyền thu giữ sản phẩm, hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm; hệ thống thể chế nhà nước bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ còn phân mảnh, phân định thẩm quyền phức tạp, thiếu đơn vị chủ lực; thủ tục mất thời gian; khiến cho doanh nghiệp bị mất thời điểm vàng để xử lý xâm phạm”.

Tại Việt Nam, Luật Sở hữu trí tuệ đang được sửa đổi với nhiều chính sách mới thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển, bảo vệ tài sản trí tuệ, Bộ Chính trị mới ban hành Nghị quyết 68-NQ/TW (ngày 4/5/2025) về phát triển kinh tế tư nhân, trong đó nêu các nhiệm vụ, giải pháp để phát triển doanh nghiệp đổi mới sáng tạo để đạt được mục tiêu đến năm 2030 thuộc nhóm 3 nước đứng đầu ASEAN và nhóm 5 nước đứng đầu khu vực châu Á (Mục 4 Phần II Nghị quyết 68-TQ/TW). Đây là nền tảng quan trọng để khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư nghiên cứu và bảo vệ thành quả trí tuệ.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy một nghịch lý: trong khi nhiều doanh nghiệp Việt đang nỗ lực sáng tạo, thì không ít trường hợp sản phẩm, thiết kế hoặc giải pháp công nghệ lại bị doanh nghiệp nước ngoài lợi dụng, khai thác chất xám để quay ngược cạnh tranh ngay tại thị trường nội địa.

Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách: bảo vệ sáng tạo của người Việt không chỉ là quyền lợi doanh nghiệp, mà còn là bảo vệ lợi ích quốc gia. Sáng tạo là xương sống của doanh nghiệp. Nhưng sáng tạo sẽ trở thành gánh nặng nếu không được bảo vệ. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, doanh nghiệp Việt phải vừa sáng tạo, vừa bảo vệ sáng tạo để không bị chính ý tưởng của mình quay lại cạnh tranh trên sân nhà.

Đã đến lúc coi sáng tạo là tài sản quốc gia

Câu chuyện của Eurohouse gợi mở một bài học chung: sáng tạo không thể tách rời bảo vệ sáng tạo. Chỉ khi sáng tạo được pháp luật bảo hộ và xã hội tôn trọng, doanh nghiệp mới yên tâm đầu tư lâu dài, tạo ra giá trị bền vững.

Sáng tạo của doanh nghiệp Việt cũng là sự phản chiếu sáng tạo của con người Việt Nam. Đó là nguồn lực quý giá, nhưng nếu thiếu bảo vệ, rất dễ bị lợi dụng và khai thác từ bên ngoài. Trong bối cảnh mới, điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, hiệp hội và cơ quan quản lý để bảo đảm rằng thành quả sáng tạo Việt Nam được giữ vững, không trở thành công cụ cạnh tranh bất lợi ngay trên chính sân nhà.

Sáng tạo không chỉ là lợi thế của riêng doanh nghiệp, mà là tài sản chung của nền kinh tế. Mỗi bằng sáng chế, mỗi giải pháp kỹ thuật, mỗi thương hiệu được bảo vệ chính là một viên gạch xây dựng sức mạnh quốc gia.

Đã đến lúc Việt Nam cần coi việc khuyến khích và bảo vệ sáng tạo như một chính sách chiến lược lâu dài. Chỉ khi sáng tạo được bảo vệ, doanh nghiệp mới đủ sức vươn tầm, và quốc gia mới có thể khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Phạm Tài